agriculture news in Marathi, article regarding disease management in animals. | Page 2 ||| Agrowon

संसर्गजन्य आजारांबद्दल जागरूक रहा

डॉ. फेरोझ सिद्दिकी
गुरुवार, 15 ऑगस्ट 2019

पावसाळी वातावरणात जनावरांना साथीच्या आजारांचा प्रादुर्भाव होतो. प्रादुर्भाव नियंत्रणात आणण्यासाठी लसीकरण आणि आरोग्य व्यवस्थापन आवश्यक आहे. प्रतिबंधक उपाययोजनेवर पशूपालकांनी भर द्यावा.

न्यूमोनिया 

  • शेळ्या, मेंढ्यामध्ये हा आजार प्रामुख्याने आढळून येतो. याचे प्रमुख कारण म्हणजे गोठ्यातील सततचा ओलावा. 
  • आजार विषाणू, जीवाणू व बुरशीमुळे होतो. दूषित चारा व पाणी दिल्यामुळे आणि जनावर सतत पावसात भिजल्यामुळे देखील आजार होतो.

लक्षणे 

पावसाळी वातावरणात जनावरांना साथीच्या आजारांचा प्रादुर्भाव होतो. प्रादुर्भाव नियंत्रणात आणण्यासाठी लसीकरण आणि आरोग्य व्यवस्थापन आवश्यक आहे. प्रतिबंधक उपाययोजनेवर पशूपालकांनी भर द्यावा.

न्यूमोनिया 

  • शेळ्या, मेंढ्यामध्ये हा आजार प्रामुख्याने आढळून येतो. याचे प्रमुख कारण म्हणजे गोठ्यातील सततचा ओलावा. 
  • आजार विषाणू, जीवाणू व बुरशीमुळे होतो. दूषित चारा व पाणी दिल्यामुळे आणि जनावर सतत पावसात भिजल्यामुळे देखील आजार होतो.

लक्षणे 

  •  प्रथम जनावरास ताप येतो. चारा खाणे, रवंथ करणे कमी होते.
  •  नाकातून स्त्राव चालू असतो. घरघर आवाज येतो. तोंडाने श्‍वासोच्छवास करतात. जीभ बाहेर येते. 

उपचार ः  

  •  लक्षणानुसार उपचार करावेत. 
  •  निलगिरीचे तेल गरम पाण्यात मिसळून जनावरांना त्याची वाफ द्यावी. 
  •  पशूतज्ज्ञांच्या सल्ल्याने तातडीने उपचार करावेत. 

प्रतिबंधक उपाय ः 

  •  गोठा स्वच्छ ठेवावा. जनावरांना स्वच्छ पाणी व सकस चारा द्यावा. 
  •  गोठ्यातील जमीन कोरडी ठेवावी.  जनावरांना मोकळ्या सूर्यप्रकाशात, मोकळ्या हवेत बांधावे. 

घटसर्प 

  •  संसर्गजन्य आजार आहे. प्रामुख्याने पावसाळ्यात जास्त प्रमाणात आढळतो. 
  •  आर्द्रतायुक्त वातावरणात जनावरांना संसर्ग होतो.

लक्षणे 

  •  प्रथम जनावरांस भयंकर ताप येतो.  
  • जनावरांना गिळताना व श्‍वास घेताना त्रास होतो.

उपचार 

  •  तीव्रता जास्त असल्यामुळे जनावर २४ तासांत दगावते. 
  •  पशूतज्ज्ञांकडून सूज, ताप व वेदना कमी करणारी औषधे द्यावीत. 
  •  जनावराला श्‍वास घेताना त्रास होत असेल तर शस्त्रक्रिया करणे अनिवार्य आहे. 

प्रतिबंध 

  •  दरवर्षी पावसाळ्यापूर्वी लसीकरण आवश्यक आहे. 

फाशी 

  •  आजार गाई, म्हशी, शेळ्या मेंढ्यामध्ये झपाट्याने पसरतो.  
  •  आजार प्रामुख्याने उन्हाळ्याच्या शेवटी पाऊस पडल्यानंतर आणि पावसाळ्याच्या सुरवातीला होतो.

लक्षणे ः 

  •  अतितिव्र स्वरुपाच्या आजारात जनावरे कुठलेही पूर्वसूचक लक्षण न दाखवता १ ते २ तासांत दगावतात. 
  •  नाक, तोंड, कान, गुदद्वारातून काळसर न गोठलेले रक्त स्त्रावते.
  •  तीव्र स्वरुपाच्या आजारात जनावरास भरपूर ताप येतो. तोंडावाटे लाळ येते. पोट फुगते.
  •  जनावरे खाणे-पिणे बंद करतात. रक्तमिश्रित हगवण व श्‍वसन कष्टप्रवण होते. 

उपचार ः  

  •  कमी तीव्र स्वरुपाच्या आजारी जनावरांना पशूतज्ज्ञांच्याकडून प्रतिजैवकाची मात्रा द्यावी. 

