agriculture news in Marathi, article regarding poisonous effect of lantana camara in animals | Page 2 ||| Agrowon

जनावरांना होते घाणेरीची विषबाधा

डॉ. रवींद्र जाधव
बुधवार, 31 जुलै 2019

मोकळ्या कुरणात जनावरे चरताना घाणेरी वनस्पती खाण्यामध्ये आल्यास विषबाधेमुळे बाधित जनावरांमध्ये यकृतबाधा, कावीळ आजार निर्माण होतो. विशेषतः शेळ्या व मेंढ्यांच्या कळपामध्ये या विषबाधेची तीव्रता जास्त असते. पशुवैद्यकांच्या सल्ल्याने औषधोपचार करून बाधित जनावरे सावलीमध्ये ठेवावीत.

मोकळ्या कुरणात जनावरे चरताना घाणेरी वनस्पती खाण्यामध्ये आल्यास विषबाधेमुळे बाधित जनावरांमध्ये यकृतबाधा, कावीळ आजार निर्माण होतो. विशेषतः शेळ्या व मेंढ्यांच्या कळपामध्ये या विषबाधेची तीव्रता जास्त असते. पशुवैद्यकांच्या सल्ल्याने औषधोपचार करून बाधित जनावरे सावलीमध्ये ठेवावीत.

पावसाळी हंगामात गवत व काही वनस्पतींची वाढ ही खूप मोठ्या प्रमाणात होत असते. चराऊ क्षेत्रामध्ये काही विषारी वनस्पती मोठ्या जोमाने वाढतात. यामध्ये घाणेरी, गुणगुणी किंवा बीर या नावांनी ओळखली जाणारी विषारी वनस्पती प्रामुख्याने चराऊ कुरणांमध्ये आढळून येते. ग्रामीण भागामध्ये सर्रासपणे शेळ्या,मेंढ्या व काही प्रमाणात गायी,म्हशी या रानात चारावयास नेतात. अजाणतेपणे जर जनावरांच्या आहारात अशा विषारी वनस्पती आल्या तर विषबाधा होण्याची शक्यता असते.

  •     शेळ्या व मेंढ्या चरताना रानामध्ये उपलब्ध गवत व वनस्पती यांमधून निवडक घटक आपल्या आहारात घेतात. या सवयीमुळे विषारी वनस्पतीपासून विषबाधा होण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे मोठ्या प्रमाणात मरतुक होऊ शकते. 
  •     घाणेरी वनस्पती खाल्ल्यानंतर बाधित जनावरांमध्ये यकृतबाधा, कावीळ आजार निर्माण होतो.
  •     वनस्पतीतील लेंटाडीन नामक विषारी घटक रक्तामध्ये मिसळल्यानंतर असे जनावर सूर्यप्रकाशाच्या सान्निध्यात आल्यास त्यास या विषबाधेची लागण होते. अशा जनावरांत दिसून येणाऱ्या विषबाधेस प्रकाशसंवेदनशीलता असे म्हणतात. या आजाराची लागण प्रामुख्याने दुष्काळ किंवा पावसाळ्याच्या सुरवातीस आढळून येते. विशेषतः शेळ्या व मेंढ्यांच्या कळपामध्ये या विषबाधेची तीव्रता जास्त असते. त्यातून आर्थिक नुकसान होते. 

 

प्रकाशसंवेदनशीलता आजाराची लक्षणे 

  • शेळ्या व मेंढ्या कळपाने चारावयास जात असल्याने घाणेरी वनस्पती खाण्यात आल्यास कळपामधील बऱ्याचशा जनावरांमध्ये या आजाराची लक्षणे दिसून येतात. 
  • विषबाधेमध्ये प्रामुख्याने जनावरांच्या त्वचेचा जो भाग सूर्यप्रकाशाच्या सान्निध्यात येतो त्या भागामध्ये सूज येते, जोराची खाज सुटणे. त्यामुळे जनावरे झाडाला किंवा भिंतीला शरीर घासतात.
  •   कान, डोळ्याच्या बाजूची कातडी, नाक व शेपटी या भागांमध्ये भरपूर सूज आलेली दिसून येते. 
  •   लघवी गडद पिवळ्या रंगाची होते तसेच डोळ्यातील श्लेष्मपटल त्वचा पिवळ्या रंगाची होते. श्लेष्मपटल त्वचा ही कावीळ आजारामुळे पिवळ्या रंगाची होते. 
  •   बाधित जनावरांत ताप यणे, पोटाची हालचाल मंदावते, खाणे पिणे मंदावणे किंवा बंद होते.
  •   शरीराची खाज शमविण्यासाठी जनावरे शरीराचा बाधित भाग भिंत किंवा झाडाचे खोड यावर वारंवार रगडतात. त्यामुळे घर्षण झालेल्या भागातील कातडी निघून जाते. 
  •    विषबधेची तीव्रता जास्त असल्यास बाधित जनावर दगावण्याची शक्यता असते. त्यातून पशुपालकाला आर्थिक नुकसान सहन करावे लागते.
  •   पावसाळ्यादरम्यान घाणेरी वनस्पती खाण्यामुळे मेंढ्या व बैलवर्गीय जनावरांमध्ये प्रकाशसंवेदनशीलता आजाराची बाधा झाल्याचे नियमितपणे आढळून येते. 
     

