agriculture news in Marathi, fiber industry increased continuously, Maharashtra | Agrowon

कापड, सूत उत्पादनाचा आलेख चढताच
चंद्रकांत जाधव
सोमवार, 6 ऑगस्ट 2018

परकीय चलन मिळविण्यासंबंधी स्वीकारलेल्या खुल्या अर्थव्यवस्थेत कापड उद्योग हा खासगी क्षेत्राकडे राहिला. इतर प्रमुख उद्योग मात्र सार्वजनिक क्षेत्रात अंतर्भूत झाले. खासगी क्षेत्र, मध्यंतरीचे औद्योगिक प्रोत्साहन आणि कापसाची चांगली उपलब्धता हे वस्त्रोद्योगाच्या वृद्घीमागील प्रमुख कारण आहे. 
- दीपकभाई पाटील, संचालक, अखिल भारतीय सहकारी वस्त्रोद्योग संघ

जळगाव ः स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर देशातील वस्त्रोद्योगाशी संबंधित उत्पादनांचा आलेख चढताच राहीला आहे. या उद्योगाने नजरेत भरणारी कामगिरी सतत केली असून, सर्वात मोठा उद्योग म्हणून या ओळख कायम ठेवली आहे. जगात भारतीय वस्त्रोद्योग आघाडीवर असल्याचेही जाणकारांनी सांगितले. 

जागतिक वस्त्रोद्योग परिषदेने प्रसिद्ध केलेल्या स्मरणिकेनुसार स्वातंत्र्यप्राप्तीच्या वेळेस देशात दोन लाख लूम व सुमारे अडीच लाख हातमाग होते. या माध्यमातून तेव्हा वर्षाकाठी चार हजार दशलक्ष मीटर एवढ्या कापडाचे उत्पादन होत होते. तत्कालीन कापड गिरण्या किंवा वस्त्रोद्योगात सात लाख मजूर, कर्मचारी काम करायचे. रोजगार देणारा मोठा उद्योग म्हणून वस्त्रोद्योगाची तेव्हा ओळख होती.ती आजही कायम असून, शेतीनंतर सर्वाधिक २२ कोटी जणांना या उद्योगात रोजगार आहे. 

देशाच्या अर्थव्यवस्थेत वस्त्रोद्योगाचा वाटाही मोठा असून, यंत्रमागांच्या संख्येत देशात वर्षागणिक वाढ झाली. १९९०-९१ मध्ये कापड उत्पादनात देशातील मिल क्षेत्राचा वाटा ११.१० टक्के होता. दोन हजार ५८९ चौरस मीटर कापड उत्पादन झाले. यंत्रमाग क्षेत्राचा वाटा ५७.२१ टक्के होता (१३ हजार ३४८ चौरस मीटर कापड उत्पादन). नंतर यंत्रमाग क्षेत्राचा देशातील कापड उत्पादनातील वाटा वाढतच गेला असून, २०१०-११ मध्ये मिल क्षेत्राचा वाटा ३.६ टक्के राहिला. तर यंत्रमाग क्षेत्राचा वाटा हा ८० टक्‍क्‍यांवर गेला. मागील सहा वर्षांतही यंत्रमागांचा कापड उत्पादनातील वाटा चांगला राहिला आहे. 

वस्त्रोद्योग आयुक्तालयाच्या माहितीनुसार, १९८५ मध्ये सहा लाख ३८ हजार ७६४ यंत्रमाग होते. १९९५ मध्ये १३ लाख ६५ हजार २८४, सन २००० मध्ये १६ लाख ५६ हजार ३६७, २००६ मध्ये १९ लाख ६८ हजार ७४ आणि अलीकडे यंत्रमागांची संख्या २२ लाखांवर पोचली आहे. यंत्रमागात रोजगाराची संधीही वाढत असून, सुमारे साडेपाच कोटी जणांना रोजगार या क्षेत्रात मिळत आहे. 

