agriculture news in marathi control measures of stem fly in sorghum and wheat crop | Page 2 ||| Agrowon

गहू, ज्वारी पिकांवरील खोडमाशीचे व्यवस्थापन

डॉ. संजोग बोकन, डॉ. अनंत बडगुजर    
शुक्रवार, 4 डिसेंबर 2020

बहुतांश ठिकाणी गहू व ज्वारी पिकाची पेरणी झाली आहे. पिकाच्या सुरुवातीपासून खोडमाशीचा प्रादुर्भाव होताना दिसून येतो. ही कीड नुकसानकारक असून, वेळीच व्यवस्थापन करणे गरजेचे आहे.
 

बहुतांश ठिकाणी गहू व ज्वारी पिकाची पेरणी झाली आहे. पिकाच्या सुरुवातीपासून खोडमाशीचा प्रादुर्भाव होताना दिसून येतो. ही कीड नुकसानकारक असून, वेळीच व्यवस्थापन करणे गरजेचे आहे.

खोडमाशी (Atherigona soccata)
ओळख 

  • ही माशी काळ्या रंगाच्या घरमाशीप्रमाणे दिसणारी, मात्र आकाराने लहान असते. 
  • सुरुवातीच्या अवस्थेत अळी पांढऱ्या रंगाची  असते. पूर्ण वाढ झालेली अळी पिवळसर  असते. तिला पाय नसतात.

जीवनक्रम

  • अंडी, अळी, कोष व प्रौढ माशी या अवस्था असतात. 
  • प्रौढ माशी पानाच्या खालच्या बाजूस एक-एक अशी ४० ते ५० अंडी घालते. 
  • २ ते ३ दिवसांनी अंड्यातून पांढऱ्या रंगाची अळी बाहेर पडते. अळी तिचा जीवनक्रम खोडात १० ते १२ दिवसांत पूर्ण करते. 
  • खोडामध्येच ७ दिवसांची कोष अवस्था पूर्ण करते. 
  • कोषातून प्रौढ माशी बाहेर पडते. मिलनानंतर अंडे द्यायला सुरुवात करते. 
  • अशाप्रकारे माशीची २ ते ३ आठवड्यांत एक पिढी पूर्ण करून वर्षभरात अनेक पिढ्या तयार होतात. 
  • या किडीची अळी व कोष या सुप्तावस्था कडब्यामध्येही आढळून येत असतात.

प्रादुर्भावाची वेळ 

  • खोडमाशीचा प्रादुर्भाव फक्त रोपावस्थेत दिसून येतो. 
  • उशिरा पेरणी झालेल्या शेतामध्ये जास्त प्रमाणात प्रादुर्भाव आढळतो. 
  • ढगाळ वातावरणात या किडीची वाढ झपाट्याने होते.

नुकसान प्रकार 

  • खोडमाशी प्रामुख्याने ज्वारी, बाजरी, मका व गहू या पिकावर उपजीविका करते. 
  • अळी रोपाच्या बुडापर्यंत जाऊन खोडाला छिद्र पाडते. आत शिरून वाढणाऱ्या पोंग्यावर उपजीविका करते. त्यामुळे सुरुवातीला मधला वाढणारा रोपाचा भाग पिवळसर पडून नंतर तो मरून जातो. यालाच ‘पोंगेमर’ असे म्हणतात. 
  • लहान रोपे या किडीच्या प्रादुर्भावामुळे पूर्णतः मरून जातात. मोठ्या रोपांना बाजूने फुटवे फुटून उत्पादनात घट दिसून येते. 

व्यवस्थापन

  • पिकाच्या कापणीनंतर शेताची नांगरणी करून त्यातील धसकटे गोळा करून नष्ट करावीत. त्यामुळे सुप्त अवस्थेतील अळ्यांचा नाश होण्यास मदत होईल.
  • पिकाची फेरपालट करावी. शिवारातील सर्व शेतकऱ्यांनी पेरणी शक्यतो एका आठवड्याच्या आत व वेळेवर पूर्ण करावी.  
  • पेरणीस उशीर झाल्यास बियाण्याचे प्रमाण वाढवावे. 
  • बीजप्रक्रिया : इमिडाक्लोप्रिड (४८ एफएस) १२ मि.लि. किंवा इमिडाक्लोप्रिड (७० डब्ल्यूएस) १० मि.लि. प्रति किलो या प्रमाणे बीजप्रक्रिया केल्यास खोडमाशीपासून पिकाचे संरक्षण होते.
  • निंबोळी अर्क (५ टक्के) किंवा ॲझाडिरेक्टीन (१० हजार पीपीएम) २ ते ३ मि.लि. प्रति लिटर या प्रमाणे प्रतिबंधात्मक फवारणी करावी. 
  • खोडमाशीचा प्रादुर्भाव जास्त असल्यास किंवा १० टक्के पोंगेमर असल्यास रासायनिक नियंत्रणासाठी फवारणी प्रति लिटर पाणी
  • गहू पिकासाठी : सायपरमेथ्रिन (१० ईसी) १.१ मि. लि.
  • ज्वारी पिकासाठी : क्विनालफॉस (२५ ईसी) ३ मि. लि.