उपचार आणि प्रतिबंध  

  •   चारावयास नेलेल्या जनावरांमध्ये प्रकाशसंवेदनशीलतेची लक्षणे दिसून आल्यास तत्काळ अशी जनावरे सूर्यप्रकाशापासून दूर दाट सावलीमध्ये ठेवावीत. त्यामुळे प्रकाशसंवेदनशीलतेमुळे निर्माण होणाऱ्या सूज येणे, खाज सुटणे अशा लक्षणांची तीव्रता कमी करता येऊ शकते. 
  •   पशुवैद्यकांच्या सल्ल्याने औषधोपचार करून बाधित जनावरे सावलीमध्ये ठेवावीत. योग्य उपचाराचा अवलंब केल्यास आजाराची तीव्रता कमी होऊन जनावरे लवकर बरी होण्यास मदत होते. 
  •   जनावरे चारावयास घेऊन जाणाऱ्या पशुपालकांनी चराऊ क्षेत्रात घाणेरी वनस्पती नसल्याची खात्री करावी. मगच जनावरे चरावयास सोडवीत. 
  •   कोणत्याही परिस्थितीत चरावयास गेलेल्या शेळ्या मेंढ्या किंवा मोठी जनावरे चरताना घाणेरी वनस्पती खाणार नाहीत याची दक्षता घ्यावी. 

  -  डॉ. रवींद्र जाधव, ९४०४२७३७४३  

  (पशुवैद्यक महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)


फोटो गॅलरी

इतर कृषिपूरक
कोंबड्यांतील रोगप्रसार टाळाआजारी कोंबड्यांच्या व्यवस्थापनासाठी लागणारी भांडी...
विक्रमी दुग्धोत्पादन देणारी ‘जोगन'गायहरियानातील गालीब खेरी (कर्नाल) येथील पशूपालक...
जनावरांच्या आरोग्याकडे नको दुर्लक्षपावसाळ्यात हिरव्या चाऱ्याची उपलब्धता अधिक...
शाश्‍वत दूध उत्पादनासाठी ‘टीएमआर'गायीला शरीर वजन तसेच दूध उत्पादनासाठी आवश्यक...
जातिवंत वंशवृद्धीसाठी भ्रूण प्रत्यारोपण...साधारणपणे जातिवंत दुधाळू गाय एका वर्षात एकाच...
जनावरांच्या आहारात असावीत खनिज मिश्रणेखनिज मिश्रणाच्या अभावामुळे होणारे...
स्वच्छ दूध उत्पादनाची तत्त्वेदूध उत्पादनामध्ये भारताने आघाडी घेतली असली तरी...
संकरित गाईंची दूध उत्पादन वाढीची सूत्रेसद्यःस्थितीतील संकरित गाईंची दुसऱ्या-तिसऱ्या...
रेशीम कीटकांवर होणारा हवामानाचा परिणामरेशीम उत्पादनासाठी आवश्यक खर्चाचे प्रमाण अत्यल्प...
रानभाज्यांचे आहारातील महत्त्वशेती न करता नैसर्गिक स्थितीमध्ये उगवलेल्या...
दुधाळ जनावरांसाठी सॉर्डेड सीमेन...अलीकडच्या काळात पशुपालनामध्ये सेक्‍स ...
जनावरे, गोठ्याची ठेवा स्वच्छतापावसाळ्यात जनावरांच्या आरोग्याला असलेला धोका...
रेबीज’ची लक्षणे तपासा, उपाययोजना करामनुष्यामध्ये रेबीज विषाणू मध्यवर्ती मज्जासंस्थेला...
जनावरांमध्ये होणारा शिंगाचा कर्करोगशिंगाचा कर्करोग साधारणपणे ५ ते १० वर्षे वयोगटातील...
गवळाऊ संगोपनाचे पाऊल पडते पुढेविदर्भामध्ये गवळाऊ दुधाळ गाय आणि शेतीकामासाठी...
जनावरांच्या आहारात मूरघासाचा वापरमूरघासामुळे वर्षभर हिरव्या चाऱ्याचा पुरवठा करता...
गाई, म्हशींसाठी संतुलित आहारगाई, म्हशींच्या अवस्थेनुसार पाणी, खुराक मिश्रण,...
दूध व्यवसायाची नव्याने करा मांडणीदेशी गायीचे दूध, फार्म फ्रेश दूध, निर्जंतुक,...
गाई, म्हशीतील माज ओळखागाई, म्हशींचा माज ओळखणे ही अत्यंत महत्त्वपूर्ण...
जनावरांतील निदानासाठी क्ष-किरण तपासणीक्ष-किरण तपासणीद्वारे जनावरांतील जठराचा दाह,...