agriculture news in marathi control measures of stem fly in wheat and sorghum | Agrowon

असे करा ज्वारी, गव्हावरील खोडमाशीचे व्यवस्थापन..

डॉ. बी. व्ही. भेदे, एस. डी. बंटेवाड
सोमवार, 30 डिसेंबर 2019

रब्बी हंगामातील ज्वारी व गहू पिकावर खोडमाशीचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणात आढळून येत आहे. ही कीड महत्त्वाची व गंभीर असून, वेळीच उपाययोजना न केल्यास मोठ्या प्रमाणात नुकसान होते.

खोडमाशी ही घरमाशीप्रमाणेच दिसत असली, तरी आकाराने लहान असते. रंग काळपट राखाडी असून, तिच्या पृष्ठभागावर खालच्या बाजूने ४ ते ५ ठिपके असतात. 

नुकसानीचा प्रकार

रब्बी हंगामातील ज्वारी व गहू पिकावर खोडमाशीचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणात आढळून येत आहे. ही कीड महत्त्वाची व गंभीर असून, वेळीच उपाययोजना न केल्यास मोठ्या प्रमाणात नुकसान होते.

खोडमाशी ही घरमाशीप्रमाणेच दिसत असली, तरी आकाराने लहान असते. रंग काळपट राखाडी असून, तिच्या पृष्ठभागावर खालच्या बाजूने ४ ते ५ ठिपके असतात. 

नुकसानीचा प्रकार

  • खोडमाशी प्रामुख्याने ज्वारी, बाजरी, मका, गहू यांसारख्या तृणधान्य व तृणवर्गीय गवतावर उपजीविका करते. 
     
  • या किडींचा प्रादुर्भाव फक्त रोपावस्थेतच आढळून येतो. अंड्यातून निघालेली अळी रोपाच्या बुडापर्यंत जाऊन खोडाला छिद्र पाडते. आत शिरून वाढणाऱ्या पोंग्यावर उपजीविका करते. सुरुवातीला मधला वाढणारा रोपाचा भाग पिवळसर पडून नंतर तो मरून जातो. यालाच पोंगेमर असे म्हणतात. लहान रोपे या किडीच्या प्रादुर्भावामुळे पूर्णत: मरून जातात, तर मोठ्या रोपांना बाजूने फुटवे फुटून उत्पादनात घट येते. 
     
  • या किडीचा प्रादुर्भाव उशिरा पेरणी झालेल्या ठिकाणी जास्त प्रमाणात आढळतो. 
     
  • ढगाळ वातावरणामुळे बागायती क्षेत्रात या किडीची वाढ झपाट्याने झाल्याचे आढळून येते. 

जीवनक्रम

  • अंडी, अळी, कोष व प्रौढ माशी अशा चार अवस्था असतात. 
     
  • प्रौढ मादी माशी तिच्या एक महिन्याच्या जीवनक्रमात पानाच्या खालच्या बाजूस किंवा लहान रोपाच्या नवीन खोडावर एकएकी अशी एकूण ४० ते ५० अंडी घालते. अंडी पांढरी, चपटी व लांबट आकाराची असतात. 
     
  •  २ ते ३ दिवसांनी अंड्यातून पांढुरक्या रंगाची अळी बाहेर पडते. ती तिचा १० ते १२ दिवसांचा जीवनक्रम खोडाच्या आत पूर्ण करते. पूर्ण वाढ झालेली अळी पिवळसर रंगाची, १० ते १२ मि.मी. लांब असून, ती तोंडाकडे निमुळती असते. तिला पाय नसतात. 
     
  • पूर्ण वाढ झालेली अळी खोडामध्ये किंवा खोडाबाहेर येऊन जमिनीत कोषावस्थेत जाते. कोष तपकिरी रंगाचे असतात. कोषावस्था एक आठवड्याची असते. 
     
  • कोषातून प्रौढ माशी बाहेर पडते. मिलनानंतर ती अंडे द्यायला सुरुवात करते. 
     
  •  अशा प्रकारे एक माशी तिची एक पिढी एकूण २ ते ३ आठवड्यांत पूर्ण करते. अशा कित्येक पिढ्या एका वर्षात तयार होतात. 
     
  •  या किडीमध्ये अळी व कोष या सुप्तावस्था असतात, त्या कडब्यामध्ये आढळून येतात
     

एकात्मिक कीड व्यवस्थापन 

  • पिकाची कापणीनंतर शेताची नांगरणी करून त्यातील धसकटे गोळा करून नष्ट करावीत. त्यामधील सुप्तावस्थेतील अळ्यांचा नाश होईल. 
     
