agriculture news in Marathi article regarding medicinal use of Pavetta indica | Agrowon

पोटदुखीवर नाडुकली उपयुक्त

अश्विनी चोथे
शनिवार, 23 नोव्हेंबर 2019
  • स्थानिक नाव     ः     नाडुकली, नेडुकली, पापट
  • शास्त्रीय नाव     ः     Pavetta indica L.   
  • कूळ     ः     Rubiaceae 
  • इंग्रजी नाव     ः     Indian Pavetta,      Indian Pellet Shrub 
  • संस्कृत नाव     ः     काकचडी        
  • उपयोगी भाग     ः     पांढरी फुले         
  • उपलब्धीचा काळ (फुले)     ः     मार्च-मे       
  •  झाडाचा प्रकार     ः     झुडूप 
  •   अभिवृद्धी     ः     बिया, शाकीय वाढ    
  •  वापर     ः     फुलांची भाजी  

 

आढळ 

  • स्थानिक नाव     ः     नाडुकली, नेडुकली, पापट
  • शास्त्रीय नाव     ः     Pavetta indica L.   
  • कूळ     ः     Rubiaceae 
  • इंग्रजी नाव     ः     Indian Pavetta,      Indian Pellet Shrub 
  • संस्कृत नाव     ः     काकचडी        
  • उपयोगी भाग     ः     पांढरी फुले         
  • उपलब्धीचा काळ (फुले)     ः     मार्च-मे       
  •  झाडाचा प्रकार     ः     झुडूप 
  •   अभिवृद्धी     ः     बिया, शाकीय वाढ    
  •  वापर     ः     फुलांची भाजी  

 

आढळ 

  • कोकण तसेच पश्चिम घाटातील जंगलात आणि डोंगरकपारीला आढळते.
  • कोकणातील जंगलात ओलसर ठिकाणी तसेच नदीकिनारी याचे झुडूप चांगले वाढते. 

वनस्पतीची ओळख 

  • झुडूपवर्गीय वनस्पती असून साधारण २ ते ४ मीटर किंवा त्यापेक्षाही जास्त वाढते. 
  • साल मऊ, करड्या रंगाची असून तिला अनेक लहान मोठ्या फांद्या असतात. जुन्या फांद्यांच्या सालीच्या खपल्या निघतात.
  • पाने साधी, एका आड एक येणारी, गडद हिरव्या रंगाची, लांबट आकाराची असून देठाला आणि टोकाला निमुळती होत गेलेली असतात. 
  •    पाने ६ ते १५ सेंमी लांब व ४ ते ५ सेंमी रुंद, चकाकणारी असून देठ ०.६ ते १.५ सेंमी लांब असतात.
  • फुले पांढऱ्या रंगाची, अनेक, सुगंधी, फांदीच्या टोकाशी गुच्छात (५० ते ६० फुले) येतात. एक गुच्छ साधारण ६ ते १० सें.मी. लांब असतो.
  • फुलांचे बाह्यदल अतिशय लहान पण दातेरी असून फुलांची नळी साधारण १.५ सें.मी. लांब आणि पाकळीयुक्त असते. फुले सुवासिक असल्यामुळे अनेक फुलपाखरे, मधमाश्या त्यावर घोंघावत असतात.
  •  फळे लहान हिरव्या रंगाची असून गोल ६ मिमी व्यासाची व झुपक्यात येतात. फळे सुकल्यावर काळी पडतात.
  •  मार्च ते मेदरम्यान फुले येऊन जून जुलैमध्ये फळे तयार होतात. 

औषधी उपयोग 

  •    साल तसेच पाने औषधात वापरतात.
  •    लहान मुलांच्या पोटातील घाण साफ करण्यासाठी सालीचा काढा किंवा चूर्ण दिला जातो.
  •    पानांचा काढा मूळव्याधीपासून होणाऱ्या त्रासावर आराम पडण्यासाठी देतात. पानाचा शेक ही आराम पडण्यास मदत करतो. 

टीप ः तज्ज्ञांच्या सल्याने औषधोपचार करावेत.

