agriculture news in Marathi, article regarding improvement in cattle dry fodder | Page 2 ||| Agrowon

प्रक्रियेतून वाढवा कोरड्या चाऱ्याची पचनीयता
डॉ. मंजूषा ढगे
गुरुवार, 27 जून 2019

निकृष्ट दर्जाच्या कोरड्या चाऱ्यावर प्रक्रिया करून जनावरांच्या खाद्यामध्ये वापरला तर जनावरांची शारीरिक वाढ, तसेच दूध उत्पादन वाढण्यास मदत होते. कोरड्या चाऱ्यातील पोषणमूल्यांची वाढ करण्यासाठी युरियाचा वापर फायदेशीर ठरतो. त्यामुळे जनावरांना आवश्यक प्रथिने, ऊर्जा, खनिजे मिळतात.

निकृष्ट दर्जाच्या कोरड्या चाऱ्यावर प्रक्रिया करून जनावरांच्या खाद्यामध्ये वापरला तर जनावरांची शारीरिक वाढ, तसेच दूध उत्पादन वाढण्यास मदत होते. कोरड्या चाऱ्यातील पोषणमूल्यांची वाढ करण्यासाठी युरियाचा वापर फायदेशीर ठरतो. त्यामुळे जनावरांना आवश्यक प्रथिने, ऊर्जा, खनिजे मिळतात.

जनावरांसाठी कोरडा चारा म्हणून कडबा, मका, गव्हाचे काड, भात काडाचा उपयोग केला जातो. यामध्ये पोषणमूल्ये थोड्याही प्रमाणात नसतात. त्यामुळे जनावरांची वाढ, प्रजननक्षमता, दूध उत्पादन कमी होते. परंतु जो निकृष्ट दर्जाचा चारा आहे त्यावर योग्य प्रक्रिया करून जनावरांच्या खाद्यात वापरला तर जनावरांची वाढ, दूध उत्पादन वाढण्यास मदत होईल. कोरड्या चाऱ्यातील पोषणमूल्यांची वाढ करण्यासाठी युरियाचा वापर फायदेशीर ठरतो. त्यामुळे जनावरांना आवश्यक प्रथिने, ऊर्जा, खनिजे मिळतात. प्रथिने ही अमिनो अॅसिडची बनलेली असतात. अमिनो अॅसिड हे दुधाचे प्रमाण वाढण्यासाठी मदत करते. आहारातून प्रथिने मिळण्यासाठी युरिया महत्त्वाचा आहे. ऊर्जेसाठी गिरणीतून वाया जाणारे पीठ किंवा गुळाचे मिश्रण आणि खनिजांसाठी खनिज मिश्रण, या सर्वांचे मिश्रण करून कडब्यावर फवारले, तर साहजिकच एक निकृष्ट दर्जाच्या चाऱ्यापासून योग्य पद्धतीचा पोषणमूल्यवर्धित चारा तयार होतो.

चाऱ्यावर प्रक्रिया 

  •  १०० किलो वाळलेल्या चाऱ्यावर प्रक्रिया करण्यासाठी ३ किलो गूळ किंवा गिरणीतून वाया जाणारे पीठ, १ किलो खडे मीठ, २ किलो युरिया, १ किलो खनिज मिश्रण लागते. हे सर्व घटक ४० लिटर पाण्यामध्ये मिसळून मिश्रण तयार करावे.
  •  स्वच्छ जमिनीवर ताडपत्री अंथरून कुट्टी केलेल्या कडबा कुट्टीचा एक फूट थर होईल असा पसरावा. पसरलेल्या कडबा कुटीवर तयार केलेले मिश्रण समप्रमाणात सगळीकडे पसरावे.
  • मिश्रण शिंपडताना कडबा कुट्टी  खालीवर करून घ्यावी. जेणेकरून मिश्रण हे संपूर्ण कुट्टीमध्ये मिसळले जाते.  त्याबरोबर धुमसाने कुट्टी चांगली दाबून घ्यावी. जेणेकरून त्यामधील हवा निघून जाईल. कुट्टी साठवून ठेवण्यासाठी हवाविरहित असणे गरजेचे आहे. 
  •  कुट्टीचे थरावर थर रचून तयार केलेले मिश्रण शिंपडत राहावे. लगेच ही कडबा कुट्टी धुमसाने दाबत राहावी.  
  •  संपूर्ण कुट्टीवरती मिश्रण शिंपडून झाल्यावर ताडपत्रीने हवा घुसणार नाही या पद्धतीने व्यवस्थित झाकून ठेवावी. 
  •  हवाबंद केलेली कडबा कुट्टी २१ दिवसापर्यंत ठेवावी. त्यानंतर प्रक्रिया केलेली कुट्टी मोठ्या जनावरांच्या खाद्यामध्ये दररोज पाव किलो या प्रमाणात द्यावी. 
  • युरिया प्रक्रिया केलेली कुट्टी सहा महिन्यांखालील वासरांना, करडांना खाऊ घालू नये, कारण ६ महिन्यांपर्यंत त्यांचे  पोट (रुमेन) हे पूर्णपणे विकसित झालेले नसते. त्यामुळे हा चारा पचवणासाठी लहान जनावरे, वासरे ही सक्षम नसतात.
  •  युरिया प्रक्रिया केलेला हा चारा गाभण तसेच आजारी जनावरे, ज्यांना पोटाचे विकार चालू आहेत अशा जनावरांना देऊ नये. कारण त्यांना प्रक्रिया केलेला चारा पचण्यास अवघड जाते.

