agriculture news in marathi business opportunities in backyard poultry farming | Agrowon

परसबागेतील कुकुटपालनातून उत्पन्नाची संधी

देवानंद राउत, कु .नम्रता राजस
बुधवार, 29 एप्रिल 2020

कृषीपूरक व्यवसायामध्ये परसबागेतील कुक्कुटपालन हा शेतकऱ्यांना सोयीस्कर आणि तुलनेने सोपा व्यवसाय ठरू शकतो. यामध्ये पारंपारिक पद्धतीने देशी कोंबड्या पाळल्या जातात. या कोंबड्याची अंडी (६० ते ७० नग प्रती वर्ष ) व मांस उत्पादन अत्यंत कमी असल्याने अपेक्षित उत्त्पन्न मिळत नाही त्यासाठी नवीन विकसित जातीचा परसबागेतील कुकुटपालनासाठी अवलंब केल्यास ग्रामीण भागातील अंडी व मांस उत्पादनात वाढ होते.
 

कृषीपूरक व्यवसायामध्ये परसबागेतील कुक्कुटपालन हा शेतकऱ्यांना सोयीस्कर आणि तुलनेने सोपा व्यवसाय ठरू शकतो. यामध्ये पारंपारिक पद्धतीने देशी कोंबड्या पाळल्या जातात. या कोंबड्याची अंडी (६० ते ७० नग प्रती वर्ष ) व मांस उत्पादन अत्यंत कमी असल्याने अपेक्षित उत्त्पन्न मिळत नाही त्यासाठी नवीन विकसित जातीचा परसबागेतील कुकुटपालनासाठी अवलंब केल्यास ग्रामीण भागातील अंडी व मांस उत्पादनात वाढ होते.

कुटुंबाच्या पोषक आहाराच्या विशेषतः प्रथिनांची गरज घरगुती पातळीवर पूर्ण करणे शक्य होते. हा व्यवसाय भूमीहीन शेतमजूर महिलांसाठी चांगला रोजगार पुरवू शकतो.हा व्यवसाय चालू करण्याआधी आपल्याला नेमके कशाचे (अंडी किंवा मांस या पैकी) उत्पादन घ्यायचे आहे, याचा विचार करावा. त्यानुसार पक्ष्यांच्या जातीची निवड करणे गरजेचे आहे. परसबागेतील कोंबडी पालनासाठी उपयुक्त सुधारित जाती पुढील प्रमाणे आहेत.

वनराज

  • ही जात अंडी व मांस उत्पादनात उपयुक्त आहे
  • रोग प्रतिकारक क्षमता उत्तम आहे
  • मुक्त संगोपन पद्धतीत जुळवून घेण्यास सक्षम आहे
  • योग्य आहार व्यवस्थापन केल्यास नर कोंबडयाचे ८ ते १० आठवड्यात एक ते सव्वा किलो वजन मिळते
  • एका वर्षामध्ये अंडी उत्पादन १६० ते १८० अंडी मिळते.

गिरीराज

  • ही जात मांस उत्पादनासाठी उपयुक्त आहे
  • २०ते २२ आठवड्यात अंडी उत्पादनात सुरवात.
  • या जातीची कोंबडी प्रती वर्षी १७० ते १८० अंडी देते.
  • पूर्ण वाढ झालेल्या नराचे वजन ३ ते ३.५ किलो असते, तर मादी पंक्ष्याचे वजन २.५ ते ३ किलो मिळते.

सुवर्णधरा

  • ही जात अंडी, मांस आणि मिश्र संगोपन करण्यास उपयुक्त आहे
  • २२ ते २३ आठवड्यात या जातीची मादी ३ किलो वजनाची होते, तर नर अंदाजे ३.५किलो वजनाचा होतो.
  • अंडी उत्पादन एका वर्षात अंदाजे १९० ते २०० अंडी देते

परसबागेतील व्यवस्थापन
खाद्य व्यवस्थापन

  • परसबागेतील कोबडीसाठी प्रती पक्षी ६० ग्रॅम या प्रमाणे खाद्य द्यावे. खाद्य देण्यासाठी ब्रॉयलर फिडर प्रकारची प्लॅस्टिकची भांडी वापरल्यास नासाडी टाळता येते.
  • चांगले उत्पादन आणन आर्थिक लाभासाठी कोंबड्याच्या खाद्याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. हंगामानुसार उपलब्ध असणारे खाद्य कोबड्यांना द्यावे. मात्र, त्यासोबत योग्य पोषणासाठी धान्यासोबत पोषणयुक्त आहार दिला पाहिजे.
  • पोषक आहारामध्ये प्रथिने, खनिजे, क्षार मिश्रण आणि जीवनसत्त्वे याचा समावेश असावा. असा पोषक आहारा आपण घरगुती पातळीवरही तयार करू शकतो.

घरच्या घरी खाद्य निर्मितीचा नमुना 
 

वापरावयाचे घटक प्रमाण टक्केवारी
भरडलेला मका ३८ भाग
सोयामिल ४० भाग
तांदळाची कणी १९ भाग
जीवनसत्व पावडर ०.१० भाग
खनिज क्षार पावडर ०.२० भाग
डाय कॅल्शिअम फॉस्फेट १.०० भाग
लाईमस्टोन पावडर १.०० भाग
मीठ ०.५० भाग

पाणी व्यवस्थापन

  • पिलाना स्वच्छ पाणी पिण्यासाठी द्यावे. पाण्यासाठी प्लॅस्टिकची रेडिमेट भांडी वापारावी.
  • पिण्याचे पाणी निर्जंतुक करण्यासाठी पाण्यामध्ये प्रति १० लिटर साठी १ मिली सोडियम हायपोक्लोराईड वापरावे.

