agriculture news in Marathi, article regarding health importance of  Amaranthus  spinosus   | Agrowon

पोटशूळ, इसब आजारांवर उपयुक्त काटेमाठ

अश्विनी चोथे
शनिवार, 3 ऑगस्ट 2019
  •  स्थानिक नाव    : काटेमाठ, काटेरी माठ        
  •    शास्त्रीय नाव    :  Amaranthus  spinosus        
  •    इंग्रजी नाव     : Prickly Amaranthus, Edlebur, Needle burr, Spiny Amaranth,  Thorny Amaranth.       
  •    संस्कृत नाव     : तंडूलीय        
  •    कुळ : Amaranthaceae       
  •    उपयोगी भाग    : कोवळी पान, कोवळी देठ          
  •    उपलब्धीचा काळ    : कोवळी पान – जुलै – ऑगस्ट,           कोवळे देठ – ऑगस्ट - ऑक्टोबर        
  •    झाडाचा प्रकार    :  झुडूप        
  •    अभिवृद्धी     : बिया        
  •    वापर     : भाजी
  •  स्थानिक नाव    : काटेमाठ, काटेरी माठ        
  •    शास्त्रीय नाव    :  Amaranthus  spinosus        
  •    इंग्रजी नाव     : Prickly Amaranthus, Edlebur, Needle burr, Spiny Amaranth,  Thorny Amaranth.       
  •    संस्कृत नाव     : तंडूलीय        
  •    कुळ : Amaranthaceae       
  •    उपयोगी भाग    : कोवळी पान, कोवळी देठ          
  •    उपलब्धीचा काळ    : कोवळी पान – जुलै – ऑगस्ट,           कोवळे देठ – ऑगस्ट - ऑक्टोबर        
  •    झाडाचा प्रकार    :  झुडूप        
  •    अभिवृद्धी     : बिया        
  •    वापर     : भाजी

 

आढळ 

  • पावसाळ्यात पडीक, ओसाड जमिनीवर, रस्त्याच्या कडेला, शेतात, परसबागेत तण म्हणून वाढणारी काठे माठ ही रोपवर्गीय वनस्पती वाढलेली आढळते.
  • वनस्पतीची ओळख 
  •  काठेमाठ ही वनस्पती चांगल्या जागी ३० ते १०० सें.मी पर्यंत वाढू शकते. याचे खोड गोलाकार, सरळ उंच वाढणारे असून पांढरट हिरव्या रंगाचे, तर कधी लालसर छटा असणारे असते. 
  •  फांद्या अनेक सरळ तसेच आडव्या वाढणाऱ्या असून पानांच्या बेचक्यातून ०.५ ते १ सें.मी लांबीचे हिरव्या रंगाचे काटे येतात. 
  •  पाने साधी, एक आड एक येणारी ५ ते १० सें.मी लांब व १.५ ते ४ सें.मी. रुंद, लांबट किंवा अंडाकृती टोकाशी टोकदार व पानाच्या शिरा अधिक रेखीव असतात. पानाचे देठ ३ ते ७  सें.मी लांब, फुले लहान, एकलिंगी, नियमित, पांढरट हिरवी, प्रत्येक फांदीच्या टोकाशी लांबट पुष्पमंजिरीत येतात.
  •  बिया अनेक काळ्या रंगाच्या, चकाकणाऱ्या गोल असतात. साधारण सप्टेंबर ते नोव्हेंबर महिन्यात फुले येऊन बिया तयार होतात. झाड वाळल्यानंतर बिया वाऱ्यासोबत जमिनीवर तसेच इतरत्र पडतात व पुढच्या वर्षी पावसाळ्यात याच बिया रुजल्या जातात. त्यामुळे वनस्पती रस्त्याच्या कडेला पावसाळ्यात काटेमाठाची अनेक झुडूप वाढलेली दिसतात.  

औषधी उपयोग 

  •  काठेमाठ ही वनस्पती भूक वाढवणारी आहे, म्हणून याची भाजी पावसाळ्यात आवर्जून खाल्ली जाते. 
  •  काटेमाठाची मुळे मासिक अतिस्त्राव, परमा, पोटशूळ, इसब इत्यादींवर उपयुक्त.
  •  बाळंतीणबाईला दूध कमी असल्यास तुरीच्या डाळीबरोबर पाने आणि कोवळी देठे शिजवून आहारात देतात.

टीप ः तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने औषधी उपचार करावेत.

