agriculture news in Marathi, article regarding farming culture in USA, | Agrowon

आधुनिक तंत्रज्ञान, नियोजनावर अमेरिकी शेतकऱ्यांचा भर

अनिल पाटील
रविवार, 27 ऑक्टोबर 2019

अमेरिकेतील शेतकरी पूर्ण वर्षभराचे नियोजन करतात. अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वापराकडे त्यांचा कल आहे. शेतकऱ्यांनी काटेकोर पाण्याचे नियोजन केले आहे. शेतीमधील छोटे किंवा मोठे काम कमी श्रमात चांगल्या पद्धतीने कसे होईल याकडे त्यांचे लक्ष असते. जागतिक बाजारपेठ डोळ्यासमोर ठेवूनच पीक व्यवस्थापन केले जाते. येथील शेतकऱ्यांनी स्वतःची विक्री व्यवस्था तयार केली आहे.

अमेरिकेतील शेतकरी पूर्ण वर्षभराचे नियोजन करतात. अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वापराकडे त्यांचा कल आहे. शेतकऱ्यांनी काटेकोर पाण्याचे नियोजन केले आहे. शेतीमधील छोटे किंवा मोठे काम कमी श्रमात चांगल्या पद्धतीने कसे होईल याकडे त्यांचे लक्ष असते. जागतिक बाजारपेठ डोळ्यासमोर ठेवूनच पीक व्यवस्थापन केले जाते. येथील शेतकऱ्यांनी स्वतःची विक्री व्यवस्था तयार केली आहे.

अमेरिका आणि भारतातील भौगोलिक, सामाजिक व आर्थिक परिस्थितीमध्ये खूप फरक आहे. येथील शेती आणि व्यावसायिकीकरण पाहिले तर शेतकऱ्यांच्या कामाचे नियोजन अभ्यासण्यासारखे आहे. येथील शेतकरी पूर्ण वर्षभरातील कामकाजाचे नियोजन करतात. अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वापराकडे त्यांचा सातत्याने कल आहे. सर्व प्रकारच्या सिंचन व्यवस्था येथील शेतकरी वापरतात. परंतू काटेकोरपणे पाण्याचे नियोजन असते. शेतीमधील छोटे किंवा मोठे काम कमी श्रमात चांगल्या पद्धतीने कसे होईल याकडे त्यांचे लक्ष असते. जागतिक बाजारपेठ डोळ्यासमोर ठेवूनच पीक व्यवस्थापन केले जाते. येथील शेतकऱ्यांनी स्वतःची विक्री व्यवस्था तयार केली आहे.     

अमेरिका देश एवढा विस्तृत आहे की, एका राज्यातून दुसऱ्या राज्यात जायचे असेल तर विमान प्रवास सोयीचा होतो, तो वेळ वाचविण्यासाठी. मात्र प्रवास करताना माझा कल हा रेल्वेने असायचा, कारण त्यामुळे आजूबाजूचा परिसर, शेतीच्या पद्धती व जनजीवन तसेच खेडी किंवा नागरी वस्तीचे दर्शन होते. आम्ही विमानाने लास वेगास शहराजवळ असलेले हूवर धरण बघण्यास जात असताना नेवाडा राज्यात काही ठिकाणी जागोजागी गोल आकाराची हिरवीगार शेती दिसून आली. मला कुतूहल वाटले की, गोलाकार शेती हा नक्की काय प्रकार आहे? आम्ही जेव्हा लास वेगासला उतरलो आणि पुढील प्रवास रस्त्याने सुरू केला तेव्हा असे लक्षात आले की, या शेतीमध्ये वेगळ्या प्रकारची सिंचन व्यवस्था होती. गोलाकार आकाराच्या अवाढव्य शेतीला एक लांब पाइपलाइनवर तुषार सिंचन व्यवस्था होती. ही यंत्रणा शेतीमध्ये गोलाकार पद्धतीने फिरण्यासाठी स्वयंचलित चाके होती. या पद्धतीस ‘सर्कल स्प्रिंकलर सिस्टिम' असे म्हणतात. ही पद्धती संपूर्ण शेतीला गोलाकार पद्धतीने फिरत पाणी देत असते. त्यामुळे आधुनिक सिंचन प्रणालीने शेतीचा मोठा गोलाकार भाग भिजला जातो. या भागातील सर्व शेती गोल आकाराची होती. विशेष म्हणजे एका गोलाकार शेतीचे क्षेत्र हे सुमारे ५ ते १० एकरापर्यंत तर काही ठिकाणी त्याही पेक्षा मोठे होते. आधुनिक स्वयंचलित यंत्रणेने संपूर्ण शेतीला पाणी देण्याचे काम चालू होते. या ठिकाणी प्रामुख्याने गहू, मका, बार्ली आणि चारा पिकांची लागवड केली जाते. कुराणातील गवत वाढल्यावर स्वयंचलित यंत्राने कापून सुकेपर्यंत शेतात ठेवतात. सुकल्यावर स्वयंचलित यंत्राने त्यांचे गठ्ठे बांधले जातात. हे गठ्ठे स्वयंचलित यंत्राद्वारे ट्रकमध्ये भरले जातात. आमच्या प्रवासात रस्त्याच्या दोन्ही बाजूला शेतीमध्ये विविध कामांची मोठी लगबग दिसत होती. येथील शेती क्षेत्र मोठे असल्याने यांत्रिकीकरण आणि पीक नियोजन ही महत्त्वाची बाब अधोरेखित होते.

