agriculture news in marathi Experiment of cultivation of exotic vegetables | Agrowon

परदेशी भाज्यांच्या लागवडीचा प्रयोग

बी.बी.तांबोळकर, पी.बी.मांजरे
शुक्रवार, 9 ऑक्टोबर 2020

बीड येथील सौ.के.एस.के.(काकू) कृषि महाविद्यालयात परदेशी भाज्यांची लागवड प्रायोगिक तत्त्वावर करण्यात आली. त्यात चायनीज कोबी, ब्रुसेल्स स्प्राऊट व नवलकोल यांचा समावेश होता.

बीड येथील सौ.के.एस.के.(काकू) कृषि महाविद्यालयात परदेशी भाज्यांची लागवड प्रायोगिक तत्त्वावर करण्यात आली. त्यात चायनीज कोबी, ब्रुसेल्स स्प्राऊट व नवलकोल यांचा समावेश होता. या लागवडीला परिसरातील शेतकऱ्यांनी भेट देऊन तंत्र समजून घेतले. परदेशी भाजीपाला लागवडीतून शेतकऱ्यांना नव्या पिकांचे पर्याय उपलब्ध होणार आहे.

चायनीज कोबी व नवलकोल यांचा सॅलड म्हणून तर ब्रुसेल्स स्प्राऊट भाजीसाठी वापरली जातात. यामध्ये क जीवनसत्त्व आणि प्रथिने जास्त प्रमाणात असतात. 
लागवडीचा हंगाम व जमीन ही कोबीवर्गीय पिके असून, त्यांना थंड हवामानाची आवश्यकता असते. सरासरी १५ ते २० अंश सेल्सिअस तापमान अतिशय पोषक असते. या पिकासाठी पाण्याचा योग्य निचरा होणारी आणि सुपीक जमीन निवडावी.

रोपे तयार करणे 
प्लॅस्टिक ट्रेमध्ये ऑक्टोबर महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यात बियांची पेरणी करावी. नवलकोलच्या एक हेक्टर लागवडीसाठी १ किलो तर रेड कोबी, ब्रुसेल्स स्प्राऊटसाठी ४०० ते ५०० ग्रॅम बियाणे लागते. या पिकाची लागवड थेट बियाणांची पेरणी करूनसुद्धा करता येते.

गादी वाफे तयार करणे 
शेडनेट गृहात प्रत्येक पिकासाठी एक गुंठा जागेवर एक मीटर रुंद व १५ सेंमी उंचीचे गादी वाफे तयार करावे. वाफे तयार करण्यापूर्वी मातीमध्ये चांगले कुजलेले शेणखत व पाण्याचा चांगला निचरा होण्यासाठी लाल माती मिसळावी.

रोपांची पुनर्लागवड
रोपे तीन ते चार पानावर असताना म्हणजे तीस ते चाळीस दिवसांनी रोपाची गादी वाफ्यावर नोव्हेंबर महिन्यात म्हणजे हिवाळी हंगामात पुनर्लागवड करावी. 

लागवडीचे अंतर 
नवलकोल ३० x२० सेंमी, चायनीज कोबी ४५ x ६० सेंमी व ब्रुसेल्स स्प्राऊट ६० x ६० सेंमी अंतरावर लागवड करावी.

आंतरमशागत 

  • नियमितपणे पिकातील तण काढून शेत स्वच्छ ठेवावे. 
  • पिकांची मुळे उघडी पडत असल्यास त्यांना मातीची भर देण्याचे काम महत्त्वाचे आहे. विशेषतः ब्रुसेल्स स्प्राऊटसारखे पीक २ ते ३ फूट उंच वाढणारे असल्याने त्याला मातीची भर देणे आवश्यक असते.

खते व पाणी व्यवस्थापन 

  • कोबीवर्गीय पिकांप्रमाणे अन्नद्रव्यांचे व्यवस्थापन करावे. मात्र, प्रयोगामध्ये या पिकाचे उत्पादन सेंद्रिय पद्धतीने घेण्यात आले. लागवड करण्यापूर्वी म्हणजे मशागतीच्या वेळेस एक टन शेणखत मिसळून गादी वाफे तयार करावेत. पुनर्लागवडीनंतर २० दिवसाच्या फरकाने दोन वेळेस जीवामृत प्रत्येक झाडाला द्यावे. 
  • तीन ते चार दिवसाच्या अंतराने ठिबक सिंचन पद्धतीने पाणी व्यवस्थापन करावे.

किडी व रोगांचा प्रादुर्भाव 
रेड कोबी व नवलकोल पिकावर मुख्यत: मोहरीवरील काळी माशी या किडीचा प्रादुर्भाव दिसून येतो. ही बारीक जाडसर काळपट रंगाची माशी आहे. ती पानांच्या पेशीत अंडी घालते. त्यातून काळसर रंगाच्या अळ्या बाहेर पडतात. त्या अळ्या कोवळी पाने खातात. पूर्ण गड्डा खाऊन टाकतात. या किडीच्या नियंत्रणासाठी ५ टक्के निंबोळी अर्क व दशपर्णी अर्क यांच्या दहा दिवसाच्या अंतराने दोन फवारण्या पुरेशा होतात. कोबीवरील चौकोनी ठिपक्याचे फुलपाखरू, पानावर जाळी विणणाऱ्या अळ्या, मावा, गड्डा पोखरणारी अळी इ. किडींचा प्रादुर्भाव होऊ शकतो. त्याच प्रमाणे रोपे कोलमडणे, काळी कूज, केवडा, करपा, भुरी इ. रोग या पिकात आढळतात. 

