agriculture news in marathi health Benefits of Turmeric | Agrowon

हळदीचे औषधी गुणधर्म

सचिन शेळके
रविवार, 1 नोव्हेंबर 2020

हळद ही अत्यंत गुणकारी असून, त्यातील जंतूनाशक गुणधर्मामुळे भारतात प्राचीन काळापासून हळदीचा वापर विविध औषधांमध्ये वापर केला जातो. हळद एकाच वेळी खाद्यपदार्थांचा स्वाद वाढवते, सुरेख रंग देते यासोबतच त्वचा समस्या कमी करते.  

हळद ही अत्यंत गुणकारी असून, त्यातील जंतूनाशक गुणधर्मामुळे भारतात प्राचीन काळापासून हळदीचा वापर विविध औषधांमध्ये वापर केला जातो. हळद एकाच वेळी खाद्यपदार्थांचा स्वाद वाढवते, सुरेख रंग देते यासोबतच त्वचा समस्या कमी करते. यामुळे खाद्य पदार्थांसोबतच सौंदर्य प्रसाधनामध्ये हळदीचा मोठा वापर होतो. 

जागतिक पातळीवरील एकूण उत्पादनांपैकी सुमारे ८० टक्के उत्पादन भारतामध्ये होते. १५ ते २० टक्के हळद निर्यातही होते. उत्पादनामध्ये आंध्र प्रदेश प्रथम क्रमांकांवर असून, त्यानंतर ओडिशा, तमिळनाडू, आसाम, कर्नाटक आणि महाराष्ट्र असा क्रम लागतो. भौगोलिक दृष्ट्या हळद लागवडीस भारतात अनुकूल वातावरण असल्यामुळे जम्मू काश्मीर ते कन्याकुमारीपर्यंत हळदीची लागवड होऊ शकते. महाराष्ट्रातील वातावरण हळद लागवडीस अतिशय अनुकूल आहे. महाराष्ट्रात हळद लागवड प्रामुख्याने सातारा, चंद्रपूर, सांगली, उस्मानाबाद, लातूर, जळगाव, नांदेड, नागपूर, हिंगोली, कोल्हापूर आणि परभणी जिल्ह्यात होते. 

   हळदीमधील करक्यूमिन  हा औषधी घटक असून, त्यात अँटीऑक्सिडेंट गुणधर्म आहेत. आपल्या आहारात अशा अँटीऑक्सिडेंट घटकांचे प्रमाण जास्त असणाऱ्या पदार्थांचा समावेश केल्यास विविध आजारांच्या शक्यता कमी होतात. 

१०० ग्रॅम हळदीमध्ये खालील घटक आढळतात.

  • पाणी - ६ ग्रॅम          
  • ऊर्जा - ३९० कॅलरी       
  • प्रथिने - ८.५ ग्रॅम         
  • स्निग्ध पदार्थ - ८.९ ग्रॅम  
  • लोह - ४७.५ मिली ग्रॅम     
  • कर्बोदके - ६९.९ ग्रॅम    
  • तंतू - ६.९ ग्रॅम   
  • निआसीन  - ४.८ मिली ग्रॅम
  • कुरकुमीन - २ ते ६ टक्के 
  • सुगंधी तेल - ५ टक्के

 हळदीचे महत्त्व   

  • हळद हे मसाला व औषधी पिकांतील प्रमुख पीक आहे. हळद ही भारतीयांच्या जीवनातील अविभाज्य अंग असून, त्याचा वापर अन्न, सौंदर्य प्रसाधने, पारंपरिक कर्मकांडे व विधी, औषधे, रंग अशा अनेक  बाबींमध्ये केला जातो. 
  • भारतीय पाककृतींमध्ये हळदीचा वापर होतो. जवळपास प्रत्येक शाकाहारी वा मांसाहारी पदार्थांत वापर होतो. 
  • भारतीय प्राचीन उपचार शास्त्र असलेल्या आयुर्वेदातही हळदीचे अनन्यसाधारण महत्त्व सांगितले आहे. भारतीय हळद ही जागतिक पातळीवर सर्वोत्तम मानली जाते.

औषधी गुणधर्म 

  • हळदीमधील घटकांमुळे विविध प्रकारच्या संसर्गांपासून तुमचे संरक्षण होते. मुख्यतः घशाला संसर्ग झाला असल्यास दुधात हळद घालून प्यायल्यास त्याचा फायदा होतो.
  • हळदीमुळे जिवाणूंच्या वाढीस प्रतिबंध होतो. परिणामी हळदीचा वापर जखमांवर लावण्यासाठी केला जातो. त्यातील अँटिसेप्टीक गुणधर्मामुळे जखम लवकर भरून येते.
  • हळद रोज खाल्याने पित्त वाढत असले तरी जेवण पचण्यास मदत होते.
  • आपल्या रोजच्या आहारात नियमितपणे हळदीचा वापर केल्यास शरीरातील साखरेची पातळी नियंत्रणात राहत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
  • हळदीचे पाणी पिण्यामुळे आपल्या डोके शांत होण्यास मदत मिळते.
  • हळदीमधील एका अँटीऑक्सिडेंट घटकाचा उपयोग कर्करोगाच्या पेशींना नष्ट करण्यासाठी होऊ शकतो. 
  • पोट साफ होत नसल्यास गरम पाण्यात लिंबू, हळद आणि मध टाकून ते पाणी घ्यावे. यामुळे शरीरातील विषारी घटक बाहेर पडण्यास मदत होते. पोटही साफ होते.
  • हळदीचे पाणी नियमितपणे प्यायल्यास मुक्त विषारी कणांशी (फ्री रॅडिकल्स) लढण्यास मदत होते. 
  • ‘बायोकेमिस्‍ट्री ॲण्ड बायोफिजिकल रिसर्च’ मध्ये प्रकाशित एका संशोधनामध्ये हळदीचे सेवन केल्याने ग्लुकोजची पातळी कमी राहते.  तसेच टाइप २ च्या मधुमेहाचा धोकाही टळत असल्याचे मांडण्यात आले आहे. 
  • डाळीच्या पिठामध्ये थोडी हळद, थोडा बारीक केलेला कापूर व ४ ते ५ थेंब मोहरीचे तेल टाकून स्नानावेळी अंगाला लावावे. यामुळे त्वचारोग, खाज थांबून पूर्ण अंगकांती सुधारते.