कॅलिफोर्नियातील भाजीपाला लागवड 
आम्ही सॅन होजे येथून लॉस एंजल्स असा प्रवास केला. बराच प्रवास समुद्र किनारा किंवा लहान लहान टेकड्यांमधून करावा लागला. या प्रवासात आम्हाला कॅस्ट्रोव्हील, सालिनास, ब्रोमेला बीच शहराजवळील शेती बघायला मिळाली. या विभागात प्रामुख्याने टोमॅटो, लेट्यूस, सेलरी, गाजर, बीट, कोबी, फ्लॉवर, पडवळ, दुधी भोपळा, लाल भोपळा या पिकांची मोठ्या प्रमाणात लागवड पहावयास मिळाली. अनेक ठिकाणी कोणीही शेतात दिसत नव्हते, परंतू आंतरमशागतीची आधुनिक यंत्रणा शेतीमध्ये कार्यरत होती. शेतीमधील पीक काढणीचे काम मजुरांकरवी होत असले तरी त्यामध्ये नियोजन दिसत होते. भाजीपाला काढणीच्या बरोबरीने पॅकिंग सुरू होते. शेतातून माल वाहतुकीसाठी विशिष्ट प्रकारच्या ट्रॅक्टर ट्रॉली तयार होत्या. शेतातील उभ्या पिकात फिरत असताना कोणतीही हानी होत नव्हती. उभ्या पिकात जाणारे ट्रॅक्टर शेतीमाल पॅकिंग करूनच बाहेर येत होते. हा शेतमाल बाहेर कंटेनरमध्ये भरून बाजारपेठेत पाठविला जात होता. ही सर्व शेती कामे पहायची असतील तर पहिल्यांदा शेतकऱ्यांची रितसर परवानगी आवश्यक असते. त्याशिवाय शेतीमध्ये कोणीही पाऊल ठेवू शकत नाही.

   आजूबाजूच्या सर्व शेतामध्ये लागवडीचा हंगाम आणि पिके एकसारखी होती. काही भागांत दोन किलोमीटरपर्यंत स्ट्रॉबेरी, टोमॅटो तसेच इतर भाजीपाल्याची सलग लागवड दिसते. एका ठिकाणी पीक लागवडीची तयारी पूर्ण झाली होती. गादीवाफे तयार करून त्यावर प्लॅस्टिक आच्छादन करून ट्रॅक्टरच्या मागे लगेच यांत्रिक पद्धतीने रोप लागवडीचे काम सुरू असते.

शेतकऱ्यांचा मॉल 
सांता क्लारा राज्यातील स्थानिक शेतकऱ्यांनी एकत्र येऊन शेतीमधील विविध उत्पादनांची विक्री करण्यासाठी ४३ वर्षांपूर्वी स्वतंत्र मॉल सुरू केला आहे. या मॉलला भेट देण्याचा योग आला. या मॉलमध्ये परिसरातील चाळीस शेतकरी आपली विविध उत्पादने वर्षभर विक्रीला ठेवतात. या ठिकाणी ग्राहक मोठ्या प्रमाणात शेतमालाची खरेदी करतात. सर्व प्रकारची धान्ये, ब्रेड, भाजीपाला, फळे, सरबत, चॉकलेट आणि विविध प्रकारचे प्रक्रिया पदार्थ ग्राहकांसाठी उपलब्ध आहेत. या ठिकाणी बटाटा, रताळ्याचे विविध प्रकार पहावयास मिळाले. या मॉलमध्ये कोणत्या महिन्यात कोणता भाजीपाला, फळे तसेच प्रक्रिया पदार्थ उपलब्ध होतील याबाबत नोटीस बोर्डवर माहिती लावलेली असते. त्यानुसार ग्राहक खरेदी करतात. समजा ग्राहकांना संबंधित शेतकऱ्यांच्या शेतीला भेट द्यायची असेल किंवा त्यांच्या शेतामध्ये काम करायचे असेल तर ठराविक रक्कम भरून वेळ निश्चित करता येते. तशी सोय या मॉलमध्ये करण्यात आली होती. 