आशिया खंडात भारतीय वस्त्रोद्योग आघाडीवर पोचत आहे. जवळच्या बांगलादेशलाही मोठी मदत देशांतर्गत वस्त्रोद्योगाच्या धोरणाने झाली आहे. 

वस्त्रोद्योगाची स्थिती
                           

घटक     १९५१    १९८०  १९९६ २००७ २०११ २०१७
सूतगिरण्या १९३    ७१९ १२९४   १८२२   १९०८ २४०० 
चात्यांची संख्या (कोटींमध्ये)  ०.११    २.५७      ३.११       ४.१३    ५.००   ६.००
रोटर्सची संख्या (लाखांत)   २२८० -  २२६०२८

६५६७००० 

७३६९००० -
मागांची संख्या (लाखांत)   १.९५  १५.०८ २३.०३   २८.०३ ३२.०१ -
सूताचे उत्पादन  (कोटी किलोग्रॅममध्ये)    ५९.१  १२५.३ १८८.८       ३२३.९   ४०१.०३ ६०० 
कापड उत्पादन  (कोटी चौरस मीटरमध्ये) ३७.३६  ४७.३ १७२.१३   १४०१६ १७१२३  २०१२५ 

 

इतर अॅग्रो विशेष
बागलाण तालुक्यात पूर्वहंगामी...नाशिक ः पूर्वहंगामी अर्ली द्राक्ष उत्पादनासाठी...
नांदेड, परभणी जिल्ह्यात गुलाबी बोंड...परभणी: परभणी, नांदेड जिल्ह्यांतील बीटी कपाशीवरील...
राज्यात पावसाची उघडीपपुणे : ऑगस्ट महिन्याच्या सुरवातीला मुसळधार...
कोल्हापूर, सांगली जिल्ह्यातील ऊस...कोल्हापूर : साखर कारखाने म्हटले की सर्वांच्या...
परभणी दुग्धशाळेतील संकलनात सव्वादोन लाख...परभणीः शासकीय दूध योजनेअंतर्गत परभणी येथील...
आवळा प्रक्रिया उद्योगातून बनविली ओळखजाचकवस्ती (ता. इंदापूर, जि. पुणे) येथील सुमन...
फळबागेतून शेती केली किफायतशीरकनका बुद्रुक (ता. मेहकर, जि. बुलडाणा) शिवारात...
युवा शेतकऱ्याने केले यशस्वी ब्रॉयलर...लातूर जिल्ह्यातील हडोळती येथील महेश गोजेवाड या...
मराठवाड्यातील खरिपावर संकटाचे ढग गडदऔरंगाबाद : गेल्या हंगामात दुष्काळाने पिचलेल्या...
दक्षिण महाराष्ट्रात उसाचे वैभव लयालाकोल्हापूर/सांगली : पंचगंगा, कृष्णा, वारणा,...
तीन लाखाची लाच घेताना नाशिक बाजार...नाशिक: नाशिक  कृषी उत्पन्न बाजार...
कातळावर लिली; तर टायरमध्ये फुलला...रत्नागिरी जिल्ह्यातील मेर्वी येथील प्रगतिशील...
कोकण, मध्य महाराष्ट्रात पावसाची शक्यतापुणे ः पावसासाठी पोषक वातावरण नसल्याने पावसाचा...
राज्यात हलक्या पावसाचा अंदाजपुणे : बंगालच्या उपसागरातील कमी दाब...
कोल्हापूरमध्ये पुरात घट, धरणातून विसर्ग...कोल्हापूर  : जिल्ह्यातील पुराची परिस्थिती...
ग्लायफोसेट तणनाशक कर्करोगकारक नाही :...वॉश्‍गिंटन : ग्लायफोसेट हे तणनाशक मानवास कर्करोग...
ऑगस्ट महिन्यातही पाणीटंचाई कायम; २ हजार...पुणे : पावसाने दमदार हजेरी लावल्याने कोकण,...
पिंपळगावकरांनी भाजीपाला शेतीतून साधली... बीड जिल्ह्यात अहमदनगर- अहमदपूर राज्य...