हळद वापरताना...

  • हळद योग्य प्रमाणात सेवन केली तरच ती आरोग्यास खूप फायदेशीर ठरू शकते. यासाठी हळद सेवन करण्याचे योग्य प्रमाण खालीलप्रमाणे-
  • हळदीचा पाणी स्वरूपातील अर्काचे प्रमाण प्रतिदिन ३० ते ९० थेंब.
  • हळकुंडापासून बनवलेली हळद पूड सेवन करणार असाल तर प्रमाण प्रतिदिन १.५ ते २.५ ग्रॅम.  
  • हळदीच्या अर्काचे प्रमाण १५ ते ३० थेंब प्रतिदिन चारवेळा. 
  • हळदयुक्त चहासाठी १० ग्रॅम हळकुंडाचा तुकडा १०० मिलिलिटर पाण्यात उकळावा.

संपर्क ः सचिन शेळके, ८८८८९९२५२२
(संशोधन विद्यार्थी, अन्न विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग,  सॅम हिग्गिनबॉटम कृषी, प्रौद्योगिकी आणि विज्ञान विश्वविद्यालय, प्रयागराज, उत्तर प्रदेश.)


इतर महिला
फळबागेला प्रक्रिया उत्पादनांची जोडशेतीची आवड जोपासण्यासाठी कुटुंबाचे चांगले पाठबळ...
बचत गटाने दिली आर्थिक ताकद.आगसखांड (ता. पाथर्डी, जि. नगर) येथील बारा...
टार्गेट ठेवूनच करतेय शेतीपतीची बॅंकेत नोकरी असल्याने बदली ठरलेली. त्यामुळे...
सविताताईंनी जिद्दीने ठरविले की लढायचेपतीचे हृदविकाराने झालेले निधन, डोक्यावर सात...
कणेरीच्या ‘सिद्धगिरी’ने बनवले महिलांना...कोल्हापूर जिल्ह्यातील कणेरी (ता. करवीर) येथील...
वातदोषावर उपाय ः हादग्याची फुले, शेंगाआयुर्वेदानुसार त्रिदोषांपैकी वातदोष कमी...
शेळीपालनाने दिली आर्थिक प्रगतीची दिशाजळवंडी (ता.जुन्नर, जि.पुणे) या दुर्गम आदिवासी...
तेलनिर्मिती उद्योगात तयार केली ओळखसांगली शहरातील सौ. सुजाता विठ्ठल चव्हाण यांनी...
आरोग्यवर्धक तांदूळअन्नपदार्थात ‘तांदूळ’ सर्वांना सुपरिचित आहेच. या...
सामाजिक दायीत्वातून जीवनात फुलले ‘...आत्महत्याग्रस्त शेतकऱ्यांच्या विधवा पत्नी आणि...
चटणी, मसाल्याचा बनविला ब्रॅण्डकोल्हापूरची खाद्य संस्कृती म्हटलं की, तिखटाबरोबर...
आरोग्यदायी आले आल्यामध्ये मोठ्या प्रमाणात जीवनसत्वे आणि खनिजे...
संतुलीत आहार स्रोत ः सीताफळसीताफळाची लोकप्रियता कोरडवाहू लागवडयोग्य, कीड...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगांची जोडभोके (ता. जि.रत्नागिरी) या दुर्गम गावातील देवयानी...
जाणून घ्या पळसाचे आरोग्यदायी गुणधर्मआपल्या सर्वांना पळस ही वनस्पती परिचित आहे....
आरोग्यदायी आवळाआवळा हे फळ प्रक्रिया केल्यास आपल्याला वर्षभर औषध...
सीताफळातून होतो जीवनसत्त्वांचा पुरवठासीताफळात जीवनसत्त्व क अत्यंत चांगल्या प्रमाणात...
हळदीचे औषधी गुणधर्महळद ही अत्यंत गुणकारी असून, त्यातील जंतूनाशक...
गुणकारी वाळावाळा म्हटले की उन्हाळ्याच्या दिवस आठवतात. माठ...
परसबागेतून मिळतो पोषण आहारभंडारा जिल्ह्यातील कोका अभयारण्याच्या जवळील...