agriculture news in Marathi, article regarding management of silk warm | Agrowon

संगोपन रेशीम कीटकांचे

संजय फुले
शुक्रवार, 6 सप्टेंबर 2019

एक एकर तुती लागवड क्षेत्रासाठी बाल्य अवस्थेसाठी स्वतंत्र १४ x १० फूट क्षेत्रफळ आणि ९ ते १० फूट उंची असलेले बाल कीटकसंगोपनगृह पुरेसे आहे. प्रौढ अवस्थेसाठी एक एकर तुती लागवड क्षेत्रासाठी प्रौढ अवस्थेसाठी स्वतंत्र ५० x २० फूट क्षेत्रफळ आणि ९ ते १० फूट उंची असलेले बाल कीटकसंगोपनगृह पुरेसे असते.

 

एक एकर तुती लागवड क्षेत्रासाठी बाल्य अवस्थेसाठी स्वतंत्र १४ x १० फूट क्षेत्रफळ आणि ९ ते १० फूट उंची असलेले बाल कीटकसंगोपनगृह पुरेसे आहे. प्रौढ अवस्थेसाठी एक एकर तुती लागवड क्षेत्रासाठी प्रौढ अवस्थेसाठी स्वतंत्र ५० x २० फूट क्षेत्रफळ आणि ९ ते १० फूट उंची असलेले बाल कीटकसंगोपनगृह पुरेसे असते.

 

  • कीटकसंगोपनास योग्य तुती बहरल्यावर शेतकऱ्यांना रेशीम कीटकांच्या अंडीपुंजाचा पुरवठा केला जातो. अंडीपुंजाची वाहतूक करताना दिवसाच्या थंड काळात वाहतूक करणे फायदेशीर ठरते अन्यथा अंड्यातून कीटक बाहेर न येणे, कीटक कमकुवत राहणे आदी अडचणी उद्‌भवतात.
  • शेतकऱ्यांनी अंडीपूंज घरी आणल्यावर अंडीपूंज पृष्ठभागाचे निर्जंतुकीकरण करणे, ठरावीक वेळेत अंडीपुंजाचे इंक्‍युबेशन, ब्लॅक बॉक्‍सिंग इत्यादी क्रिया केल्या जातात. 
  •  अंड्यातून रेशीम कीटक बाहेर आल्यापासून कोष बांधणीपर्यंतचा कालावधी २५ ते २७ दिवसांचा असून, यामध्ये रेशीम कीटकांचे एकूण ५ अवस्था असतात. या २५ ते २७ दिवसांत एका अवस्थेतून दुसऱ्या अवस्थेत जाण्यापूर्वी रेशीम कीटक ठरावीक अंतराने ४ वेळेस कात टाकतात. 
  • अंड्यातून रेशीम अळी बाहेर येताना काळ्या मुंगीसारखी दिसते. बाल्य अवस्थेतील कीटकसंगोपन सच्छिद्र प्लॅस्टिक ट्रेमध्ये केले जाते. या अवस्थेतील कीटकांच्या सुदृढ वाढीसाठी ताजा रसरशीत, सकस व दर्जेदार तुतीचा कोवळा पाला कापून तुकड्याच्या स्वरूपात दिला जातो. या अवस्थेतील कीटकांच्या निकोप वाढीसाठी २७ ते २८ अंश सेल्सिअस तापमान व ८५ ते ९० टक्के आर्द्रता आवश्‍यक असते. या अवस्थेतील रेशीम कीटक लहान असल्याने सर्व कीटक एकाच वेळी कातीवर बसणे व एकाच वेळी कातीवरून उठणे हे महत्त्वाचे असते. अन्यथा कमी-जास्तवाढीचे कीटक होण्याची संभावना असते.  या अवस्थेतील कीटकांच्या शारीरिक वाढीचा वेग, वजनाचा वेग, रेशीम ग्रंथीच्या वाढीचा वेग हा एकूण अवस्थेपैकी जास्त असतो, त्यामुळे बाल्य अवस्थेतील ८ दिवसांचे कीटकसंगोपन अतिशय काळजीपूर्वक व शास्त्रीय दृष्टिकोनातून हाताळणे गरजेचे ठरते. अलीकडच्या काळात व्यावसायिक बालकीटक संगोपनगृह चालकांकडून दोन अवस्था पूर्ण झालेल्या रेशीम कीटकांचा पुरवठा करणारे अनेक व्यावसायिक पुढे येत आहेत. 

