agriculture news in marathi article regarding soluble fertilizers | Agrowon

योग्य प्रमाणामध्ये वापरा विद्राव्य खते
डॉ. पपिता गौरखेडे
रविवार, 16 सप्टेंबर 2018

विद्राव्य खते प्रामुख्याने फवारणीद्वारे दिल्याने जास्त फायदा होतो, कारण ती पिकांना लवकर उपलब्ध होतात. ही खते पिकांच्या वाढीच्या अवस्थेनुसार द्यावयाची असतात. सध्या बाजारामध्ये प्रमुख आणि सूक्ष्म अन्नद्रव्ये असलेली खते उपलब्ध आहे‏त.

ग्रेड १९:१९:१९
 या खतांस स्टार्टर ग्रेड म्हणतात. यामध्ये १०० टक्के पाण्यात विद्राव्य स्वरूपात नत्र, स्फुरद व पालाश आहे‏. यातील नायट्रोजन हा अमोनिकल, अमाईड आणि नायट्रेट स्वरूपात उपलब्ध आहे‏. या खतांच्या आम्ल गुणांमुळे‎ ठिबक संचाची छिद्रे बंद होत नाहीत. अन्नधान्य, भाज्या, फळपिकांसाठी उपयुक्त.

विद्राव्य खते प्रामुख्याने फवारणीद्वारे दिल्याने जास्त फायदा होतो, कारण ती पिकांना लवकर उपलब्ध होतात. ही खते पिकांच्या वाढीच्या अवस्थेनुसार द्यावयाची असतात. सध्या बाजारामध्ये प्रमुख आणि सूक्ष्म अन्नद्रव्ये असलेली खते उपलब्ध आहे‏त.

ग्रेड १९:१९:१९
 या खतांस स्टार्टर ग्रेड म्हणतात. यामध्ये १०० टक्के पाण्यात विद्राव्य स्वरूपात नत्र, स्फुरद व पालाश आहे‏. यातील नायट्रोजन हा अमोनिकल, अमाईड आणि नायट्रेट स्वरूपात उपलब्ध आहे‏. या खतांच्या आम्ल गुणांमुळे‎ ठिबक संचाची छिद्रे बंद होत नाहीत. अन्नधान्य, भाज्या, फळपिकांसाठी उपयुक्त.

ग्रेड १२:६१:०
१२ टक्के नत्र व ६१ टक्के फॉस्फरस असलेले १०० टक्के पाण्यात विद्राव्य खत. कॅल्शियमयुक्त खते वगळ‎ता सर्व विद्राव्य खतांबरोबर मिसळू‎न वापरता येते. नवीन मुळ‎ांच्या जोमदार वाढीसाठी योग्य. फुलांच्या पुर्ण वाढीसाठी व तुरे येताना उपयुक्त.

ग्रेड ०:५२:३४
खतांमध्ये ५० टक्के स्फुरद व ३४ टक्के पालाश असते‏. फुले लागण्याच्या व लागल्यानंतरच्या कालावधीसाठी, आकर्षक रंगासाठी उपयुक्त. कॅल्शियम युक्त खतांसोबत मिश्रण करू नये. पिकांवर फवारले असता पीक करपण्याचा धोका कमी असतो.

ग्रेड १३:०:४५
या मध्ये १३ टक्के नत्र व ४५ टक्के पालाश आहे‏. फळ‎ धारणा व त्याची वाढ होत असताना फवारावे. फळ‎ाचा आकार व त्यातील साखरेचे प्रमाण वाढते. जड धातू व क्लोराईडस् विरहित आहे‏. फळे‎ अकाली गळ‎णे थांबवते. खतांमुळे‎ पिके अवर्षण स्थितीत तग धरू शकतात.

