agriculture news in marathi article regarding fungal leaf blight in cotton crop | Agrowon

कोरायनेस्पोरा बुरशीजन्य पानांवरील ठिपके रोगाचा प्रादुर्भाव

डॉ. शैलेश गावंडे, डॉ. दीपक नगराळे, डॉ. निळकंठ हिरेमनी
शुक्रवार, 11 सप्टेंबर 2020

कपाशीचे पीक हे सध्या ६० ते ७५ दिवसांचे आहे. मागील काही दिवसांपासून सतत पाऊस व ढगाळ वातावरण यामुळे हवेतील आर्द्रतेचे प्रमाण वाढले आहे. पिकामध्ये बुरशीजन्य रोगांच्या वाढीसाठी पोषक वातावरण तयार झाले आहे.
 

कपाशीचे पीक हे सध्या ६० ते ७५ दिवसांचे आहे. मागील काही दिवसांपासून सतत पाऊस व ढगाळ वातावरण यामुळे हवेतील आर्द्रतेचे प्रमाण वाढले आहे. पिकामध्ये बुरशीजन्य रोगांच्या वाढीसाठी पोषक वातावरण तयार झाले आहे.

कपाशीचे पीक हे सध्या ६० ते ७५ दिवसांचे आहे. मागील काही दिवसांपासून सतत पाऊस व ढगाळ वातावरण यामुळे हवेतील आर्द्रतेचे प्रमाण वाढले आहे. पिकामध्ये बुरशीजन्य रोगांच्या वाढीसाठी पोषक वातावरण तयार झाले आहे. या सर्व पोषक घटकांमुळे या हंगामात कपाशीवर बुरशीजन्य रोगांचा प्रादुर्भाव वाढण्याची शक्यता आहे. बदलते हवामान, कपाशीचे नवनवीन रोगास संवेदनशील संकरित वाणांची मोठ्या प्रमाणावर लागवड आणि बदललेली पीक पद्धती या सर्व बाबींमुळे नवीन रोगांचा प्रादुर्भाव कपाशीमध्ये आढळून येत आहे. रोगांच्या वाढत्या प्रसारामुळे उत्पादनात घट होते. मागील ३ वर्षांपासून कोरायनेस्पोरा पानावरील ठिपके या नवीन बुरशीजन्य रोगांचा प्रादुर्भाव पिकाच्या पाते तसेच बोंडे धरण्याच्या अवस्थेत आढळून येत आहे. त्याला इंग्रजीमध्ये टार्गेट लिफ स्पॉट (Target leaf spot) असे म्हणतात. 

कारणे व लक्षणे

  • कोरायनेस्पोरा बुरशीजन्य पानांवरील ठिपके हा रोग कोरायनेस्पोरा कॅसिकोला या बुरशीमुळे होतो. 
  • या रोगाची तीव्रता प्रामुख्याने बागायती शेतात अधिक आढळते. 
  • उबदार, ओले व दमट हवामान दाट लागवड, नत्राचा जास्त वापर व दोन ओळींमधील कमी अंतर हे प्रमुख घटक रोगाच्या वाढीस कारणीभूत ठरू शकतात. 
  • कपाशीवर या रोगाचा प्रादुर्भाव साधारणतः ऑगस्ट ते ऑक्टोबर महिन्यात आढळतो. 
  • सुरवातीच्या अवस्थेत जमिनीलगतच्या पानांवर रोगाचा प्रादुर्भाव होतो. नंतर टोकाकडच्या पानांकडे याचा प्रसार होतो. 

लक्षणे 
रोगग्रस्त पानांवर गोलाकार किंवा अनियमित आकाराचे, गडद लाल रंगाचे, लहान-लहान ठिपके पडतात. त्यांचा आकार हळूहळू वाढून पानांवर गडद कडा असलेले तपकिरी रंगाचे डाग दिसू लागतात. रोगाची तीव्रता अधिक असेल तर पानगळ आणि फूलगळ झाल्याचे आढळते. परिणामतः झाडांची वाढ थांबून कापसाच्या उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो. 

एकात्मिक व्यवस्थापन

  • जमिनीची खोल नांगरणी करून जमीन कडक उन्हात तापू द्यावी.
  • रोगग्रस्त आणि संसर्गग्रस्त पिकांचा काडीकचरा काढून तो नष्ट करावा. 
  • पिकांची फेरपालट लागवड पद्धती अंमलात आणावी.
  • पिकांना चांगले कुजलेले सेंद्रिय खत द्यावे.
  • जास्त वाढ होणाऱ्या वाणांची /संकरांची लागवड शिफारसीत अंतराने करावी. नत्रयुक्त खतांचा शिफारशीपेक्षा अधिक वापर करू नये. 