 

पाककृती

कोवळ्या पानाची भाजी
साहित्य ः  २ काटेमाठाच्या पानाच्या जुड्या, २-३ बारीक चिरलेले कांदे, २-४ बारीक चिरलेल्या हिरव्या मिरच्या, ५-८  ठेचलेल्या लसूण पाकळ्या, फोडणीसाठी जिरे, मोहरी, तेल, चवीपुरते मीठ. 
कृती: प्रथम काटेमाठाच्या फाद्यांतून कोवळी पाने तोडून पाण्याने स्वच्छ धुऊन घ्यावीत. कढईत तेल गरम करून जिरे-मोहरी टाकून बारीक चिरलेला कांदा लालसर परतून घ्यावा. नंतर लसूण आणि बारीक चिरलेल्या मिरच्या व काठेमाठाची पाने टाकून परतून घ्यावे. भाजी ५ मिनिट झाकण ठेऊन शिजवून घ्यावी. चवीप्रमाणे मीठ घालावे. 
 टीप ः  गणपती ते दसऱ्याच्या दरम्यान कोवळ्या देठाची भाजी केली जाते. तसेच, काही ठिकाणी ही देठे सुक्या मच्छीसोबतही शिजवली जातात. 

 इमेल - ashwinichothe7@gmail.com, (क. का. वाघ उद्यानविद्या महाविद्यालय, नाशिक)

टॅग्स

इतर ताज्या घडामोडी
रताळे वनस्पती गंधाद्वारे देते अन्य...एखाद्या हल्ल्याची चाहूल लागल्यास बहुतांश सजीव...
शेतमाल तारण योजनेअंतर्गत कारंजा बाजार...कारंजालाड, जि. वाशीम  ः शेतकऱ्यांचा शेतमाल...
खानदेशात कापूस दर स्थिर; खेडा खरेदीला...जळगाव  ः कापसाची खेडा खरेदी मागील आठवड्यात...
अधिक ओलावा असलेल्या कापसासाठी हवी...वर्धा ः कापसात ओलावा असल्यामुळे प्रक्रिया उद्योजक...
मराठवाड्यात पाच मोठे प्रकल्प तुडुंब औरंगाबाद : मराठवाड्यातील ११ पैकी पाच मोठे...
शेतमालाच्या शिवार खरेदीवर लक्ष द्या :...जळगाव  ः खानदेशात कापसापाठोपाठ केळी, कांदा व...
सोलापुरात चारा छावण्यांवर २४५ कोटी...सोलापूर ः दुष्काळामध्ये जिल्ह्यात चारा छावण्यांवर...
नाशिक : पणन मंडळाच्या केंद्रातून दुबईला...नाशिक : कसमादे पट्ट्यात सटाणा, कळवण, मालेगाव...
परभणी जिल्ह्यात ज्वारीची ८७ हजार...परभणी : जिल्ह्यात यंदाच्या रब्बी हंगामात गुरुवार...
कांदा व्यापाऱ्यांच्या साठा तपासणीची...नाशिक  : कांदा दराने मोठी उसळी घेतल्याने व...
सोलापूर जिल्ह्यात मदतीचे अनुदान...सोलापूर : दोन महिन्यांपूर्वी सोलापूर जिल्ह्यात...
सांगली : पूरग्रस्तांसाठी १०२ कोटी...सांगली : जिल्ह्यातील शहरी व ग्रामीण भागांमध्ये...
पुणे विभागात रब्बीचा साडेसात लाख...पुणे  ः चार ते पाच दिवसांपूर्वी अनेक भागांत...
शिरुरमधील साडेसहा हजारांवर शेतकरी...पुणे  ः यंदा ऑगस्ट, सप्टेंबर आणि...
सरकारच्या निर्णयाचा जिल्हा परिषदेला...नगर  ः राज्य सरकारने मागील सरकारच्या काळात...
नगर जिल्ह्यात पाऊण लाख हेक्टरवर रब्बी...नगर  ः जिल्ह्यात रब्बीत आतापर्यंत सुमारे ७५...
हिंमत असेल तर आमच्याशी पंगा घ्या :...औरंगाबाद  : राज्यातील गावा-गावांतील रस्ते,...
राष्ट्रवादी गुरुवारी साजरा करणार...मुंबई  ः राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे...
राज्यातील पंचायत समिती सभापतींच्या...पुणे  : राज्यातील पंचायत समित्यांचे नवे...
सोलापुरात कांद्याच्या दरातील तेजी...सोलापूर : सोलापूर कृषी उत्पन्न बाजार...