agriculture news in Marathi, article regarding care and management of milch animals | Agrowon

चावणाऱ्या माश्या, कृमींपासून जनावरांचे संरक्षण

डॉ. बाबासाहेब नरळदकर
शनिवार, 21 सप्टेंबर 2019

सध्याच्या काळात रक्त शोषण करणाऱ्या कीटकवर्गीय माश्या, कृमी तसेच गोचिडांचा प्रादुर्भाव वाढलेला आहे. हे लक्षात घेऊन गोठा, जनावरांची स्वच्छता ठेवावी. गोठ्याच्याभोवताली पाण्याचे डबके साचणार नाही, पाणी तालीमध्ये तुंबणार नाही याची काळजी घ्यावी.

अ ल्प पाऊस, वाढती आर्द्रता, वाढते तापमान यामुळे परजिवींच्या वाढीसाठी पोषक वातावरण बनत आहे. हा काळ अनेक प्रकारच्या विशेषतः कृमीजन्य व कीटक/ गोचीडजन्य परजिवींसाठी उपयुक्त आहे. वाढते प्रमाण लक्षात घेऊन जनावरांच्या आरोग्याची काळजी घेणे आवश्यक आहे.  

सध्याच्या काळात रक्त शोषण करणाऱ्या कीटकवर्गीय माश्या, कृमी तसेच गोचिडांचा प्रादुर्भाव वाढलेला आहे. हे लक्षात घेऊन गोठा, जनावरांची स्वच्छता ठेवावी. गोठ्याच्याभोवताली पाण्याचे डबके साचणार नाही, पाणी तालीमध्ये तुंबणार नाही याची काळजी घ्यावी.

अ ल्प पाऊस, वाढती आर्द्रता, वाढते तापमान यामुळे परजिवींच्या वाढीसाठी पोषक वातावरण बनत आहे. हा काळ अनेक प्रकारच्या विशेषतः कृमीजन्य व कीटक/ गोचीडजन्य परजिवींसाठी उपयुक्त आहे. वाढते प्रमाण लक्षात घेऊन जनावरांच्या आरोग्याची काळजी घेणे आवश्यक आहे.  

  • जनावरांचे रक्त शोषण करणाऱ्या कीटकवर्गीय माश्या ः यवतमाळ, सोलापूर जिल्ह्यांमधून मिळालेल्या माहितीनुसार जनावरांमध्ये कीटकवर्गीय माश्‍यांचा प्रादुर्भाव वाढला आहे. 
  • सिस्टोझोमा पर्णकृमीजन्य आजार ः विशेषतः गायवर्गीय प्राण्यांमध्ये या कृमीचा प्रादुर्भाव दिसून येत आहे. 
  • ॲम्प्कीस्टोम्‌स ः पर्णकृमीजन्य आजार, म्हशीमध्ये जास्त प्रमाणात प्रादुर्भाव दिसत आहे.
  • गोचीड ः जनावरांमध्ये गोचिडांचा प्रादुर्भाव वाढतो आहे.

प्रादुर्भाव वाढण्याची लक्षणे 

  • शेत शिवार, खाच खळगे, पाण्याचे डबके, ओढा, नदीमधील गढूळ पाणी जनावरे पितात. या ठिकाणी छोट्या गोगलगाईंचे प्रमाण दिसते. अशा ठिकाणचे पाणी जनावरांना पिण्यास देऊ नये. गोगलगायीमार्फत पाणीमध्ये सोडलेल्या कृमीच्या अर्भकावस्थाद्वारे जनावरांना कृमींचा प्रादुर्भाव होतो. 
  • गोठ्याच्या भोवताली पाण्याचे डबके साचणार नाही, पाणी तालीमध्ये तुंबणार नाही याची काळजी घ्यावी. 
  • शेळी, मेंढीमध्ये देखील कृमीची लागण होते. तसेच गोलकृमी/ जंत/ हिमॉन्कस कृमीचा प्रादुर्भाव व कॉक्‍सीडीओसीस या आदिजीवीजन्य परजीवचा प्रादुर्भाव झाल्याचे दिसत आहे. हे लक्षात घेऊन पशुवैद्यकाच्या मार्गदर्शनाखाली योग्य जंतनाशकांचा वापर करावा. 
  • चावणाऱ्या कीटकवर्गीय माश्याद्वारे पुढील टप्प्यामध्ये सरासारख्या रोगाचा प्रादुर्भाव होण्याची जास्त शक्‍यता असते. ताप, डोळे लाल होणे, डोळ्यातून सतत स्राव वाहणे, दुग्धोत्पादनात अचानक घट होणे, काहीवेळा गाय, म्हैस चक्राकार फिरणे इत्यादी लक्षणे आढळल्यास तत्काळ सरा रोगासाठी प्रभावी औषधोपचार करून घ्यावा. 
  •    कीटकवर्गीय माश्यांचे प्रमाण वाढलेल्या कालावधीसाठी जनावरांना कुरणात किंवा मोकळ्या रानात चरावयास सोडण्याच्या वेळापत्रकामध्ये बदल करावा. सकाळी सात वाजेपासून सायंकाळी पाच वाजेपर्यंत जनावरांना चरावयास बाहेर सोडणे टाळावे. या माश्या प्रखर सूर्यप्रकाशामध्ये जनावरांचा चावा घेतात. 
  •    गोचिडांचे प्रमाण वाढत असल्यास गोचिडांची अंडी जाळणे, गोठा आणि जनावरांच्या शरीरावर वनस्पतीजन्य कीटकनाशकांची फवारणी करावी. एकात्मिक गोचीड व्यवस्थापन फायदेशीर ठरते.

