agriculture news in marathi cucumber mosaic virus in banana | Agrowon

केळी पिकावरील कुकुंबर मोझॅक व्हायरसचे नियंत्रण

डॉ. विपुल वाघ, डॉ. नंदकिशोर हिरवे
शुक्रवार, 9 ऑक्टोबर 2020

यवतमाळ जिल्ह्यामध्ये महागाव तालुका केळी उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे. मात्र, तालुक्यातील काही भागांमध्ये केळी पिकांमध्ये कुकुंबर मोझॅक व्हायरसचा प्रादुर्भाव दिसून येत आहे.

यवतमाळ जिल्ह्यामध्ये महागाव तालुका केळी उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे. मात्र, तालुक्यातील काही भागांमध्ये केळी पिकांमध्ये कुकुंबर मोझॅक व्हायरसचा प्रादुर्भाव दिसून येत आहे. नव्या लागवड केलेल्या शेतकऱ्यांमध्ये या विषाणूजन्य रोगामुळे चिंतेचे वातावरण आहे. या रोगाला रोखण्याविषयीची माहिती घेऊ.

लक्षणे  

  • झाडाच्या वाढीच्या कोणत्याही टप्प्यावर रोगाचे संक्रमण होऊ शकते. रोगाचे संक्रमण मुख्यत: पानांवर दिसते. 
  • सुरवातीच्या लक्षणात सलग किंवा तुटक पट्ट्यांची ठिगळासारखी संरचना शिरांना समांतर येते. पाने पट्टेदार दिसू लागतात. 
  • कालांतराने झाडे पूर्णत: विकसित होत नाही. पानांच्या कडा अनियमितपणे गोळा होऊन करपट ठिपके दिसू शकतात. 
  • कोवळी पाने देखील आकाराने लहान असतात. पर्णकोषांवर कुजलेले भाग दिसतात. फांद्या व कंदांवरही रोगाचा प्रसार होऊ शकतो.
  • जुन्या पानांवर करपटपणाची लक्षणे काळ्या किंवा जांभळ्या रेषातून दिसतात. अशी गळून पडतात. 
  • संक्रमित झाड परिपक्व होत नाहीत. घड तयार करू शकत नाहीत. 
  • फळे नेहमी लक्षणे दाखवत नसली तरी आकाराने लहान दिसतात. त्यावर पिवळ्या रेषा किंवा करपटपणा दिसतो.

प्रसार

  • या रोगाचा प्राथमिक प्रसार कंदामार्फत तर दुय्यम प्रसार मावा किडीमार्फत होतो. 
  • मावा किडीच्या काही प्रजाती वाहक म्हणून काम करतात. त्यांच्यामुळे विषाणू बागेतील एका झाडावरून दुसऱ्या झाडावर पोचतात. 
  • काकडी वर्गातील पिके, केणा, चंदनवेल अशी तणे, टोमॅटो, वांगी, मिरची अशा पिकांसह सुमारे ८०० पिकांच्या जाती या विषाणू रोगाची पर्यायी यजमान पिके आहेत. 
  • पावसाळ्याच्या सुरवातीला आणि शेवटी वारंवार पाऊस यासारखी ठराविक हवामान परिस्थिती संक्रमणास अनुकूल असते. 

प्रतिबंधक उपाय

  • विषाणू रोगांचा प्राथमिक प्रसार प्रामुख्याने कंदामार्फत होतो. ते टाळण्यासाठी निरोगी बागेतील कंद निवडावेत. 
  • उतिसंवर्धित रोपांपासून लागवड करताना नोंदणीकृत उतीसंवर्धन प्रयोगशाळेतून विषाणू निर्देशांक तपासलेली, निरोगी व जोमदार रोपे खरेदी करावीत. 
  • रोपनिर्मितीसाठी स्वतंत्र मातृ बाग असणे आवश्‍यक आहे. 
  • रोगाची लक्षणे दिसताच रोगट झाडे कंदासकट उपटून नष्ट करावीत.
  • या रोगाचा दुय्यम प्रसार मावा किडीच्या प्रजातीमार्फत होतो. 

