agriculture news in Marathi, article regarding important tips regarding importance of biological control agents | Agrowon

कीड-रोग नियंत्रण : योग्य वेळी वापरा जैविक घटक
डॉ. मिलिंद जोशी
बुधवार, 31 जुलै 2019

परजीवी कीटकांचे स्थलांतर खूप कमी अंतरापर्यंतच होते. त्यामुळे शेताच्या फक्त एका भागात सोडून त्यांचा पूर्ण शेतात प्रसार होत नाही. तर पूर्ण शेतात फिरून वेगवेगळ्या ठिकाणी ते सोडणे फायद्याचे ठरते. 
 

परजीवी कीटकांचे स्थलांतर खूप कमी अंतरापर्यंतच होते. त्यामुळे शेताच्या फक्त एका भागात सोडून त्यांचा पूर्ण शेतात प्रसार होत नाही. तर पूर्ण शेतात फिरून वेगवेगळ्या ठिकाणी ते सोडणे फायद्याचे ठरते. 
 

  • जैविक नियंत्रक एका विशिष्ट कीड वा रोगापुरताच प्रभावी असतो. उदा. ट्रायकोग्रामा हा परजीवी कीटक त्याच्या यजमान किडीच्या फक्त अंडी अवस्थेतच परजीवीकरण करतो.
  • एनपीव्ही विषाणू हेलीकोव्हर्पा (बोंडअळी घाटेअळी) किडीतच रोग उत्पन्न करतो. 
  • बीटी(बॅसिलस थुरिनजेन्सीस)चा उपयोग पतंग व पूर्ण विकसित अळ्यांच्या नियंत्रणासाठी मोठ्या प्रमाणात होतो. 
  • ट्रायकोग्रामा परजीवी कीटकांचा उपयोग पिकांमध्ये यजमान किडीची अंडी अवस्था आढळून आल्यावरच करणे हितावह ठरते. अंशत: शक्य झाल्यास किडींचे लिंगाकर्षण सापळे वापरून त्यामध्ये किडींची उपस्थिती व हालचालींना अनुसरून ट्रायकोग्रामा परजीवी कीटक शेतात सोडण्याचे नियोजन करावे. 
  • परजीवी कीटकांचे स्थलांतर खूप कमी अंतरापर्यंतच होते. ही त्यांची मर्यादा आहे. त्यामुळे शेताच्या फक्त एका भागात सोडून त्यांचा पूर्ण शेतात प्रसार होत नाही. तर पूर्ण शेतात फिरून वेगवेगळ्या ठिकाणी ते सोडावेत.
  • क्रायसोपा (हिरवा जाळीदार पतंग) या परभक्षी कीटकासाठी मावा, तुडतुडे, फूलकिडे, पिठ्या ढेकूण आदींची उपलब्धता जरूरीची असते. 
  • जास्त तापमानात जैविक घटक सक्रिय होत नाहीत. त्यांना २५ ते ३० अंश सेल्सिअस तापमान अनुकूल असते. ट्रायकोग्रामा कीटकाला सायंकाळच्या वेळेस शेतात सोडण्याची शिफारस करण्यात येते. जेणे करून ते रात्रीच्या वेळेस यजमान किडीची अंडी शोधून त्यावर परजीवीकरण करू शकतात. 
  • जास्त तापमान, हवा किंवा पावसाच्या वातावरणात परजीवी किंवा परभक्षी कीटक शेतात सोडू नयेत. सूर्यप्रकाशाच्या अतिनील किरणांचा एनपीन्ही विषाणूवर परिणाम होतो. त्यामुळे त्यांची फवारणी सायंकाळच्या थंड वातावरणात करावी.
  • बाजारातील बुरशीजन्य कीटकनाशकांत बीजाणू असतात. जेव्हा शिफारशीप्रमाणे पाण्यात मिश्रण करून ते फवारण्यात येतात तेव्हा हे बीजाणू झाडाच्या विविध भागांवर स्थिरावतात. त्यांचे स्थिरीकरण व वाढीसाठी वातावरणात योग्य प्रमाणात आर्द्रता (७० टक्क्यांपेक्षा जास्त) असणे जरुरीचे असते. असे वातावरण किमान एक आठवड्यासाठी असणे आवश्यक असते. तापमानही २५ ते ३० अंश सेल्सिअस असावे लागते.
  • किडीच्या प्रथमावस्थेत उपयोग केल्यास योग्य परिणाम मिळतात.बुरशीजन्य जैविक कीटकनाशकांच्या फवारणीच्या अगोदर व फवारणीनंतर किमान एक आठवड्यापर्यंत अन्य रासायनिक कीटकनाशके फवारणे टाळावे. 
  •  परजीवी किंवा परभक्षी कीटक शेतात सोडल्यानंतर अन्य कोणत्याही कीटकनाशकाची फवारणी टाळावी. जरुर पडल्यास वनस्पतीजन्य कीटकनाशकाचा उपयोग करावा.
  •  जीवाणू (बीटी) व विषाणू (एनपीव्ही) आधारीत कीटकनाशके म्हणजे एक प्रकारचे जठरवीष असते. त्यामुळे त्यांचा प्रवेश किडीच्या आतड्यामध्ये होणे जरुरी असते. 
  •  मूळकूज व जमिनीतून होणाऱ्या अन्य रोगांच्या जैविक नियंत्रणासाठी ‘ट्रायकोडर्मा’ हे जैविक बुरशीनाशक वापरताना जमिनीत योग्य प्रमाणात पोषण तत्त्वे व आर्द्रता असणे महत्त्वाचे असते. 
  •  जैविक नियंत्रणामध्ये जैविक घटकांच्या स्थानिक प्रजाती असणे योग्य असते. आयात केलेल्या प्रजातींना नव्या विस्तारात स्थापन होण्यासाठी थोडा कालावधी लागतो.
  • ट्रायकोकार्डवरील अंड्यांतून परजीवी कीटक बाहेर निघून येतात. त्यासाठी ट्रायकोकार्डसची खरेदी केल्यानंतर ते कमी तापमानात फ्रिजमध्ये साठवल्यास सुमारे एक आठवड्यापर्यंत अंड्यामधून निघण्यापासून त्यांना रोखता येते.
  • मित्र जीवाणू, बुरशी, विषाणू किंवा सूत्रकृमी आधारीत जैविक घटक कायम थंड व कोरड्या जागेवर साठवल्यास त्यांची गुणवत्ता टिकून राहते.
  •  जैविक घटकांवर उत्पादनाची व वापरण्याची तारीख दर्शवलेली असते. या कालावधीनंतर त्यांचा उपयोग केल्यास त्यांचा प्रभाव कमी होतो.

