agriculture news in marathi identify adulterantation in milk | Agrowon

..अशी ओळखा दुधातील भेसळ

डॉ. अरविंद सावते, सुग्रीव शिंदे
रविवार, 26 जानेवारी 2020

वाढत्या महागाईमुळे अनेकदा अन्नपदार्थांमध्ये भेसळ केली जाते किंवा त्याच्या दर्जा कमी केला जातो. अशा भेसळयुक्त पदार्थांचे सेवन केल्यामुळे आपल्या शरीराला नुकसान होते. त्या दृष्टिने काळजी घ्यावी.

वाढत्या महागाईमुळे अनेकदा अन्नपदार्थांमध्ये भेसळ केली जाते किंवा त्याच्या दर्जा कमी केला जातो. अशा भेसळयुक्त पदार्थांचे सेवन केल्यामुळे आपल्या शरीराला नुकसान होते. त्या दृष्टिने काळजी घ्यावी.

भारतीय अन्नसुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाच्या (एफएसएसएआय) मते, भारतात विकले जाणारे जवळपास १० टक्के दूध आरोग्यासाठी हानिकारक आहे. या १० टक्क्यांमध्ये ४० टक्के प्रमाण हे पिशवीबंद दुधाचे आहे. भेसळयुक्त पदार्थांचे सेवन करणाऱ्या लोकांना आतड्यांचे विकार, यकृत आणि किडनीसंबंधी आजार होण्याचा धोका संभावतो.
 
दुधातील पाण्याचे निदान 

  • एका पॉलिश केलेल्या फरशीवर दुधाचे काही थेंब टाका. दुधात पाणी असेल तर ते लगेच पुढे सरकेल व कोणतेही डाग दिसणार नाहीत. मात्र दुधात पाणी मिसळले नसल्यास, ते पटकन पुढे किंवा मागे सरकणार नाही व त्याजागी पांढरे डाग पडतात.

युरियाची भेसळ 

  • एका परीक्षा नळीमध्ये ५ मिलि दूध घेऊन त्यात ब्रोमोथायलॉन या निळ्या औषधाचे २ थेंब टाकून दहा मिनिटे ठेवावे. युरियाची भेसळ असल्यास, द्रावणास निळा रंग येईल.

डिटर्जंटची भेसळ 

  • ५ ते १० मिलि दूध चांगले हालवून घ्यावे. दुधाला फेस किंवा फेसाप्रमाणे जाड थर तयार झाल्यास, भेसळ आहे असे समजावे.

स्टार्चची भेसळ

  • दुधात २ ते ३ थेंब टिंक्चर आयोडीन टाकावे. भेसळ असल्यास निळा रंग येईल.

पनीर आणि खव्यातील स्टार्चची भेसळ 

  • पनीर अथवा खव्याचा थोडा नमुना पाण्यात उकळून घ्यावा. मिश्रण थंड करून त्यात आयोडीनचे २ ते ३ थेंब टाकावे. स्टार्चची भेसळ असल्यास, निळा रंग येतो.

तुपामध्ये बटाटे किंवा रताळ्याचा गर आणि इतर स्टार्चची भेसळ 

  • अर्धा चमचा तूप एका पारदर्शक वाटीत घ्यावे. त्यात दोन ते तीन थेंब आयोडिन घालावे. भेसळ असल्यास, तुपाला निळा रंग येतो.

तुपामध्ये वनस्पती तुपाची भेसळ 

  • एका छोट्या वाटीत चमचाभर तूप किंवा लोणी गरम करून घ्यावे. त्यात चमचाभर हायड्रोक्लोरिक आम्ल आणि चिमूटभर साखर टाकून मिश्रण थोडे हालवून नंतर ५ मिनिटे स्थिर ठेवावे. वनस्पती तुपाची भेसळ असल्यास, मिश्रणाच्या तळाला नारिंगी थर दिसेल.