  • पेरणी वेळेवर करावी. पेरणीस उशीर झाल्यास बियाण्याचे प्रमाण वाढवावे.
     
  • पिकाची फेरपालट करावी.
     
  • कोळपणी व खुरपणी वेळेवर करावी, त्यामुळे जमिनीतील कोष नष्ट होतील.
     
  • निंबोळी अर्क (५ टक्के) फवारणी करावी.

प्रादुर्भाव आढळताच रासायनिक नियंत्रण 

ज्वारी 

  • बीजप्रक्रिया - इमिडाक्लोप्रीड  (७० डब्ल्यूएस) १० मिलि किंवा इमिडाक्लोप्रीड (४८ एफएस) १२ मिलि किंवा थायामिथॉक्झाम (३० एफएस) १० मिलि प्रतिकिलो बियाणे याप्रमाणे बीजप्रक्रिया करावी.
     
  • (फवारणी प्रति लिटर पाणी) क्विनालफॉस (२५ ईसी) ३ मिलि 

गहू

फवारणी प्रतिलिटर पाणी

  • सायपरमेथ्रिन (१० ईसी) १.१ मिलि. 
  • अशा प्रकारे वेळेवर योग्य उपाययोजना केल्यास खोडमाशीचे चांगल्या प्रकारे व्यवस्थापन होईल.

संपर्कः  डॉ. बी. व्ही. भेदे, ७५८८०८२०२८
(कृषी कीटकशास्त्र विभाग, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी.)

 


इतर तृणधान्ये
रब्बी हंगामातील लागवडीचे नियोजनरब्बी हंगामात कोरडवाहू परिस्थितीमध्ये नैसर्गिक...
भातसल्ला (कोकण विभाग)पुढील पाच दिवस मध्यम स्वरूपाच्या पावसाची शक्यता...
जमिनीच्या प्रकारानुसार वापरा ज्वारी वाणराहुरी येथील महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाने...
रब्बी ज्वारी लागवडीचे सुधारित तंत्रमहाराष्ट्रातील शेती ही प्रामुख्याने कोरडवाहू...
रब्बी ज्वारीसाठी करा मुलस्थानी जलसंधारणरब्बी हंगामात ज्वारीची पेरणी वेळेवर करण्यासाठी...
भातावरील करपा, आभासमय काजळी रोगांचे...खरीप भात पिकांमध्ये सातत्याचे ढगाळ व दमट वातावरण...
भातावरील तुडतुडे, गादमाशी, खोडकीडींचे...उष्ण - दमट हवामान, जास्त आर्द्रता, भात खाचरातील...
चाऱ्यासाठी ज्वारीचा नवा वाण ‘सीएसव्ही...चारा पीक म्हणून ज्वारी अत्यंत उपयुक्त आहे....
रहू, चटई पद्धतीने भात लागवडीचे नियोजनचटई पद्धतीने नवीन भात रोपवाटिका तयार करावी. या...
ज्वारी उत्पादनवाढीची सूत्रेज्वारी हे कमी पावसात धान्य व कडब्याचे हमखास...
शेतकरी नियोजन : भात शेतीत सेंद्रिय कर्ब...शेतकरी नियोजन शेतकरी ः नितीन चंद्रकांत गायकवाड...
खरीप ज्वारी लागवडीची सूत्रेअन्न आणि चारा उत्पादनासाठी महत्त्वाचे अन्नधान्य...
भात पुर्नलागवडीची चारसूत्री पद्धतीसूत्र १  भातपिकाच्या अवशेषांतील (तुसाचा व...
भात पिकासाठी सुधारित लागवड व्यवस्थापनभारतातील प्रमुख अन्नधान्याखालील पिकक्षेत्रापैकी...
धान्य, चाऱ्यासाठी बाजरीबाजरी हे पीक पाण्याच्या ताणाला सहनशील आणि...
भरघोस मका उत्पादनासाठी सुधारीत पद्धतीमहाराष्ट्रात रब्बी हंगामापेक्षा खरीप हंगामात मका...
तंत्र खरीप ज्वारी लागवडीचे..पेरणी १५ जून ते १० जूलै दरम्यान करावी. पेरणीसाठी...
साठवणूकीतील कीडी रोखण्यासाठी उपाययोजनाशेतीमालाच्या साठवणुकीच्या किफायतशीर आणि...
बाजरी मूल्यवर्धनातून वाढवा नफाबाजरीच्या पिठाचा वापर इतर पिठात मिसळून केल्यास...
आरोग्यदायी नाचणीनाचणीमध्ये कॅल्शियमबरोबरीने लोह, नायसीन, थायामीन...