नॅशनल पार्क 
अमेरिकेतील नॅशनल पार्क हा कदाचित शेती बाहेरचा विषय असेल, परंतू जमीन सुपीक बनविणेसाठी सेंद्रिय कर्ब महत्त्वाचे आहे, हे या ठिकाणी कळते. या जंगलातील झाडे वर्षानुवर्षे तोडली जात नाहीत. जीर्ण झालेली झाडेदेखील वापरता आणली जात नाहीत, ती तशीच जंगलातील जमिनीवर कुजून जातात. अशामुळे जमीन सुपीक होते हा एक विचार त्यामागे आहे. अर्थात आर्थिक सुबत्ता एवढी आहे की, नॅशनल पार्क मधून झाडे कापून त्याचा वापर येथील नागरीक करत नाहीत. सुटीच्या दिवशी अमेरिकी नागरीक तसेच पर्यटक या ठिकाणी फिरायला येतात. येथील परिसरातील जंगल सफारीमुळे स्थानिकांना चांगला रोजगार तयार झाला आहे. आम्ही चार राज्यात फिरलो असता एकाच ठराविक प्रकारची झाडे जंगलात दिसून येत होती. आपल्या भारतात मात्र जैव विविधता खूप मोठ्या प्रमाणात आहे. नेवाडा शहरापासून जवळ हूवर हे प्रचंड मोठे धरण आहे. कोलोराडो नदीवर बांधलेल्या या धरणामुळे अमेरिका व मेक्सिको मधील दहा लाख एकर क्षेत्र जलसिंचनाखाली आली आहे.  

- अनिल पाटील, ९९७०९७८७००
(लेखक सांगे, ता. वाडा, जि. पालघर येथील कृषिभूषण पुरस्कार विजेते शेतकरी आहेत.)


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
तांदूळ, भाजीपाला थेट विक्रीतून शाश्वत...खानू (ता. जि. रत्नागिरी) येथील प्रयोगशील शेतकरी...
पांढऱ्या अंड्यांसह तपकिरी अंड्यांना...धोलवड ( जि. पुणे) येथील गीताराम नलावडे चार...
जलसंधारणातून शिवार फुलले, समाधानाचे...मामलदे (जि.जळगाव) गावाने शिवारातील पाण्याची टंचाई...
बीबीएफ तंत्रासह प्रयोगशीलतेतून साधली...बुलडाणा जिल्ह्यात मेहकरपासून २५ किलोमीटरवरील अति...
सेंद्रिय भाजीपाला, केळीसह मूल्यवर्धित...कोल्हापूर जिल्हा म्हटलं की ऊस आणि भात शेती समोर...
विदर्भामध्ये कडधान्य, फळबाग, भाजीपाला...विदर्भात कापूस, सोयाबीन, संत्रा या पारंपरिक...
सिंधुदुर्गात काजू लागवड, प्रक्रिया...डोंगर-उताराची जमीन, पोषक वातावरण, काजू बीचे...
विदर्भातील शेतकऱ्यांनाही खुणावताहेत...संत्रा, कापूस, सोयाबीन, तूर, हरभरा ही विदर्भाची...
भाजीपाला थेट विक्रीतून युवा माउली गटाने...औरंगाबाद जिल्ह्यातील लाखेगाव (ता. पैठण) येथील...
कापूस पट्ट्यातील लाडलीला भेंडीने दिली...जळगाव जिल्हा कापसासाठी ओळखला जातो. येथील लाडली (...
नाशिक पट्ट्यात वाढतोय 'शेवगा' पिकाचा...नाशिक जिल्ह्यात कसमादे पट्ट्यात डाळिंबाखालील...
सुगंधी जिरॅनियम शेतीसह प्रक्रियेलाही...ऊस, आले, हळद, भात, बाजरी, स्ट्रॅाबेरी इ. प्रमुख...
विक्री तंत्रांमध्ये होतोय बदलशेतकऱ्यांच्या नव्या पिढीने उत्पादनासह विक्रीतही...
चव, रंगाचे वैशिष्ट्य राखून असणारा...सोलापूरसारख्या दुष्काळी भागात डाळिंब,...
विक्री व्यवस्थेत बदल करून शेतकऱ्यांनीच...अलीकडील वर्षांत शेतकऱ्यांनी पुढाकार घेऊन विक्री...
फूलशेतीतून मिळाली नवी दिशासांगली जिल्ह्यातील दुष्काळी पट्ट्य़ात द्राक्ष,...
लिंबाच्या ‘क्लस्टरने सुधारले अर्थकारणपरभणी जिल्ह्यातील राधेधामणगाव (ता.सेलू) तसेच...
वराहपालन, अन्य पूरक व्यवसायातून आर्थिक...सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील वरवडे येथील सुनील देसाई...
संयुक्त कुटुंबाने दुग्धव्य़वसायातून दिली...खडकी (ता. जि. नांदेड) येथील कदम यांचे तब्बल ३५...
प्रयोगशील शेतीतून पीक बदलनोकरीच्या निमित्ताने संजय साळवे यांना गाव सोडावे...