पाककृती 

फुलांची भाजी 
साहित्य ः
४ ते ५ वाट्या नाडुकलीची फुले, २ बारीक चिरलेले कांदे, १ ते २ बारीक चिरलेल्या हिरव्या मिरच्या, ४ ते ५ ठेचलेल्या लसूण पाकळ्या, अर्धा चमचा हळद, १ ते दीड चमचा लाल मिरची पावडर, फोडणीसाठी जिरे, चिमूटभर हिंग, मोहरी, तेल, चवीपुरते मीठ.

कृती ः 
प्रथम नाडुकलीची फुले मुख्य दांड्यापासून काढून स्वच्छ धुऊन घ्यावीत. एका पातेल्यात पाणी घालून फुले वाफवून व नंतर पिळून घ्यावी. कढईत तेल गरम करून जिरे मोहरी हिंगाची फोडणी तयार करावी. नंतर तेलामध्ये कांदा व लसूण चांगला परतवून घ्यावा. त्यात हिरव्या मिरच्या, हळद, लाल मिरची पावडर व  वाफवलेली फुले टाकून चांगले हलवून घ्यावे. झाकण ठेवून ५ मिनिटे शिजवून चवीपुरते मीठ मिसळावे.

- ashwinichothe7@gmail.com,
(क. का. वाघ उद्यानविद्या महाविद्यालय, नाशिक)

टॅग्स

फोटो गॅलरी

इतर औषधी वनस्पती
आरोग्यदायी आले आल्यामध्ये मोठ्या प्रमाणात जीवनसत्वे आणि खनिजे...
जाणून घ्या पळसाचे आरोग्यदायी गुणधर्मआपल्या सर्वांना पळस ही वनस्पती परिचित आहे....
आरोग्यदायी आवळाआवळा हे फळ प्रक्रिया केल्यास आपल्याला वर्षभर औषध...
हळदीचे औषधी गुणधर्महळद ही अत्यंत गुणकारी असून, त्यातील जंतूनाशक...
गुणकारी वाळावाळा म्हटले की उन्हाळ्याच्या दिवस आठवतात. माठ...
सांधेदुखी, सूजेवर आरोग्यदायी गोखरूगोखरू ही झुडूपवर्गीय वनस्पती आहे. या वनस्पतीला...
सब्जा बियांचे आरोग्यदायी फायदे सब्जामध्ये प्रथिने तसेच आरोग्याच्या दृष्टीने...
महौषधी ओवास्वयंपाकघरातील महत्त्वाचा पदार्थ म्हणजे ओवा! अनेक...
आरोग्यदायी विड्याचे पानकोणत्याही धार्मिक कार्यात, पूजेच्या ठिकाणी...
वातविकारांवर गुणकारी एरंडएरंड ही वनस्पती सगळ्यांना सुपरिचित आहे. घरातील...
आरोग्यदायी सुरणसुरण एक कंद पीक आहे. सुरणचे दोन भाग ...
केसांच्या आरोग्यासाठी गुणकारी माका ​माका सगळीकडे अगदी सहज मुबलक प्रमाणात उपलब्ध होतो...
मळमळ, पित्तावर आमसूल फायदेशीरआमसूल महिलावर्गामध्ये अधिक लोकप्रिय आहे....
डाळिंबाचे औषधी गुणधर्म डाळिंबाची मधुर चव, बियांचा आकर्षक नैसर्गिक लाल...
आरोग्यदायी तुतीची फळेतामिळनाडू राज्यातील रेशीम संशोधन व जर्मप्लाझम...
खोकला, अशक्तपणावर गुणकारी काळा मनुकालहान मुलांपासून मोठ्यांपर्यंत काळा मनुका सर्वांना...
आरोग्यदायी आघाडा,भोकर,पेंढारीनिसर्गामध्ये उपलब्ध असणाऱ्या रानभाज्या आणि फळे...
बहुगुणी वेलचीवेलची म्हणजेच वेलदोडा. मसाला तसेच मुखशुद्धीकर...
आरोग्यदायी दालचिनीमसाल्यांच्या पदार्थांत, घरात मसाला करताना...
आरोग्यदायी हिंगआपल्या रोजच्या स्वयंपाकात पदार्थ करताना फोडणीसाठी...