रोगप्रतिबंधक उपाय

  • देशी कोंबड्यामध्ये रोगप्रतिकार शक्ती चांगली असते. परिणामी रोगाचा प्रादुर्भाव कमी प्रमाणात होतो. मात्र, विषाणूजन्य प्राणघातक आजार टाळण्यासाठी लसीकरण करावे
  • सर्व कोंबड्याना वेळेच्या वेळी लसीकरण द्यावे. जंत नाशक द्यावे.
  • आपल्याकडील कोंबड्या आजारी पडल्यास त्यांना निरोगी कोंबड्या पासून वेगळे ठेवावे. जर कोंबडी आजारांनी दगावली तर पशुवैद्यकाकडून शवविच्छेदन करावे, यामुळे आजाराचे निचित कारण समजून येते. इतर कोंबड्याच्या आजारापासून बचाव करणे शक्य होते.
  • दर सहा महिन्यातून एकदा मान मोडी प्रतिबंधक व देविरोग प्रतिबंधक लस टोचून घ्यावी. लसीचा ताण कमी करणाऱ्या औषधांचा वापर पिण्याच्या पाण्यासोबत करावा.
  • लसीकरण सकाळी किंवा संध्याकाळी करावे.
  • पक्षी अंड्यावर येण्यापूर्वी अंडी उत्पादन वाढवण्यासाठी कॅल्शियमयुक्त औषध २० मिली प्रती १०० पक्षी या प्रमाणात द्यावे, त्यामुळे अंडी उत्पादन वाढते.

प्रजनन व्यवस्थापन 
एकदा कोंबड्या खरेदी केल्यानंतर बऱ्याच काळासाठी त्याच कोंबड्या व नर प्रजननासाठी वारंवार वापरण्यात येतात. कालांतराने त्यामध्ये प्रजनन संदर्भातील समस्या आढळून येते. त्याला अंत प्रजनन असे म्हणतात. या मुळे पिल्लांमध्ये मरतुकीचे प्रमाण वाढते, अंडी देखील खराब दर्जाची असतात. प्रजननासाठी वापरण्यात येणारा नर दरवर्षी बदलावा. यामुळे अंडी उत्पादन आणि प्रजननाची क्षमता चांगली राहते. मरतुकीचे प्रमाण कमी होते.

संपर्क- देवानंद राउत, ७०२०५३२८२०
(विषय तज्ज्ञ - पशुसंवर्धन व दुग्ध व्यवस्थापन, कृषी विज्ञान केंद्र, सांगवी (रेल्वे ), ता. दारव्हा, जि. यवतमाळ.)


इतर अॅग्रो विशेष
मराठवाड्यात काही ठिकाणी मुसळधारपुणे : राज्यातील बहुतांशी भागातील पावसाचे...
राज्यात हलक्या पावसाची शक्यतापुणे : काही दिवस राज्यात मुसळधार पाऊस...
एक हजार प्राध्यापकांनी वयाची साठी...पुणे: राज्यातील कृषी विद्यापीठांमधील...
सूक्ष्म अन्न उद्योगांना मिळणार आता दहा...पुणे: राज्यात लवकरच पंतप्रधान सूक्ष्म अन्न उद्योग...
कृषी, कामगार विधेयकांची राज्यात...पुणे : केंद्र सरकारने घाईघाईत मंजूर करुन घेतलेली...
शेतकरी आंदोलनाचे सात राज्यांत पडसादचंडीगड ः केंद्र सरकारच्या कृषी विधेयकांना विरोध...
सोयाबीन बियाणे प्लॉटना फटकाऔरंगाबाद: सध्याचे पावसाचे प्रमाण व त्यामुळे...
केळी विमा निकषांबाबत उत्सुकताजळगाव ः राज्य सरकारच्या चुकांमुळे हवामानावर...
अडीच हजार हेक्टर भातशेती सततच्या...सिंधुदुर्ग ः हळवी आणि भिजवणीची लागवड केलेली...
कृषी विधेयकांविरोधात राज्यात शेतकरी...पुणेः केंद्र सरकारने नुकतेच मंजूर केलेल्या कृषी...
सेंद्रिय व्यवस्थापनाच्या बळावर रोखली...सर्वाधिक संत्रा लागवडीखाली क्षेत्र असल्यामुळे ‘...
ऑनलाइन शिक्षणात बरेच ऑफलाइन! पाऊस आणि शाळा, महाविद्यालयं सुरू होण्याचा काळ...
आता शेतमाल खरेदीचे बोला!ऑगस्ट २०२० च्या पहिल्या आठवड्यात देशभरातील खरीप...
उद्योजकांच्या कर्जमाफीवर सर्वांचीच...भारतात शेती आणि शेतकरी याला खूप महत्त्व आहे....
खरीप धान्योत्पादन १४४ दशलक्ष टनांवर नवी दिल्ली ः कोरोना पुणे मुंबई बातमी ...
ऊसतोड कामगार मंडळाची रचना, धोरण लवकरचः...मुंबई : ऊसतोड कामगारांचे विविध प्रश्न व समस्यांवर...
मध्य महाराष्ट्र, मराठवाड्यात हलक्या...पुणे ः राज्यातील पावसाचा जोर कमी झाला आहे. पुढील...
‘पोकरा’मधून फळबाग, वनशेती, बांबू, तुती...औरंगाबाद: नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी...
पावसाळ्यापूर्वीच कापूस खरेदीचे नियोजन अमरावती : गेल्या हंगामात पावसामुळे कापसाचे नुकसान...
सुधारित शेती, पूरक व्यवसायाचा ‘निवजे...निवजे (ता.कुडाळ,जि.सिंधुदुर्ग) गावकऱ्यांनी शेती...