मावा नियंत्रण (फवारणी  प्रति लिटर पाणी)

  • डायमिथोएट (३० ईसी) २ मिली किंवा
  • थायामेथोक्झाम (२५ डब्ल्यूजी) ०.२ ग्रॅम किंवा
  • इमिडाक्लोप्रीड (१७.८ एसएल) ०.५ मिली
  • (लेबल क्लेम शिफारस)

संपर्क-  डॉ. विपुल वाघ, ८९६१४१५०८८
(विषय विशेषज्ज्ञ, पीक संरक्षण, कृषी विज्ञान केंद्र, सांगवी (रेल्वे),  ता. दारव्हा, जि. यवतमाळ.) 


इतर ताज्या घडामोडी
ट्रायकोडर्मा वापरण्याच्या पद्धतीट्रायकोडर्मा ही उपयुक्त बुरशी असून, ती रोपांच्या...
जनावरांचे पावसाळ्यातील व्यवस्थापनपावसाळ्यात होणाऱ्या वातावरणातील अचानक बदलामुळे...
खानदेशात अत्यल्प पेरणीजळगाव ः खानदेशात या महिन्यात अपवाद वगळता हवा तसा...
नांदेडमध्ये सोयाबीनचे क्षेत्र वाढण्याची...नांदेड : जिल्ह्यात यंदा चार लाख हेक्टरवर...
परभणीत १२.६४ टक्के पेरणीपरभणी ः जिल्ह्यात यंदाच्या (२०२१) खरीप हंगामात...
देशात वीज पडून दरवर्षी दोन हजार...पुणे : हरिताच्छादन कमी झाल्याने होणारी तापमान वाढ...
कांदा उत्पादक शेतकऱ्याचा प्रामणिकपणानाशिक : जगात प्रामाणिकपणा लोप पावत चालला असल्याची...
अन्नद्रव्यांवरून खतांचे व्यवस्थापन...गेवराई, जि. बीड : जमिनीतील उपलब्ध...
आंबेओहळ प्रकल्पात  ३० टक्के पाणीसाठाकोल्हापूर : आजरा तालुक्यात असलेल्या आंबेओहळ...
वनौषधी पानपिंपरीचे दर वाढल्याने...अकोला ः जिल्ह्यात सातपुड्याच्या पायथ्याशी अकोट,...
नुकसान टाळण्यासाठी  मिश्र पिकांवर भरराळेगाव, जि. यवतमाळ : गेल्या वर्षी कपाशीवर आलेली...
यवतमाळमध्ये अनधिकृत खतांचा साठा जप्तयवतमाळ : परवान्यात नसतानाही खतांचा अनधिकृतपणे...
सांगली जिल्ह्यात खरिपाची २५ टक्के...सांगली : जिल्ह्यात खरीप हंगामाचे सरासरी क्षेत्र २...
सूक्ष्म खाद्य उन्नयन योजनेसाठी अर्ज...वाशीम : जिल्ह्यात २०२०-२१ ते २०२४-२५ या...
पुण्याचा पर्यटन विकास आराखडा तयार करा पुणे : जिल्ह्याच्या पर्यटन विकासासाठी सविस्तर...
प्रताप सरनाईकांचे ठाकरेंना पत्र; ...मुंबई : शिवसेनेचे आमदार प्रताप सरनाईक यांनी...
काळानुरूप बदल स्वीकारा : नितीन गडकरीवर्धा : बाजार समित्यांनी केवळ शेतमाल खरेदी विक्री...
संत्रा आयात शुल्कप्रकरणी बांगलादेशशी...अमरावती : नागपुरी संत्र्याचा सर्वात मोठा आयातदार...
मॅग्नेट ः फलोत्पादन पिकांसाठी एकात्मिक...राज्यातील कृषी हवामान विभागनिहाय फळे, भाजीपाला व...
शेतीवरील आर्थिक ताण कमी करण्यासाठी...हरितक्रांतीनंतर काही दशकांमध्ये विपरीत परिणाम...