agriculture news in marathi azolla an healthy feed for animals | Agrowon

अॅझोलाः एक आरोग्यदायी पशुखाद्य

अपर्णा शेंडे, चंद्रशेखर शेंडे
मंगळवार, 24 मार्च 2020

 जनावरांचे दूध उत्पादन, प्रजनन, वाढ आणि आरोग्य या बाबींचा विचार करता पशुखाद्यामध्ये विविध पोषण घटकांचे संतुलित प्रमाण असणे आवश्यक आहे. यासाठी पशुखाद्य म्हणून ॲझोलाचा वापर फायदेशीर ठरतो.
 

 जनावरांचे दूध उत्पादन, प्रजनन, वाढ आणि आरोग्य या बाबींचा विचार करता पशुखाद्यामध्ये विविध पोषण घटकांचे संतुलित प्रमाण असणे आवश्यक आहे. यासाठी पशुखाद्य म्हणून ॲझोलाचा वापर फायदेशीर ठरतो.

ॲझोला एक पाण्यावर तरंगणारी शेवाळवर्गीय वनस्पती आहे. गाय, म्हैस, शेळी, मेंढी, कोंबडी यांना सहजतेने पचणारे पोषक घटक यामध्ये असल्यामुळे पशू आहारात याचा समावेश करावा. ॲझोलामध्ये प्रथिने, जीवनसत्त्वे, खनिजे, अमिनो आम्ल यांसारखे पोषक घटक आहेत. अॅझोलाचे उत्पादन तंत्र अत्यंत सोपे, कमी खर्चाचे आणि फायदेशीर आहे.

उत्पादनाचे तंत्र

  • उत्पादनासाठी सावलीची जागा निवडावी. कारण अति सूर्यप्रकाशामुळे व पाणी कमी झाल्यास अॅझोला वाळून जाण्याची शक्यता असते.
  • निवडलेली जमीन स्वच्छ करावी. जमिनीवर किंवा जमीन खणून चौकोनी किंवा आयाताकृती खड्डा तयार करावा. खड्डा अंदाजे एक फूट खोल असावा.
  • खड्ड्याची खालची बाजू समतल करून त्यामध्ये प्लॅस्टिक आच्छादन करावे. प्लॅस्टिकवर १५ ते २० किलो माती पसरावी.
  • शेण आणि पाणी एकास दोन प्रमाणात घेऊन स्लरी तयार करावी. ३० ग्रॅम सिंगल सुपर फॉस्फेट दहा लिटर पाण्यात मिसळावे. हे द्रावण पुन्हा स्लरीत चांगल्या तऱ्हेने मिसळावे.
  • स्लरी आणि सिंगल सुपर फॉस्फेटचे मिश्रण खड्ड्यातील मातीवर ओतावे. खड्ड्यातील मिश्रणाची पातळी १० ते १२ सेंमी. येईपर्यंत त्यात पाणी ओतावे.
  • एका २ मी. X २ मी. आकाराच्या खड्ड्यात अर्धा ते एक किलो शुद्ध अॅझोलाचे मदर कल्चर बीज पसरावे. अॅझोला बीज खड्ड्यात पसरून झाल्यावर लगेच त्यावर पाणी शिंपडावे.
  • साधारणपणे ७ ते १० दिवसांत अॅझोलाची वाढ होऊन संपूर्ण खड्डाभर पसरते. अॅझोलाची जोमाने वाढ होण्यासाठी पाच दिवसांच्या अंतराने २० ग्रॅम सिंगल सुपर फॉस्फेट आणि अंदाजे एक किलो शेण अॅझोलाच्या खड्ड्यात मिसळावे. अॅझोलातील खनिजांची वाढ होण्यासाठी खड्ड्यात सूक्ष्म अन्नद्रव्य आठवड्यातून एकदा मिसळावे.
  • दर १० ते १२ दिवसांनी खड्ड्यातील ३० टक्के पाणी बदलावे. महिन्यातून एकदा खड्ड्यातील ४ ते ६ किलो माती नव्याने मिसळावी.
  • खड्ड्यातील पाण्याची पातळी सतत १० ते १२ सेंमीपर्यंत ठेवावी. पाण्याची पातळी कमी झाल्यास त्यात पाणी ओतावे.
  • अॅझोला आणि खड्डा सतत स्वच्छ ठेवावा. अन्यथा, अॅझोला खराब होण्याची शक्यता असते. दर सहा महिन्यांनी त्याच खड्ड्यात नवीन अॅझोला पसरावा.
  • साधारणपणे १० ते १५ दिवसांत संपूर्ण खड्डा अॅझोलाने भरून जातो. त्यानंतर काढणी करावी.
  • उत्पादनासाठी एक खड्डा तयार करण्याकरिता लागणारे प्लॅस्टिक, अॅझोला बीज, शेण, सिंगल सुपर फॉस्फेट आणि मजूर यांचा एकत्रित खर्च अंदाजे १५०० ते २००० रूपये येऊ शकतो.

काढणी

  • संपूर्ण खड्डा अॅझोलाने भरल्यानंतर दररोज ६०० ते ७०० ग्रॅम अॅझोला चाळणी किंवा ‍ट्रेच्या मदतीने काढावा. हा अॅझोला स्वच्छ पाण्याने धुवावा.