आइस्क्रीममध्ये डिटर्जंटची भेसळ

  • भेसळयुक्त आइस्क्रीममध्ये लिंबाचे काही थेंब टाकल्यास बुडबुडे येतात. याउलट भेसळ नसल्यास बुडबुडे येत नाहीत.

आइस्क्रीममध्ये सॅकॅरिनची भेसळ 

  • आइस्क्रीममधील सॅकॅरिनची भेसळ चवीवरून ओळखता येते. सॅकॅरिनची गोड चव जिभेवर जास्त वेळ राहून नंतर कडवट चव तयार होते.

संपर्कः डॉ. अरविंद सावते, ९४२२१७६३५४
(अन्नतंत्र महाविद्यालय, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी)


इतर कृषी शिक्षण
ऊर्जेशिवाय शीतकरणाचे तंत्रकोणत्याही ऊर्जेच्या वापराशिवाय शीतकरणाची एक...
हरितगृह परिणाम म्हणजे काय..पर्यावरणाचा विषय आला की, हरितगृह वायू किंवा...
..अशी ओळखा दुधातील भेसळवाढत्या महागाईमुळे अनेकदा अन्नपदार्थांमध्ये भेसळ...
एल निनो म्हणजे नेमके काय ?हवामानाविषयी माहितीमध्ये सातत्याने ऐकू येणाऱ्या...
भविष्यात मोबाईल बनतील ‘शेतीचे डॉक्टर’ पुणेः शेतातील कीड-रोग-हवामान-माती यातील बदलत्या...
तणनिर्मूलनाचा थोडक्यात इतिहास माणसाने शेतीला सुरवात केल्यानंतर काही काळात अन्य...
हरिभाऊ जावळे यांनी स्वीकारला कृषी...पुणे ः कृषी शिक्षण व संशोधन परिषदेच्या उपाध्यक्ष...
रंगीत कापड उत्पादनासाठी ‘पंदेकृवि’चा...अकोला  ः केंद्रीय कापूस संशोधन संस्था (...
कृषी अभियांत्रिकी क्षेत्रामध्ये विविध...कृषी क्षेत्रातील होत असलेले बदल, आर्थिक गुंतवणूक...
नत्र चक्राचे फायदे घेण्यासाठी...गेल्या भागापासून आपण मार्टीन ॲलेक्झांडर यांच्या...
आनंदशाळा अन् जैवविविधता संवर्धनाचे...आनंदशाळा शिबिरानंतर जवळपास सर्व शाळांत शिवार फेरी...
जीविधेची जाणीव करून देणारी आनंदशाळाशिक्षण गुणवत्तापूर्ण बनण्यासाठी शिक्षण...
गटशेतीतील जबाबदाऱ्यांचे वाटपशेती शाश्वत व किफायतशीर होण्यासाठी एकट्याने शेती...
भूगर्भात पाणीसाठा टिकविण्यासाठी भूमिगत...भूमिगत बंधारा बांधण्याचे काम जमिनीखाली असल्याने...
हवामान बदलाचा जमिनीच्या गुणधर्मांवर...जमिनीची निर्मिती हजारो वर्षांमध्ये होते. ती...
इतिहासातील जलसंधारण संकल्पना अन्...मागच्या भागात आपण इतिहासातील सागरी किल्ल्यांवरील...
कृषी विक्रेत्यांसाठी पदविका अभ्यासक्रम...अकोला : कृषी क्षेत्रात काम करणाऱ्या...
होय, आम्ही बदलू शेतीचे चित्र... ‘शाळेत सुरू असलेल्या कृषी शिक्षण अभ्यासक्रमातून...
खरीप पिकांवरिल किडींना वेळीच रोखा...खरीप पिकांना पेरणीनंतर खूरपडीचा प्रादुर्भाव होतो...
जुन्या पेरू फळबागेचे करा पुनरुज्जीवनपेरू फळबागा फार जुन्या झाल्यानंतर त्यांची...