काढणी 

  •  चायनीज कोबी पुनर्लागवडीनंतर ५० ते ५५ दिवसांने काढणीस येतात. याची काढणी कोबीप्रमाणे जमिनीलगत कापून करावी.
  • नवलकोल गड्डे सर्वसाधारणपणे ५० ते ६० दिवसांत काढणीस तयार होतात. गड्डे ५ ते ८ सेमी व्यासाचे झाल्यावर काढणी करावी.
  • ब्रुसेल्स स्प्राऊटची काढणी १०० ते ११० दिवसानंतर करतात. काढणी करतेवेळी गड्डा हा घट्ट असावा लागतो. त्याचा आकार अडीच ते पाच सेंमी इतका असावा. त्यापेक्षा लहान गड्डयाची काढणी करू नये. गड्डे कोवळे व लुसलुशीत असल्यास चवीला चांगले लागतात.

प्रयोगाचे निष्कर्ष
डॉ. के. एस. के. (काकू) कृषी महाविद्यालयामध्ये प्रत्येकी एक गुंठा एवढ्या जागेत परदेशी भाज्यांची लागवड करण्यात आली होती.  
या प्रयोगामागील उद्देश 

  • स्थानिक हवामानामध्ये विदेशी भाजीपाल्यांची लागवडीचा अभ्यास करणे.
  • देशी व विदेशी भाज्यांचा तुलनात्मक अभ्यास करणे.
  • शेतकऱ्यांकरिता नवीन भाजीपाल्याचा पर्याय उपलब्ध करून देणे.
  • कृषी विद्यार्थ्यांना विदेशी भाज्यांचा अभ्यास व अनुभव देणे.
  • विदेशी भाजीपाल्यांसाठी उपलब्ध बाजारपेठेचा अभ्यास करणे.

या प्रयोगात चायनीज कोबी १२० किलो, ब्रुसेल्स स्प्राऊट ८० किलो आणि नवलकोल १५० किलो इतके उत्पादन मिळाले. त्यास ३० ते ४० रुपये प्रतिकिलो बाजारभाव मिळाला.

संपर्क- बी. बी. तांबोळकर, ९८२३८२८६४५ 
पी. बी. मांजरे, ८८८८३४८०५०
(सहाय्यक प्राध्यापक, सौ.के.एस.के.(काकू) कृषी महाविद्यालय, बीड.


इतर कृषी शिक्षण
कोडोली येथे कंपोस्ट खत निर्मिती...कोडोली (जि .सातारा) ः ग्रामीण कृषी कार्यानुभव...
कृषीकन्येने भरविले रानभाज्याचे प्रदर्शनरानभाज्यांमध्ये औषधी गुणधर्माने परिपूर्ण असल्याने...
गावी परतलेल्यांसाठी आधार ठरेल मनरेगाग्रामीण भागातील लोकांना काम मिळण्याचा हक्क अबाधित...
परदेशी भाज्यांच्या लागवडीचा प्रयोगबीड येथील सौ.के.एस.के.(काकू) कृषि महाविद्यालयात...
कृषी विद्यार्थी पोहोचविताहेत नवे तंत्रपुसेगाव (जि.सातारा) ः कोरोनाच्या पार्श्‍वभूमीवर...
कृषीकन्या सांगताहेत जमीन सुपिकतेचे फायदेमाळेगाव (जि.पुणे ) ः बारामती कृषी महाविद्यालयातील...
मिथेन उत्सर्जन रोखण्यासाठी गाईतील...दुधासाठी गोपालनातून होणाऱ्या मिथेनच्या...
तापमान वाढीची प्रक्रिया रोखण्यासाठी...ओस्लो (नॉर्वे) येथील ‘सेंटर फॉर इंटरनॅशनल...
आर्क्टिक वनस्पती कर्ब शोषण्यापेक्षा...आर्क्टिक प्रदेशामध्ये वाढणाऱ्या उंच झाडे किंवा...
कोरडवाहू शेतीमध्ये मूलस्थानी जलसंधारणकमी कालावधीमध्ये जास्त पाऊस पडल्यामुळे पावसाचे...
मध्यपूर्व प्रदेशातील पावसात ४० टक्के घटविविध प्रारूपाद्वारे मध्यपूर्वेतील पावसाच्या...
सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची बीजप्रक्रिया...मोलाब्द हे सूक्ष्म अन्नद्रव्य कडधान्य पिकामध्ये...
किरकोळ आजारांकडे नको दूर्लक्षमहिलांनी घराकडून शेताकडे जाताना चेहऱ्यावर पदर...
आरोग्यदायी ज्येष्ठमधसमस्त महिलावर्गासाठी ज्येष्ठमध काही नवीन नाही....
कृषी पदवीच्या परीक्षांचा कृती आराखडा...अकोला/नाशिक ः कोरोनाचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी...
पीक कर्जावरील व्याज आकारणीवेळेत परतफेड करणाऱ्या अशा शेतकऱ्यांना वर्षाकाठी ३...
आरोग्यदायी हळदस्वयंपाकात तसेच कोणत्याही धार्मिक कार्यात हळद फार...
औषधी, आरोग्यवर्धित द्राक्षद्राक्षाचे आरोग्यदायी दृष्टीने अनेक फायदे आहेत....
आरोग्यदायी लसूणआपल्या स्वयंपाकघरातील महत्त्वाचा घटक म्हणजेच लसूण...
पीक अवस्थेनुसार जाणून घ्या तापमानमहाराष्ट्र राज्य हे भौगोलिक क्षेत्रानुसार देशात...