ग्रेड सीए – १९ टक्के एन-१५.५ टक्के
मुळ‎ांची आणि हि‏रवी वाढ होण्यास मदत करते. पाण्याचा ताण सह‏न करण्याची शक्ती वाढवते. यात १०० टक्के पाण्यात विद्राव्य स्वरूपात कॅल्शियम आणि नायट्रेट स्वरूपातील नायट्रोजनही त्वरित मिळ‎तो. आम्ल व अल्कली गुणधर्माच्या जमिनीत वापरता येते. फळे‎ सडणे, फळांना तडे पडणे कमी होते. केवळ‎ ठिबक सिंचनामध्ये वापर करावयाचा असेल तर फॉस्फेट व सल्फेट असलेल्या खतांबरोबर मिश्रण करू नये.

 ग्रेड ०:०:५०-१८एस
पोटॅश ५० टक्के आणि गंधक १८ टक्के गंधकामुळे‎ उत्पादनाचा दर्जा वाढतो, स्वाद येतो. कीड, रोगांच्या प्रादुर्भावास प्रतिकारक्षमता वाढते.  पाण्याचा ताण सह‏न करण्यास मदत होते. फळ‎ांतील साखरेचे प्रमाण, आकार, दर्जामध्ये सुधारणा होते. फळ‎ लवकर पिकते, क्लोरीन विरहित खत.

फवारणीद्वारे वापर

  •  पिकांची पाने अन्नद्रव्यांचे शोषण करू शकतात. परंतु या पद्धतीने अन्नद्रव्यांचे शोषण फारच कमी प्रमाणात केले जाते. फवारणीद्वारे अन्नद्रव्ये देताना द्रावणातील अन्नद्रव्यांचे प्रमाण अत्यंत कमी असावे. अन्नद्रव्यांचा फवारणीद्वारे वापर करताना पिकांवर नियमित व वारंवार फवारणी केली पाहिजे.
  •  सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचा फवारणीद्वारे वापर फळवर्गीय पिकांना फारच उपयुक्त आहे.
  •  सूक्ष्म अन्नद्रव्ये फवारणीद्वारे देताना द्रावणाचा सामू आम्ल किंवा अल्कधर्मीय असू नये. त्यासाठी द्रावणात खतांचा चुना योग्य त्या प्रमाणात वापरणे आवश्यक आहे. उदा. जस्त अन्नद्रव्यांच्या फवारणीसाठी ०.५ टक्के जस्त सल्फेटच्या द्रावणात ०.२५ टक्के चुना मिसळतात. ज्यामुळे द्रावणाचा सामू अल्क किंवा आम्लधर्मी होत नाही.

 

सूक्ष्म अन्नद्रव्ये, खतांचे फवारणीद्वारे द्यावयाचे प्रमाण

  • फवारणीद्वारे सूक्ष्म अन्नद्रव्ये वापरासाठी द्रावणाची तीव्रता पिकांच्या गरजेनुसार असावी. सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरता आटोक्यात आणण्यासाठी १५ ते २१ दिवसांच्या अंतराने आवश्यकतेनुसार २ ते ३ वेळा किंवा शिफारशीनुसार पिकांवर फवारणी करावी.
  •     फवारणीकरिता द्रावणात स्टीकर १ मि.लि. प्रतिलिटर द्रावणात मिसळावा. म्हणजे अन्नद्रव्यांची कार्यक्षमता व उपयुक्तता वाढते.
  •     ज्या पिकांच्या पानावर मेणयुक्त थर असतो त्या पिकांवर फवारणी करताना द्रावणात स्टीकर मिसळावा.

फवारणी करताना घ्यावयाची काळजी

  • द्रावणाची तीव्रता कमी ठेवून जास्त फवारण्या कराव्यात, परंतु जास्त तीव्रतेचे द्रावण कधीही करू नये.
  • फवारणीच्या वेळेस थेंबाचे आकारमान अत्यंत कमी असावे. म्हणजे थेंब पानांवर किंवा झाडावर पडताच चिटकला पाहिजे. थेंब मोठा असल्यास तो ओघळून जमिनीवर पडतो.
  •  फवारणी केल्यानंतर द्रावणाचा थेंब पानावर चिकटत नसेल तर स्टीकरचा वापर करावा.
  •  फवारणीतून दिलेली खते जमिनीतून दिलेल्या खतांना पर्यायी होऊ शकत नाहीत. परंतु फवारणीतील खते अचानक निर्माण झालेल्या पानांतील अन्नद्रव्यांची कमतरता भरून काढतात.
  •  पीक फुलो­ऱ्यात येण्याचा काळ, फळधारणा झाल्यानंतर तसेच बिया, फळांची वाढ होण्याकरिता जेव्हा अन्नद्रव्ये जास्त प्रमाणात लागतात अशा वेळेस फवारणीद्वारे दिलेली खते खूप उपयोगी पडतात.

