agriculture news in marathi control measure for stem borer in sorghum | Agrowon

असे करा ज्वारीवरील खोडकिडीचे नियंत्रण..

डॉ. भैयासाहेब गायकवाड, डॉ. अजय किनखेडकर
शुक्रवार, 24 जानेवारी 2020

ज्वारी हे मानवी खाद्य आणि पशुखाद्यासाठी कडबा अशा दुहेरी उपयुक्ततेचे प्रमुख तृणधान्य आहे. प्रामुख्याने कोरडवाहू पीक घेतले जात असल्याने उत्पादकता कमी आहे. सोबतच विविध किडींचा प्रादुर्भाव हेही उत्पादन कमी येण्यामागील एक कारण आहे. सध्या ज्वारीवर खोडकिडीचा प्रदुर्भाव आढळत आहे.

खोडकीड ही ज्वारीवरील महत्त्वाची कीड असून, तिचा प्रादुर्भाव पूर्ण भारतभर आढळतो. पिकाच्या सर्व अवस्थेत आढळणारी ही कीड वर्षभर सक्रिय असते. मात्र, रब्बी हंगामात उष्ण हवामानात जास्त प्रादुर्भाव दिसून येतो. संकरित वाण या किडीला जास्त प्रमाणात बळी पडते.

ज्वारी हे मानवी खाद्य आणि पशुखाद्यासाठी कडबा अशा दुहेरी उपयुक्ततेचे प्रमुख तृणधान्य आहे. प्रामुख्याने कोरडवाहू पीक घेतले जात असल्याने उत्पादकता कमी आहे. सोबतच विविध किडींचा प्रादुर्भाव हेही उत्पादन कमी येण्यामागील एक कारण आहे. सध्या ज्वारीवर खोडकिडीचा प्रदुर्भाव आढळत आहे.

खोडकीड ही ज्वारीवरील महत्त्वाची कीड असून, तिचा प्रादुर्भाव पूर्ण भारतभर आढळतो. पिकाच्या सर्व अवस्थेत आढळणारी ही कीड वर्षभर सक्रिय असते. मात्र, रब्बी हंगामात उष्ण हवामानात जास्त प्रादुर्भाव दिसून येतो. संकरित वाण या किडीला जास्त प्रमाणात बळी पडते.

ओळख

  • या किडीचा पतंग हा गवती रंगाचा आहे. त्याचे समोरील पंख राखाडी पिवळसर असून, त्याच्या कडावर लहान ठिपके असतात. मागील पंख पांढरट असतात.
     
  • अळी मळकट पांढऱ्या रंगाची असून, त्यावर गडद रंगाचे ठिपके असतात. डोके तपकिरी असते.
     
  • पूर्ण वाढ झालेली अळी साधारणतः १२ ते १९ मिमी लांबीची असून, तिच्या अंगावर चार विस्तारित पट्ट्या असतात.

नुकसानीचा प्रकार

  • नुकत्याच अंड्यातून निघालेल्या लहान अळ्या सुरवातीला पानावर उपजीविका करतात. नंतर रोपाच्या मुख्य गाभ्यात शिरून तिथेच एक ते दोन दिवस उपजीविका करते.
     
  • मुख्य गाभ्यात शिरताना गाभ्याला छिद्र पडल्यामुळे, पान उघडल्यानंतर तिथे एका सरळ रेषेत बारीक गोल छिद्रे दिसतात. अळी मुख्य खोडात शिरते. तिथेच उपजीविका करत असल्याने पोंगे मर होते. झाड मरून जाते.
     
  • पीक रोपावस्थेमध्ये असताना प्रादुर्भाव झाल्यास नुकसान जास्त होते. या किडीचा प्रादुर्भाव कणसे बाहेर पडण्याच्या अवस्थेपर्यंत आढळून येतो. असे झाल्यास कणसाच्या देठावर छिद्रे दिसतात. अशी कणसे वाऱ्यानेही मोडू शकतात.
     
  • ही कीड मुख्यतः ज्वारीवर येत असली तरी मका, बाजरी, ऊस व अन्य काही तृणवर्गीय गवतावरही येते.

जीवनक्रम

  • मादी पतंग पानाच्या खालच्या बाजूस मुख्य शिरेपाशी किंवा कधीतरी देठापाशी पुंजक्यामध्ये पांढऱ्या रंगाची सुमारे ३०० पर्यंत अंडी घालते.
     
  • अंड्यातून सहा दिवसांनी अळी बाहेर पडते. अळी अवस्था तीन ते चार आठवड्यांची असते.
     
  • कोषावस्थेत जाण्यापूर्वी अळी पतंग अवस्थेमध्ये स्वतःला बाहेर पडण्यासाठी खोडाला एक छिद्र पाडून खोडातच कोषावस्थेत जाते. कोष अवस्था ७ -१० दिवसांची असते.
     
  • पतंग २-४ दिवस जिवंत राहू शकतो. अशा प्रकारे या किडीचा जीवनक्रम सहा ते सात आठवड्यांत पूर्ण होतो.
     
  • एका वर्षात तिच्या चार पिढ्या होतात. अळी अवस्थेत ही कीड धसकटात किंवा कडब्याच्या खोडामध्ये सुप्तावस्थेत राहू शकते.