रासायनिक नियंत्रण (फवारणी प्रति लिटर पाणी)

  • पायराक्लोस्ट्रॉबीन (२० टक्के डब्लू.जी.) १ ग्रॅम किंवा 
  • कार्बेन्डाझिम (५० टक्के डब्लू.पी.) २ ग्रॅम किंवा 
  • मेटीराम (५५ टक्के) अधिक पायराक्लोस्ट्रॉबीन (५ टक्के डब्लू.जी.) (संयुक्त बुरशीनाशक) २ ग्रॅम किंवा 
  • प्रोपीकोनॅझोल (२५ टक्के ई. सी.) १ मिली किंवा 
  • ॲझोक्सिस्ट्रॉबीन (१८.२ टक्के डब्लू/डब्लू) अधिक डायफेनोकोनॅझोल (११.४ टक्के डब्लू/डब्लू ) (संयुक्त बुरशीनाशक) १ मिली किंवा 
  • क्रेसॉक्सिम मिथाईल (४४.३ टक्के एस. सी.) १ मिली किंवा 
  • फ्लूक्झापायरोक्झाड (१६७ डब्ल्यू/डब्ल्यू) अधिक पायरॉक्लोस्ट्रोबीन (३३३ डब्लू /डब्ल्यू) ०.६ ग्रॅम. आवश्यकतेनुसार १५ दिवसांच्या अंतराने दुसरी फवारणी करावी.

संपर्क- डॉ. शैलेश गावंडे, ७९७२४९११८१
(केंद्रीय कापूस संशोधन केंद्र, नागपूर.)


इतर नगदी पिके
कोरायनेस्पोरा बुरशीजन्य पानांवरील ठिपके...कपाशीचे पीक हे सध्या ६० ते ७५ दिवसांचे आहे....
कपाशीवरील रस शोषक किडींचे एकात्मिक...सध्या ढगाळ वातावरण कायम असून, कपाशीवर रस शोषक...
कपाशीतील बोंडे सडण्यावरील उपाययोजनामहाराष्ट्राच्या प्रमुख कापूस उत्पादक पट्ट्यात...
कपाशीतील आकस्मिक मर रोग नियंत्रणासाठी...पेरणीनंतर ४५ ते ६० दिवसामध्ये कपाशी पीक असून,...
एकात्मिक कीडनियंत्रणासाठी उपयुक्त...१. ट्रायकोग्रामा : ट्रायकोग्रामाची माशी...
उसावरील रोगांचा ओळखा प्रादुर्भाव सध्याच्या पावसाळी वातावरणात ऊस जोमदार वाढीच्या...
उसावरील खोड कीड, लोकरी मावा, हुमणीचे...ऊस पिकामध्ये प्रामुख्याने खोड कीड, कांडी कीड,...
नियोजन आडसाली ऊस लागवडीचे...राज्यामध्ये उसाची लागवड आडसाली, पूर्वहंगामी आणि...
उसामध्ये पोक्का बोईंग, शेंडाकूज रोगाचा...सध्या पश्चिम महाराष्ट्र आणि मराठवाडा विभागात...
कपाशीवरील किडींचे कामगंध सापळ्याद्वारे...पिकातील किडीच्या नियंत्रणासाठी एकात्मिक कीड...
कपाशीवरील फुलकिडे, पांढऱ्या माशीचे...फुलकिडे : ही कीड फिकट पिवळसर रंगाची असून अत्यंत...
कपाशीवरील गुलाबी बोंडअळीचे व्यवस्थापनगुलाबी बोंडअळीचे नियमित सर्वेक्षण, मित्र कीटकांचे...
कपाशीवरील तुडतुड्याचे नियंत्रणतुडतुडे ही बी टी कपाशीवरील सर्वात महत्त्वाची रस...
आडसाली उसासाठी खतमात्रेचे नियोजनउसाच्या योग्य वाढीसाठी माती परिक्षणाच्या...
नियोजन आडसाली ऊस लागवडीचेलागवड १५ जुलै ते १५ ऑगष्टपर्यंत करावी.जोडओळ पट्टा...
कोरडवाहू कपाशीचे लागवड नियोजनअयोग्य जमिनीवरील बीटी कपाशीची लागवड, लागवडीचे...
शेतकरी नियोजन (पीक कापूस)पीक - कापूस गणेश शामराव नानोटे, निंभारा, ता....
कपाशी लागवडीमध्ये नवा दृष्टिकोन हवा दरवर्षी कपाशीचे पीक घेणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी हे...
कापूस सल्ला कोरडवाहू पिकाकरिता तीन वर्षातून एकदा खोल...
एकात्मिक व्यवस्थापनातून वाढवा बीटी...अलीकडील वर्षांपासून कापूस पिकाचे उत्पादन घटत...