 - डॉ. बाबासाहेब नरळदकर, ९४०३८४७७६४  
 (पशुवैद्यक व पशुविज्ञान महाविद्यालय, परभणी)


इतर कृषिपूरक
थंडीमध्ये जपा जनावरांचे आरोग्य वातावरणातील अनपेक्षित बदल जनावरांच्या आरोग्यास...
मत्स्यशेतीमध्ये बायोफ्लाक तंत्रज्ञानाचे...टायगर कोळंबी, सफेद कोळंबी आणि व्हनामी कोळंबी...
संगोपनगृहातील रेशीम कीटकांचे थंडीपासून...सध्या थंडीमध्ये वाढ होत असून, विविध अवस्थेतील...
कोंबड्यांच्या योग्य व्यवस्थापनाकडे द्या... कुक्कुटपालन प्रक्षेत्राची जागा उंचावर असावी....
मत्स्यशेतीमधील बायोफ्लाक तंत्रज्ञानजैवपूंज (बायोफ्लाक) तंत्रज्ञानामध्ये जास्तीत...
जनावरांच्या आहारात करा योग्य वेळी बदलजनावरांच्या आहारात अचानक बदल केल्यामुळे पोटफुगी,...
शेळ्या-मेंढ्यांतील पीपीआर आजाराकडे...पीपीआर हा शेळ्या-मेंढ्यांतील अतिसंसर्गजन्य आजार...
जातीवंत मेंढ्याची निवड महत्त्वाचीमेंढीपासून मिळणाऱ्या मांस, दूध, लोकर आणि लेंडीखत...
लसीकरणाबाबत जागरूक राहा...आजारी जनावरे रोगवाहक म्हणूनही काम करू शकतात,...
जनावरांतील लसीकरणाचे महत्त्वजनावरांना आजार झाल्यास, अपुऱ्या पशुवैद्यकीय...
बैलातील आतडे बंद होण्याची समस्याउन्हाळ्यात तसेच इतर शेतीकामाच्या दिवसात जनावरांना...
पीक अवशेषातून अन्नद्रव्यांची उपलब्धता पीक अवशेषांमध्ये नत्राचे १.२५ ते ०.४० टक्के,...
लाळ्या-खुरकुत रोगावर प्रतिबंधात्मक...‘लाळ्या-खुरकुत’ हा रोग विषाणूजन्य असल्याने यावर...
किफायतशीर दूध उत्पादनासाठी गाईची निवड गाईची निवड करताना शरीररचना, रंग याचबरोबर...
फायदेशीर देशी मागूर माशांचे संवर्धन कराथाई मागूर हा मासा मांसभक्षक आहे. थाई मागूरची वाढ...
देशी गाईंच्या संगोपनातून वाढविला नफाव्यावसायिक पद्धतीनेच शेती नियोजन करायचे, हा...
गाभण जनावराची योग्य देखभाल महत्त्वाचीजनावरांच्या व्यवस्थापनात गाभण जनावरांची योग्य...
संतुलित खाद्य व्यवस्थापनातून दूध...जनावरांची दूध देण्याची क्षमता ही प्रामुख्याने...
वेळीच ओळखा कोंबड्यांतील विविध रोगांचा...कोंबड्यांमध्ये रोगप्रतिकारक शक्ती कमी प्रमाणात...
प्रक्रियेतून वाढवा चाऱ्याची पोषकतावाळलेल्या चाऱ्यावर युरियाची प्रक्रिया केल्यामुळे...