प्रतिबंधक उपचार ः 
 रोग नेहमी होत असलेल्या भागात पावसाळ्यापूर्वी लसीकरण करावे. 

फऱ्या

  • पावसाळ्याच्या सुरवातीस अधिक प्रमाणात होतो. तरी हा आजार सर्वच मोसमात होतो. 
  •  आजार प्रामुख्याने ६ ते २४ महिने वयाच्या विशेषतः सुदृढ जनावरांना जनावरांना होतो.

लक्षणे ः 

  • आजारात प्रथम भयंकर ताप येतो. मुख्यतः हे रोगजंतू जनावरांच्या स्नायुमध्ये राहतात. वायू आणि विष तयार करून विविध शरीर क्रियेमध्ये अडथळे आणतात. 
  •  जनावरे मागच्या पायाने लंगडतात. पुढील, मागील पायाच्या फऱ्यावर मोठ्या प्रमाणात सूज येते. सुजलेल्या भागावर बोटाने दाबल्यास चरचर आवाज येतो. 

उपचार ः 

  •  आजाराचे निदान झाल्यास पशूतज्ज्ञांच्या सल्ल्याने पेनिसिलिनचे इंजेक्‍शन शरीराच्या वजनानुसार जनावरांच्या स्नायुमध्ये व सुजलेल्या भागात द्यावे लागते. 

 प्रतिबंधात्मक उपाय ः 

  •  संपूर्ण प्रतिबंधासाठी दरवर्षी पावसाळ्यापूर्वी जनावरांना लसीकरण करावे. 

- डॉ. फेरोझ सिद्दिकी, ९९६०१४७१७१, 
( पशुवैद्यकीय व पशुविज्ञान महाविद्यालय, परभणी)

 


इतर कृषिपूरक
स्वच्छ दूध निर्मितीवर लक्ष द्यादूध काढण्यापूर्वी जनावरांना खरारा करावा. यामुळे...
शेळ्यांच्या सुलभ प्रजननासाठी...सुलभ प्रजनन व्यवस्थापन होण्यासाठी शेळीच्या प्रजनन...
जनावरांमध्ये दिसताहेत `लम्पी स्कीन...गडचिरोली, बीड जिल्ह्यात लम्पी स्कीन डिसीज या...
गोठ्यामध्ये असावी युरोमोल चाटण वीटयुरोमोल चाटण विटेमुळे जनावरांची भूक वाढते, चारा...
परसबागेतील कुकुटपालनातून उत्पन्नाची संधीकृषीपूरक व्यवसायामध्ये परसबागेतील कुक्कुटपालन हा...
जनावरातील ताण कमी करादुपारच्या वेळी जनावरांना उष्णतेच्या झळा लागू नयेत...
प्राणी, मानवी आरोग्यासाठी सुधारित...जगभरातील पशुवैद्यकीय संस्था आणि पशुवैद्यक मानवी...
शिंगाच्या कर्करोगाकडे करू नका दुर्लक्षअलीकडच्या काळात बैलातील शिंगाच्या कर्करोगाचे...
शेळीपालनासाठी महत्वाचे मुद्दे...शेळीपालन व्यवसाय सुरू करताना पूर्वतयारी करावी....
व्यवस्थापन दुधाळ जनावरांचे...गाई, म्हशींच्या आहारात पशुखाद्याचा योग्य प्रमाणात...
जनावरांतील ताण कमी करा... उन्हाळयात अनेकवेळा तापमान ३५ अंश सेल्सिअसपेक्षा...
शेतकऱ्यांसाठी क्रेडिट कार्ड किसान क्रेडिट कार्डमुळे कर्जाचे पैसे घेण्यासाठी...
असे बनवा घरच्या घरी पशुखाद्यउन्हाळ्यात गाई, म्हशी आणि इतर जनावरांची भूक कमी...
जनावरांच्या जैवसुरक्षेबाबत जागरूक रहाजनावरांना आजाराचा प्रादुर्भाव झाल्यानंतर उपचाराचा...
गाई, म्हशींच्या तपासणीसाठी...पशूपालनातील प्रमुख अडचण म्हणजे गाई, म्हशी माजावर...
ब्रुसेलोसिसकडे नको दुर्लक्षएखाद्या संक्रमित जनावराचे  रक्त, द्रव किंवा...
जनावरांतील उष्माघाताचे नियंत्रणउन्हाच्या संपर्कात आल्यामुळे जनावरांच्या शरीराचे...
पशुपालनात सुरक्षितता महत्त्वाची...पशू सांभाळ, दैनंदिन निगा, चारा-पाण्याची सोय, दूध...
अनुदानाचा योग्य विनियोगअनुदानासाठीची बहुतांश प्रक्रिया बॅंकेमार्फतच...
आजारांपासून कोंबड्यांचे संरक्षणकोंबड्यांना होणाऱ्या आजारांचे वेळीच व्यवस्थापन...