 सरासरी पोषक घटक-

घटक प्रमाण (टक्के )
प्रथिने २०.६
कॅल्शिअम ११
फॉस्फरस ६.१
पोटॅशिअम १७.४
सोडिअम
शुष्क पदार्थ ६.७
अमिनो आम्ल ७-१०
तंतुमय पदार्थ १५
लिग्नीन ११.४
अॅश १५.९
पिष्टमय पदार्थ ४.१

फायदे

  • जनावरांचे वजन, रोग प्रतिकारक शक्ती वाढते.
  • दूध उत्पादनात वाढ.
  • मांसल कोंबड्याचे वजन आणि अंडी उत्पादनात वाढ.
  • शेळी, मेंढीचे मांस, केसांची प्रत सुधारते.
  • उत्पादन झाल्यानंतर वाफ्यातील नत्र व खनिजयुक्त पाणी पिकांना देण्यासाठी उपयुक्त.

जनावरांच्या खाद्यामध्ये वापर

  • अॅझोला पहिल्यांदा खाऊ घालत असल्यास पहिले काही दिवस आंबोणात एकास एक या प्रमाणात मिसळून द्यावा. त्यानंतर आंबोणाशिवाय अॅझोला जनावरांना खाऊ घालावा.
  • अॅझोला वाळवून आंबवाणामध्ये मिसळून जनावरांना देता येतो.
  • दूध देणाऱ्या गाई, म्हशींना १ ते १.५ किलो अॅझोला आंबोणामध्ये एकास एक या प्रमाणात द्यावा. यामुळे दूध उत्पादन व दुधातील फॅट वाढण्यास मदत होते.
  • वासरांना वयाच्या ६ ते १८ व्या महिन्यापर्यंत संपूर्ण खाद्य मिश्रणाच्या १० टक्के अॅझोला खाऊ घालावा.
  • शेळ्या व मेंढ्यांना प्रति दिवस ३५० ते ४०० ग्रॅम अॅझोला खाद्यामध्ये द्यावा.

संपर्क - अपर्णा शेंडे, ९४२३०९२२५७
(कृषी महाविद्यालय, बारामती, जि. पुणे)


इतर कृषिपूरक
धिंगरी अळिंबीचे उत्पादन तंत्रधिंगरी आळिंबी ही कमी खर्चात चांगला आर्थिक फायदा...
जनावरातील सर्पदंशाचे निदान अन्‌ उपचार सध्याच्या काळात चराईला जाणाऱ्या जनावरांच्यामध्ये...
गाभण शेळी तपासणीसाठी आधुनिक तंत्रज्ञानशेळी गाभण झाल्यानंतर शरीरात विविध बदल होतात....
मधमाशीपालनातून मिळवा प्रोपोलिस, रॉयल...प्रोपोलिस मानवी आरोग्यासाठी अतिशय उपयुक्त आहेत....
मधमाशी पालनामध्ये मोठी व्यावसायिक संधीमधमाशी पालनामध्ये मधाच्या बरोबरीने सात विविध...
पावसाळ्यामध्ये कोंबड्यांचे व्यवस्थापनपावसाळ्यामध्ये वातावरणातील दमटपणा वाढलेला असतो....
`मनरेगा‘च्या माध्यमातून पशुसंवर्धन योजनाग्रामीण भागात राहणाऱ्या अकुशल कामगारांना गावातच...
स्वच्छ दूध निर्मितीसाठी उपाययोजनागोठा नेहमी स्वच्छ, कोरडे, खाच खळगेविरहित असावा....
प्रयोगशाळांतून होईल पशू आजाराचे योग्य...जनावरांचे आरोग्य अबाधित राखणे, जनावरातील आजारांचे...
स्वच्छ दूधनिर्मितीवर लक्ष द्यादुधाची प्रत ही दुधातील फॅट, एस.एन.एफ.चे प्रमाण...
नवजात वासराची घ्यावयाची काळजीआरोग्याच्या दृष्टीने वासराचे जीवन हे  पहिले...
गोड्या पाण्यातील कोळंबी संवर्धनकोळंबी संवर्धनासाठी तलावाचे क्षेत्रफळ ०.१ ते ०.२...
जनावरांतील सर्पदंशांवर प्राथमिक उपचारसर्पदंश झालेले जनावर बेचैन होते.हालचाल करत नाही....
जनावरांच्या आजाराकडे नको दुर्लक्षपशूतज्ज्ञ आजार निदानासाठी जनावर आजारी असतानाची...
शेळ्यांना द्या सकस आहार...शेळ्यांच्या विविध शारीरिक गरजा पूर्ण करण्यासाठी...
बायोफ्लाक मत्स्यपालनाचे तंत्रबायोफ्लाक तंत्रज्ञानातील महत्त्वाचे घटक म्हणजे...
व्यवस्थापन गाई-म्हशींचेसाधारणपणे गाई,म्हशींचा गाभण काळ अनुक्रमे २८० ते...
दुग्ध व्यवसाय ठरतोय शेतीला आधारपनवेल येथील बांधकाम व्यावसायिक अनिल लक्ष्मण...
जनावरांच्या आहारात असावीत खनिज मिश्रणेखनिज कमतरतेचा परिणाम जनावरांची वाढ तसेच प्रजनन...
सामूहिक प्रयत्नातूनच प्राणिजन्य आजारावर...जगातील सुमारे ७० टक्के आजार हे प्राणिजन्य आहेत,...