- डॉ. पपिता गौरखेडे, ८००७७४५६६६
(मृद विज्ञान व कृषी रसायनशास्त्र विभाग, वसंतराव नाईक
मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी)

 

 

 

 

 

 

 

टॅग्स

इतर अॅग्रो विशेष
संघर्षमय हंगामगेल्या वर्षीच्या गळीत हंगामात राज्यात विक्रमी...
द्राक्ष शेतीला चालना कशी मिळेल?संपूर्ण भारत देशामध्ये द्राक्ष लागवड १.३९ लाख...
जमिनीच्या सुपीकतेतील गांडुळांचे योगदानजगभरामध्ये हजारो जातीची गांडुळे अस्तित्वात असून,...
ईशान्यकडील राज्ये का नाकारतात...कोल्हापूर : वाहतूक खर्चामुळे महाग पडत असल्याने...
जळगाव जिल्ह्यात 'येथे' सुरु झाली...जळगाव ः खानदेशात भारतीय कापूस महामंडळाने (...
केंद्रीय पथक आज करणार पीकहानीची पाहणीपुणे ः मॉन्सूनोत्तर पावसामुळे राज्यात शेतीच्या...
‘दाणेदार’ खताच्या मागे ‘मालदार’ हालचालीपुणे : राज्यात १९७० ते २००० या तीन दशकांमध्ये...
योजना, निधीची कमी नाही, मग शेतीचे प्रश्...औरंगाबाद : योजना, निधी, यंत्रणा, सुविधा,...
धक्कादाय ! चक्क दाताखाली दाणे ठेवत...उमरखेड, यवतमाळ : मॉन्सूनोत्तर पावसाच्या...
कोकण, मध्य महाराष्ट्रात गारठा कमीपुणे: विदर्भ, मराठवाड्यात तापमान कमी झाल्याने...
शेतकऱ्यांचे ३० कोटी परत करा; पुण्यात...पुणे: पुणे कृषी उत्पन्न बाजार समितीमधील डाळिंब...
फूलशेती देऊ शकते का उत्पन्नाचा हमखास...अकोला जिल्ह्यातील कंझरा येथील अमृतराव दलपतराव...
पुदिना उत्पादनात रवी करंजकरांची मास्टरी...मुंबईत पुदिन्यात ‘गुडवील’ मिळविलेले करंजकर नाशिक...
अचूक आकडेवारीचा काळ आठव्या आंतरराष्ट्रीय कृषी सांख्यिकी परिषदेत...
उद्यापासून हंगाम सुरु, पण ऊसतोड बंदच !मुंबई / पुणे  ः राज्यातील यंदाचा ऊस गाळप...
विदर्भ, मराठवाड्यात गारठा वाढलापुणे   : किमान तापमानात घट होत असल्याने...
खतमाफियांमुळे शेतकऱ्यांची मोठी लूटपुणे : बोगस मिश्रखतांचे उत्पादन व विक्री करणाऱ्या...
भरताच्या वांग्यासह दादर ज्वारीसाठी...खानदेशकन्या तथा आपल्या कवितेतून शेतीचे...
बॅंक एकत्रीकरण एक अनावश्‍यक पाऊलभारताने १९९० मध्ये नवीन आर्थिक धोरण स्वीकारले....
भूगर्भ तहानलेलाच!रा ज्यात या वर्षी जोरदार पाऊस झाला. अनेक भागांत...