 प्रक्रियेचे फायदे 

  •    चारा कमतरतेच्या काळात उपयुक्त. 
  •    वाळलेल्या चाऱ्यामध्ये  पचनास अवघड असलेले घटक जसे की तंतुमय पदार्थ जास्त प्रमाणात असतात. युरिया प्रक्रिया या सगळ्या अपचनीय पदार्थांचे रूपांतर पचनीय पदार्थामध्ये करतात. 
  •    वाळलेल्या चाऱ्यामध्ये प्रथिनांचे प्रमाण खूप कमी असते. युरिया प्रक्रिया केलेल्या चाऱ्यामध्ये प्रथिन्यांचे प्रमाण १ ते १.५ टक्क्यापासून ७ ते ८ टक्क्यांपर्यंत वाढते. पचनीय क्षमता ही ४२ टक्क्यांपासून ५६ ते ६० टक्क्यांपर्यंत वाढते.
  •    प्रक्रियेमुळे जनावरांच्या दूध उत्पादनात निश्चितच वाढ होते. त्यांची शारीरिक वाढ, प्रजनन क्षमता ही सुरळीत राखली जाते. 

- डॉ. मंजूषा ढगे, ९०६७०३७२०३
(पशुपोषणशास्त्र विभाग, पशुवैद्यक महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)

टॅग्स

इतर ताज्या घडामोडी
नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यांत...नांदेड  : विधानसभा निवडणुकीसाठी नांदेड,...
मनमाड बाजार समितीमध्ये नवीन मका विक्री...नाशिक : नांदगाव तालुक्यात मका काढणीला सुरवात झाली...
खरीप मळण्यांना पावसाचा फटकाकोल्हापूर : गेल्या काही दिवसांपासून जिल्ह्यात...
शेतकरीकन्या मंजूषा पगारची भारतीय बेसबॉल...नाशिक : मालेगाव तालुक्यातील विराणे येथील शेतकरी...
खानदेशात ज्वारीची दिवाळीपूर्वी कापणी...जळगाव ः शासनाकडून भरडधान्य म्हणजेच ज्वारी, मका...
व्यापाऱ्यांकडून मुगाची कमी भावाने खरेदीनांदुरा, जि. बुलडाणा : पावसाने उघडीप दिल्याने...
‘पंदेकृवि’मध्ये जागतिक कापूस दिन साजराअकोला ः डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठात...
को-मार्केटिंगची पायाभरणी करणारा माजी...पुणे : "राज्यातील शेतकऱ्यांना को-मार्केटिंगच्या...
ग्रामपंचायत केंद्रचालकांचे मानधन...पुणे : राज्यातील हजारो ग्रामपंचायतींमधील...
मूल्यवर्धनासह पीकनिहाय गुंतवणुकीची गरज...ग्रामीण अर्थव्यवस्था कृषी क्षेत्रावर अवलंबून आहे...
ग्रामीण भागातील सांडपाण्याचे व्यवस्थापन शहर वा गाव कोणतंही असो, सांडपाणी व्यवस्थापनाचे...
कोकण, पश्‍चिम महाराष्ट्रात पावसाची शक्‍...महाराष्ट्राच्या पश्‍चिम किनारपट्टीवरील हवेचा दाब...
बार्शीटाकळी तहसील कार्यालयात पीकविमा...अकोला  ः खरीप हंगामात राबविल्या जात असलेल्या...
ताप, अंगदुखीवर चुंच उपयुक्त स्थानिक नाव      चुंच,...
गुलाबी बोंड अळीच्या नियंत्रणासाठी ...सध्या कापूस पीक हे फुलोरा ते बोंडे लागण्याच्या...
खानदेशात उडदाचे एकरी एक क्विंटलपर्यंत...जळगाव ः खानदेशातील शेतकऱ्यांसाठी उडदाचे पीक यंदा...
समुद्रात जाणारे पाणी वळवून वाद मिटवणारः...नगर : नगर-नाशिक जिल्ह्यामध्ये पाण्यासाठी...
वाया जाणाऱ्या उष्णतेपासून विद्युत ऊर्जा...कारचा एक्झॉस्ट पाइप, औद्योगिक प्रक्रियामध्ये...
पुणे जिल्ह्यात वादळी पावसाचा दणका सुरूचपुणे : पुणे जिल्ह्याच्या विविध भागांत...
नाशिक जिल्ह्यातील वागदर्डी धरण चार...नाशिक : मागील महिन्यापासून होत असलेल्या पावसामुळे...