एकात्मिक व्यवस्थापन

  • जमिनीची खोल नांगरट व कुळवणी करून काडी, कचरा धसकटे वेचून शेत स्वच्छ ठेवावे.
     
  • ज्वारीची कापणी झाल्यावर शेताची नांगरणी करून त्यातील धसकटे गोळा करून नष्ट करावीत. त्यामधील सुप्तावस्थेतील अळ्यांचा नाश होईल.
     
  • रब्बी ज्वारीची पेरणी सप्टेंबरच्या दुसऱ्या पंधरवड्यात करावी. त्यापेक्षा अधिक पेरणी लांबल्यास या किडीचा प्रादुर्भाव वाढतो. काही कारणाने पेरणी लांबल्यास इमिडाक्लोप्रीड (७० टक्के) ५ ग्रॅम प्रति किलो बियाणे या प्रमाणे बीजप्रक्रिया करावी.
     
  • प्रादुर्भावग्रस्त शेतातील मळणी झाल्यावर खळ्याभोवती अथवा मळणी यंत्राभोवती पडलेले कणसाचे अवशेष गोळा करून त्याची विल्हेवाट लावावी. त्यातील सुप्तावस्थेतील अळ्या व कोष यांचा नाश होईल. शिवाय साठवून ठेवलेले कुटार १५ मेपूर्वी जनावरांना खाऊ घालून संपवावे.
     
  • खोडकिडीमुळे दहा टक्के प्रादुर्भावग्रस्त झाडे आढळून आल्यास किंवा उगवणीनंतर ३० दिवसांनी फवारणी प्रति लिटर पाणी क्विनॉलफॉस (२५ इसी) ३ मिली किंवा क्लोरपायरीफॉस (२० टक्‍के प्रवाही) २.५ मिली.

(टीप- फवारणीचे द्रावण पोंग्यात जाईल याची दक्षता घ्यावी.)

संपर्कः डॉ. भैयासाहेब गायकवाड, ९४२०४५९८०८
(विषय विशेषज्ञ कीटकशास्त्रज्ञ, कृषी विज्ञान केंद्र, खामगाव, ता. गेवराई, जि. बीडअंतर्गत वनामकृवि परभणी.


इतर तृणधान्ये
रब्बी हंगामातील लागवडीचे नियोजनरब्बी हंगामात कोरडवाहू परिस्थितीमध्ये नैसर्गिक...
भातसल्ला (कोकण विभाग)पुढील पाच दिवस मध्यम स्वरूपाच्या पावसाची शक्यता...
जमिनीच्या प्रकारानुसार वापरा ज्वारी वाणराहुरी येथील महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाने...
रब्बी ज्वारी लागवडीचे सुधारित तंत्रमहाराष्ट्रातील शेती ही प्रामुख्याने कोरडवाहू...
रब्बी ज्वारीसाठी करा मुलस्थानी जलसंधारणरब्बी हंगामात ज्वारीची पेरणी वेळेवर करण्यासाठी...
भातावरील करपा, आभासमय काजळी रोगांचे...खरीप भात पिकांमध्ये सातत्याचे ढगाळ व दमट वातावरण...
भातावरील तुडतुडे, गादमाशी, खोडकीडींचे...उष्ण - दमट हवामान, जास्त आर्द्रता, भात खाचरातील...
चाऱ्यासाठी ज्वारीचा नवा वाण ‘सीएसव्ही...चारा पीक म्हणून ज्वारी अत्यंत उपयुक्त आहे....
रहू, चटई पद्धतीने भात लागवडीचे नियोजनचटई पद्धतीने नवीन भात रोपवाटिका तयार करावी. या...
ज्वारी उत्पादनवाढीची सूत्रेज्वारी हे कमी पावसात धान्य व कडब्याचे हमखास...
शेतकरी नियोजन : भात शेतीत सेंद्रिय कर्ब...शेतकरी नियोजन शेतकरी ः नितीन चंद्रकांत गायकवाड...
खरीप ज्वारी लागवडीची सूत्रेअन्न आणि चारा उत्पादनासाठी महत्त्वाचे अन्नधान्य...
भात पुर्नलागवडीची चारसूत्री पद्धतीसूत्र १  भातपिकाच्या अवशेषांतील (तुसाचा व...
भात पिकासाठी सुधारित लागवड व्यवस्थापनभारतातील प्रमुख अन्नधान्याखालील पिकक्षेत्रापैकी...
धान्य, चाऱ्यासाठी बाजरीबाजरी हे पीक पाण्याच्या ताणाला सहनशील आणि...
भरघोस मका उत्पादनासाठी सुधारीत पद्धतीमहाराष्ट्रात रब्बी हंगामापेक्षा खरीप हंगामात मका...
तंत्र खरीप ज्वारी लागवडीचे..पेरणी १५ जून ते १० जूलै दरम्यान करावी. पेरणीसाठी...
साठवणूकीतील कीडी रोखण्यासाठी उपाययोजनाशेतीमालाच्या साठवणुकीच्या किफायतशीर आणि...
बाजरी मूल्यवर्धनातून वाढवा नफाबाजरीच्या पिठाचा वापर इतर पिठात मिसळून केल्यास...
आरोग्यदायी नाचणीनाचणीमध्ये कॅल्शियमबरोबरीने लोह, नायसीन, थायामीन...