प्रौढ कीटक संगोपन 

  • दोन अवस्था पूर्ण झालेली रेशीम कीटकांचे पुढील प्रौढ कीटक संगोपन स्वतंत्र अशा ५० x २० फूट क्षेत्रफळाच्या कीटकसंगोपनगृहाच्या रॅकमधील कप्प्यात केले जाते. या अवस्थेतील कीटकांच्या सुदृढ वाढीसाठी ताजा, रसरशीत, सकस व दर्जेदार तुतीचा अखंड फांदीच्या स्वरूपात दिला जातो. निकोप वाढीसाठी २४ ते २६ अंश सेल्सिअस तापमान व ७० ते ८० टक्के आर्द्रता आवश्‍यक असते. 
  • रेशीम कीटकांना दररोज सकाळी व संध्याकाळी फांद्यांच्या स्वरूपात खाद्य दिले जाते. बाल्यअवस्था व प्रौढ अवस्थेतील रेशीम कीटकांना रोगाची बाधा होऊ नये, याकरिता वेळोवेळी निर्जंतुकीकारण करावे.
  • कोष बांधणीसाठी तयार झालेल्या पक्व रेशीम कीटक पाला खाणे बंद करतात. कोष बांधण्यासाठी आधार शोधण्यास सुरवात करतात, अशावेळी रेशीम कीटकांचा कोष बांधण्यासाठी रॅकवर प्लॅस्टिक चंद्रिका अंथराव्यात. चंद्रिकेवर रेशीम कीटक कोष बांधतात. कोष बांधायला सुरवात झाल्यापासून साधारणपणे ५ व्या, ६ व्या दिवशी चंद्रिकेवरून कोष काढून विगतवारीनुसार कोष विक्री करावी.
  • कोष विक्रीकरिता राज्याचे कोष खरेदी केंद्रे प्रत्येक जिल्ह्यांत कार्यरत आहेत. याशिवाय खासगी रेशीम धागानिर्मिती उद्योजक, खासगी व्यापारी तसेच शेजारील कर्नाटक, आंध्रप्रदेश, तमिळनाडू इत्यादी राज्यांमध्ये लिलाव पद्धतीच्या कोष खरेदी-विक्री बाजारपेठा आहेत. याच धर्तीवर राज्यात जालना, बारामती येथे कोष मार्केट कार्यरत आहे. औरंगाबाद व भंडारा जिल्ह्यांमध्ये खासगी स्वयंचलीत रिलिंग उद्योजकांकडून देखील शेतकऱ्यांकडील कोषांचे खरेदी केली जाते. सांगली जिल्ह्यात असेच एक युनिट सहा महिन्यांत कार्यान्वित होण्याच्या मार्गावर आहे. 
  • रेशीम कोष उत्पादकास वर्षभरात साधारणपणे पाच बॅचेस घेता येतात. मनरेगा योजनेअंतर्गत तुती लागवडीपासून कीटकसंगोपनगृहापर्यंतच्या टप्यांसाठी २,९५,००० रूपयांपर्यंत अनुदान उपलब्ध करून दिले आहे. याशिवाय प्रशिक्षण, शैक्षणिक सहलींचे आयोजन केले जाते. अंडीपुंजांचा पुरवठा माफक दरात केला जातो.

- संजय फुले  ः ९८२३०४८४४०
(भाग्यश्री बानायत या रेशीम संचालनालय, नागपूर येथे संचालक आणि संजय फुले हे जिल्हा रेशीम कार्यालय, सातारा येथे रेशीम विकास अधिकारी आहेत.)

टॅग्स

इतर कृषिपूरक
कृषी पर्यटन ः आव्हानात्मक पूरक व्यवसायवसंताच्या मनातील कृषी पर्यटनाच्या विचाराला...
ऋतुमानानुसार म्हशीतील प्रजनन व्यवस्थापनअधिक दूध उत्पादनाकरिता म्हशीमधील प्रजनन सक्षम...
जैवपुंज निर्मितीसाठी विविध कार्बन स्रोतपाण्याचे तापमान, सामू, विरघळलेला प्राणवायू...
जनावरांच्या आहारामध्ये पोषकद्रव्ये...दुधाळ जनावरांच्या शरीराची प्रसूतिदरम्यान झालेली...
मेंढ्यांची संवाद साधण्याची पद्धतमेंढ्यांचे आवाज हे खूप वेगवेगळ्या प्रकारचे असतात...
मत्स्यशेतीसाठी पाण्याची गुणवत्ता...मत्स्यशेती यशस्वी होण्यासाठी मत्स्य टाक्यांची...
वयानुसार पुरवा कोंबड्यांना संतुलित खाद्यकुक्कुटपालनामध्ये एकूण खर्चाच्या जवळ जवळ ६० ते ७०...
फळबागेला दिली शेळीपालनाची जोडअजगणी (ता. मालवण, जि. सिंधुदुर्ग) येथील जगदीश...
जनावरांतील गोचीड तापगोचीड कान, पंजा, उदर, बारीक व नाजूक त्वचा तसेच...
जाणून घ्या ग्राहक संरक्षण अधिनियम, १९८६ग्राहकांच्या तक्रारींचे त्वरित निवारण करण्यासाठी...
शेळ्यांना द्या समतोल आहार शेळीच्या प्रजननक्षमता वाढीस आहाराचे...
मेंढीपालनाचे वार्षिक वेळापत्रकगाभण मेंढ्यांकडे विशेष लक्ष द्यावे. नवजात...
असे करा जनावरांतील पोटफुगीला प्रतिबंधसर्वच मोसमामध्ये चांगल्या प्रतीचा चारा मिळेल अशी...
व्यवस्थापनाला मार्केटिंगची जोड देत...पॅालिहाउसमधील फूलशेतीसाठी एकेकाळी प्रसिद्ध असलेले...
आरोग्यदायी शेळीचे दूधशेळीच्या दुधाचे नियमित सेवन केल्याने आतड्यांवरील...
बहुगुणी कडुनिंबविविध प्रकारचे त्वचारोग जसे की, त्वचेवर खाज, पुरळ...
..अशी ओळखा दुधातील भेसळवाढत्या महागाईमुळे अनेकदा अन्नपदार्थांमध्ये भेसळ...
संगोपनगृहातील रेशीम कीटकांची काळजीसध्या थंडीमध्ये वाढ होत असून, विविध अवस्थेतील...
मत्स्यपालन : तंत्र बायोफ्लॉक उत्पादनाचे...फ्लॉकची इष्टतम पातळी ही संवर्धनयोग्य माश्यांच्या...
थंडीमध्ये जपा जनावरांचे आरोग्य वातावरणातील अनपेक्षित बदल जनावरांच्या आरोग्यास...