agriculture news in Marathi, article regarding health importance of  Amaranthus  spinosus   | Agrowon

पोटशूळ, इसब आजारांवर उपयुक्त काटेमाठ
अश्विनी चोथे
शनिवार, 3 ऑगस्ट 2019
  •  स्थानिक नाव    : काटेमाठ, काटेरी माठ        
  •    शास्त्रीय नाव    :  Amaranthus  spinosus        
  •    इंग्रजी नाव     : Prickly Amaranthus, Edlebur, Needle burr, Spiny Amaranth,  Thorny Amaranth.       
  •    संस्कृत नाव     : तंडूलीय        
  •    कुळ : Amaranthaceae       
  •    उपयोगी भाग    : कोवळी पान, कोवळी देठ          
  •    उपलब्धीचा काळ    : कोवळी पान – जुलै – ऑगस्ट,           कोवळे देठ – ऑगस्ट - ऑक्टोबर        
  •    झाडाचा प्रकार    :  झुडूप        
  •    अभिवृद्धी     : बिया        
  •    वापर     : भाजी
  •  स्थानिक नाव    : काटेमाठ, काटेरी माठ        
  •    शास्त्रीय नाव    :  Amaranthus  spinosus        
  •    इंग्रजी नाव     : Prickly Amaranthus, Edlebur, Needle burr, Spiny Amaranth,  Thorny Amaranth.       
  •    संस्कृत नाव     : तंडूलीय        
  •    कुळ : Amaranthaceae       
  •    उपयोगी भाग    : कोवळी पान, कोवळी देठ          
  •    उपलब्धीचा काळ    : कोवळी पान – जुलै – ऑगस्ट,           कोवळे देठ – ऑगस्ट - ऑक्टोबर        
  •    झाडाचा प्रकार    :  झुडूप        
  •    अभिवृद्धी     : बिया        
  •    वापर     : भाजी

 

आढळ 

  • पावसाळ्यात पडीक, ओसाड जमिनीवर, रस्त्याच्या कडेला, शेतात, परसबागेत तण म्हणून वाढणारी काठे माठ ही रोपवर्गीय वनस्पती वाढलेली आढळते.
  • वनस्पतीची ओळख 
  •  काठेमाठ ही वनस्पती चांगल्या जागी ३० ते १०० सें.मी पर्यंत वाढू शकते. याचे खोड गोलाकार, सरळ उंच वाढणारे असून पांढरट हिरव्या रंगाचे, तर कधी लालसर छटा असणारे असते. 
  •  फांद्या अनेक सरळ तसेच आडव्या वाढणाऱ्या असून पानांच्या बेचक्यातून ०.५ ते १ सें.मी लांबीचे हिरव्या रंगाचे काटे येतात. 
  •  पाने साधी, एक आड एक येणारी ५ ते १० सें.मी लांब व १.५ ते ४ सें.मी. रुंद, लांबट किंवा अंडाकृती टोकाशी टोकदार व पानाच्या शिरा अधिक रेखीव असतात. पानाचे देठ ३ ते ७  सें.मी लांब, फुले लहान, एकलिंगी, नियमित, पांढरट हिरवी, प्रत्येक फांदीच्या टोकाशी लांबट पुष्पमंजिरीत येतात.
  •  बिया अनेक काळ्या रंगाच्या, चकाकणाऱ्या गोल असतात. साधारण सप्टेंबर ते नोव्हेंबर महिन्यात फुले येऊन बिया तयार होतात. झाड वाळल्यानंतर बिया वाऱ्यासोबत जमिनीवर तसेच इतरत्र पडतात व पुढच्या वर्षी पावसाळ्यात याच बिया रुजल्या जातात. त्यामुळे वनस्पती रस्त्याच्या कडेला पावसाळ्यात काटेमाठाची अनेक झुडूप वाढलेली दिसतात.  

औषधी उपयोग 

  •  काठेमाठ ही वनस्पती भूक वाढवणारी आहे, म्हणून याची भाजी पावसाळ्यात आवर्जून खाल्ली जाते. 
  •  काटेमाठाची मुळे मासिक अतिस्त्राव, परमा, पोटशूळ, इसब इत्यादींवर उपयुक्त.
  •  बाळंतीणबाईला दूध कमी असल्यास तुरीच्या डाळीबरोबर पाने आणि कोवळी देठे शिजवून आहारात देतात.

टीप ः तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने औषधी उपचार करावेत.