 - डॉ. मिलिंद जोशी,९९७५९३२७१७ 
(विषय विशेषज्ञ,कृषी विज्ञान केंद्र, बारामती, जि. पुणे)

टॅग्स

इतर ताज्या घडामोडी
बागलाण तालुक्यात शेतातून चंदनाची चोरीनाशिक  : बागलाण तालुक्यातील नवे निरपूर येथील...
तोलाई परिपत्रक होणार रद्द पुणे ः बाजार समित्यांमध्ये शेतमालाच्या...
‘शेतकरी सन्मान’साठी २० हजार कोटी दिले...नाशिक : शेतकऱ्यांना सन्मान मिळवून देत त्यांना मदत...
‘मी शेतकरी’ आंदोलनाला गांधी जयंतीपासून...नगर : शेतकऱ्यांच्या शेतीमालाला दीडपट हमीभाव तसेच...
शेतीपूरक व्यवसायांना राज्य शासनाची...सांगली ः अण्णासाहेब पाटील आर्थिक विकास...
थकीत बिलासाठी मुंबईत दुग्धविकास आयुक्त...परभणी ः शासकीय दूध योजनेअंतर्गत परभणी येथील दुग्ध...
आर्थिक मंदीमुळे देशातील शेती क्षेत्राला...नांदेड ः सध्या प्रचंड मंदी आहे. गुंतवणूक केली जात...
सातारा जिल्ह्यातील दुष्काळी तालुक्यात...सातारा ः माण, खटाव, फलटण या दुष्काळी तालुक्यांना...
विषबाधेच्या चौकशीची फाइल अडली गृह...नागपूर: प्रशासन गतिमान असल्याचा दावा सरकारकडून...
मित्रबुरशींच्या संवर्धनातून लष्करी...सध्या राज्याच्या विविध भागात अनुकूल हवामानामुळे...
राज्यात लिंबांना प्रतिक्विंटल १५०० ते...सोलापुरात प्रतिक्विंटल सर्वाधिक १० हजार रुपये...
आचारसंहितेच्या धास्तीने जिल्हा परिषदेत...पुणे : आगामी विधानसभा निवडणुकीच्या...
नगर जिल्ह्यात टंचाईग्रस्तांना ३८३...नगर  : पावसाची रोहिणी, मृग, आर्द्रा,...
मराठवाड्यात हलक्या पावसाची हजेरीऔरंगाबाद, नांदेड : मराठवाड्यातील ३०९ मंडळांमध्ये...
महाजनादेश यात्रेत सावधगिरी म्हणून...नाशिक : मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी...
साताऱ्यात यंदा ऊस हंगाम तीन महिनेच सातारा : अतिवृष्टीमुळे निर्माण झालेल्या पूर...
संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम पथकाची...कोल्हापूर : महापुरामुळे झालेल्या नुकसानीची पाहणी...
सत्ताधाऱ्यांच्या चुकीच्या धोरणांने तरुण...बीड : सत्ताधाऱ्यांनी शेतकऱ्यांच्या हिताचा...
कृषी संजीवनी प्रकल्पात पाच हेक्टरपर्यंत...मुंबई : जागतिक बँकेच्या अर्थसाह्याने राबविण्यात...
बदल्यांचा धूमधडाका सुरूचपुणे : राज्यात खरीप हंगाम शेवटच्या टप्प्यात...