अशा प्रकारे सुरुवातीपासून उपाययोजना केल्यास खोडमाशीचे प्रभावी व्यवस्थापन होईल.
(कीटकनाशकांना लेबल क्लेम आहेत.)

संपर्क ः डॉ. संजोग बोकन, ९९२१७५२०००
(संशोधन सहयोगी, कृषी कीटकशास्त्र विभाग, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी.)


इतर ताज्या घडामोडी
पीकविमा योजना शासनाने चालवावी : भारत...अकोला : हजारो कोटी रुपये कमाई करणाऱ्या...
खानदेशात केळी दरांवर दबावजळगाव : खानदेशात केळीची आवक गेल्या पाच-सहा...
कृषी कायद्यांबाबतचा अहवाल खुला करावा :...अकोला : केंद्र सरकारच्या कृषिविषयक कायद्यांना...
सागर खोतकडून ‘स्वाभिमानी’च्या...नेर्ले, जि. सांगली : आमदार सदाभाऊ खोत यांचा मुलगा...
जालन्यात रेशीम कोषाला उच्चांकी ५१...जालना : जालना कृषी उत्पन्न बाजार समिती अंतर्गत...
खडसे, महाजन यांना सहकारात एकत्र...जळगाव : राज्याच्या राजकारणात माजी मंत्री एकनाथ...
फुंडकर फळबाग योजनेत शेतकऱ्यांचे ७५ लाख...नांदेड : रोजगार हमी योजनेत पात्र ठरु शकत नाहीत...
नाशिक बाजार समिती गैरव्यवहार प्रकरणी...नाशिक : लाचलुचपत प्रतिबंधक विभागाने २६ ऑक्टोबर...
जमनालाल बजाज पुरस्कार बी. बी. ठोंबरे...लातूर : कौन्सिल फॉर फेअर बिझनेस प्रॅक्टिसकडून...
अज्ञाताने फवारले कांद्यावर तणनाशक; ...भुसावळ, जि. जळगाव : तळवेल (ता. भुसावळ) येथील...
पंजशीरवर तालिबानचा ताबा; गर्व्हनर...काबूल : अफगाणिस्तानातील सर्वात कठिण मानला...
शेतकरी संघटना शेतकऱ्यांच्या संपूर्ण...अकोला : शरद जोशी यांनी शेतकऱ्यांच्या पायातील सर्व...
काथ्या उद्योगवृद्धीसाठी सर्वतोपरी...सिंधुदुर्गनगरी ः जिल्ह्यात काथ्या उद्योग...
चांदूर बाजार तालुक्यात ४२ टक्‍क्‍यांनी...अमरावती : शेती कामाकरिता बैलांचा वापर होत...
शेतकऱ्यांची लूट थांबली पाहिजे : शरद पवारजुन्नर, जि. पुणे ः शेतीमालाला चांगला भाव देण्याची...
पाच मंगळवार शेती कामांना ब्रेक;...आर्णी, जि. यवतमाळ : ८५ वर्षांपूर्वी आलेल्या...
संत्रा उत्पादकांना शासनाने वाऱ्यावर...अमरावती : विदर्भातील मुख्य पीक असलेल्या संत्रा...
नागपूर जिल्हा परिषदेत ‘फाइल ट्रॅकर’नागपूर : ‘सरकारी काम आणि महिनाभर थांब’, असाच...
आंबा, काजू विम्यासाठी जुने निकष लागू...सिंधुदुर्गनगरी ः फळपीक विमा योजनेचे बदललेले निकष...
कृषी पदविका अभ्यासक्रम प्रवेश प्रक्रिया...अकोला ः डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठांतर्गत...