 

पाककृती

कोवळ्या पानाची भाजी
साहित्य ः  २ काटेमाठाच्या पानाच्या जुड्या, २-३ बारीक चिरलेले कांदे, २-४ बारीक चिरलेल्या हिरव्या मिरच्या, ५-८  ठेचलेल्या लसूण पाकळ्या, फोडणीसाठी जिरे, मोहरी, तेल, चवीपुरते मीठ. 
कृती: प्रथम काटेमाठाच्या फाद्यांतून कोवळी पाने तोडून पाण्याने स्वच्छ धुऊन घ्यावीत. कढईत तेल गरम करून जिरे-मोहरी टाकून बारीक चिरलेला कांदा लालसर परतून घ्यावा. नंतर लसूण आणि बारीक चिरलेल्या मिरच्या व काठेमाठाची पाने टाकून परतून घ्यावे. भाजी ५ मिनिट झाकण ठेऊन शिजवून घ्यावी. चवीप्रमाणे मीठ घालावे. 
 टीप ः  गणपती ते दसऱ्याच्या दरम्यान कोवळ्या देठाची भाजी केली जाते. तसेच, काही ठिकाणी ही देठे सुक्या मच्छीसोबतही शिजवली जातात. 

 इमेल - ashwinichothe7@gmail.com, (क. का. वाघ उद्यानविद्या महाविद्यालय, नाशिक)

टॅग्स

इतर ताज्या घडामोडी
सरपंच ग्रामसंसद महासंघाच्या...अकोला  ः शेगाव येथे नुकत्याच झालेल्या राज्य...
सातारा जिल्ह्यातील चार साखर...सातारा  : गाळप हंगामातील ऊस उत्पादकांची...
‘आदिनाथ'च्या कामगारांचे पगारासाठी ‘...सोलापूर : आदिनाथ साखर कारखान्याकडून ४१ महिने...
उजनी कालवा फुटला, पिके उद्‌ध्वस्तमोहोळ, जि. सोलापूर : उजनी धरणाचा डावा कालवा मोहोळ...
आधुनिक तंत्रांचा वापर करून स्मार्ट शेती...अकोला : ऊतिसंवर्धित हळद रोपांची निर्मिती आणि...
सांगली जिल्ह्यात अजूनही ९१ टॅंकर सुरूचसांगली  ः जिल्ह्यात एप्रिल महिन्यापासूनच...
सिंधुदुर्गातील वृद्ध दाम्पत्यावर...सिंधुदुर्ग  ः पाळीव कुत्र्याला वाचविण्यासाठी...
पुणे जिल्ह्यात २१ ऑक्टोबर रोजी मतदानपुणे : ‘‘विधानसभा निवडणुकीत पुणे जिल्ह्यात शहरी...
अखेर बगाजी सागर ‘ओव्हर फ्लो’धामणगाव रेल्वे, जि. अमरावती  : अमरावती आणि...
'स्मार्ट' मुख्यालयाला मिळाली नवी जागापुणे :  राज्याच्या स्मार्ट प्रकल्पाच्या...
सोलापूर जिल्ह्यात मका लष्करी अळीने केला...सोलापूर ः दुष्काळातही जेमतेम पाण्यावर यंदा...
तुरळक ठिकाणी जोरदार पाऊस पुणे ः उत्तर, दक्षिण महाराष्ट्रात कमी दाबाचे...
अकोला जिल्ह्यात तीन तालुक्यांत अतिवृष्टीअकोला ः मागील २४ तासांत अकोला जिल्ह्यात दमदार...
डॉ. नानासाहेब परुळेकर स्मृती पुरस्कार...पुणे ः डॉ. परुळेकर जयंतीनिमित्त ‘सकाळ माध्यम...
कर्जमाफी, ऊसबिलासाठी शेतकऱ्यांचा एल्गारनवी दिल्ली : शेतकरी कर्जमाफी, थकीत ऊसबिल,...
पाण्याच्या उपलब्धतेनुसार पीकरचना करावी...नाशिक  : पाण्याच्या उपलब्धतेनुसार पीकरचना...
औरंगाबादमध्ये कांदा १५०० ते ४४०० रुपये...औरंगाबाद : येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
मराठवाड्यातील ११ मंडळांत जोरदार पाऊसऔरंगाबाद : मराठवाड्यातील ४२१ मंडळांपैकी ३८४...
`प्रक्रिया उत्पादनांवरील १२ टक्के...रत्नागिरी : कोकणातील फळ उद्योगांसाठी...
सांगली जिल्हा बॅंकेच्या ऑनलाइन परिक्षा...सांगली : जिल्हा बॅंकेतील कनिष्ठ लिपिक पदाच्या...