agriculture news in marathi Know the temperature according to crops stage | Agrowon

पीक अवस्थेनुसार जाणून घ्या तापमान

डॉ. कैलास के. डाखोरे, यादव ई. कदम
सोमवार, 23 मार्च 2020

महाराष्ट्र राज्य हे भौगोलिक क्षेत्रानुसार देशात तिसऱ्या क्रमांकाचे राज्य असून, १६० अक्षांश उत्तर ते २२० अक्षांश उत्तर आणि ७२.८० रेखांश पूर्व दरम्यान वसलेले आहे. महाराष्ट्र राज्य कोकण किनारपट्टी, सह्याद्री रांगा (पश्चिम घाट) आणि दख्खनचे पठार या तीन विभागात विभागलेले आहे. ते समशितोष्ण हवामान प्रकारात मोडत असून, हवामान तीन ऋतूंमध्ये विभागले आहे.
 

महाराष्ट्र राज्य हे भौगोलिक क्षेत्रानुसार देशात तिसऱ्या क्रमांकाचे राज्य असून, १६० अक्षांश उत्तर ते २२० अक्षांश उत्तर आणि ७२.८० रेखांश पूर्व दरम्यान वसलेले आहे. महाराष्ट्र राज्य कोकण किनारपट्टी, सह्याद्री रांगा (पश्चिम घाट) आणि दख्खनचे पठार या तीन विभागात विभागलेले आहे. ते समशितोष्ण हवामान प्रकारात मोडत असून, हवामान तीन ऋतूंमध्ये विभागले आहे.

महाराष्ट्र राज्य हे सामान्यतः नऊ कृषी हवामान विभागात विभागले जाते. या विविध विभागांमध्ये पर्जन्यमानामध्ये मोठी तफावत दिसून येते. घाट आणि किनारपट्टी यांच्या अंतर्गत असलेल्या जिल्ह्यात वार्षिक पर्जन्यमान २००० मि.मी. आहे. राज्याचा काही भाग पर्जन्यछायेच्या अंतर्गत येत असून तेथील पर्जन्यमान सरासरी ६०० ते ७०० मि.मी. पर्यंत असते. महाराष्ट्र राज्यात ५०० ते ३००० मि.मी. यादरम्यान पर्जन्यमान होते. वार्षिक पर्जन्यमानाची सरासरी ही १००० मि.मी. असून पर्जन्यदिन ६० ते ७० दिवस आहेत. 

  • राज्यात भात, बाजरी, गहू, तूर, मूग, उडीद, हरभरा या मुख्य पिकांबरोबर तेलवर्गीय पिकांत सूर्यफूल, भुईमूग आणि सोयाबीन, तर नगदी पिकात कापूस, ऊस व हळद आणि भाजीपाला पिके सामान्यत: घेतली जातात.
  • राज्याचा सरासरी १०.९१ लाख हेक्टर क्षेत्र फळपिकांच्या लागवडीखाली आहे.
  • महाराष्ट्राचे एकुण भौगोलिक क्षेत्र ३,०७.५८ लाख हेक्टर असून एकूण पिकाखालील क्षेत्र हे २२५.५६ लाख हेक्टर आहे. यापैकी १४१.९४ लाख हेक्टर क्षेत्र हे कोरडवाहू आहे. शेतीचे लहान लहान तुकड्यात विभागणी होत गेल्याने अल्पभूधारक आणि सिमांत (लहान) शेतकऱ्यांचे प्रमाण ६८ टक्के आहे.

कापूस
कापूस हे महत्त्वाचे नगदी पीक आहे. कापूस पिकाच्या चांगल्या उत्पादनासाठी आवश्यक तापमान पुढील प्रमाणे -

  • उगवणीच्या कालावधीमध्ये कमाल तापमान २९.८ ते ३६.० अंश सेल्सिअस तर किमान तापमान २०.४ ते २३.३ अंश सेल्सिअस, -पाते लागण्याच्या कालावधीमध्ये कमाल तापमान २८.० ते ३२.८ अंश सेल्सिअस तर किमान तापमान २०.१ ते २३.६ अंश सेल्सिअस.
  • फुले लागण्याच्या कालावधीमध्ये कमाल तापमान २९.४ ते ३२.५ अंश सेल्सिअस तर किमान तापमान २०.२ ते २३.४ अंश सेल्सिअस. - बोंडे लागण्याच्या कालावधीमध्ये कमाल तापमान २७.६ ते ३१.९ अंश सेल्सिअस तर किमान तापमान १९.६ ते २२.७ अंश सेल्सिअस.
  • कापूस पिकाचा पाते लागणे ते फुले लागणे हा कालावधी खूप महत्त्वाचा असतो. या कालावधीमध्ये पावसाने उघडीप दिल्यास पिकाच्या वाढीवर परिणाम होऊन उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात घट होते. पिकाच्या उत्पादनातील घट टाळण्यासाठी पाण्याची उपलब्धता असल्यास पिकास पाणी व्यवस्थापन करावे.

सोयाबीन 
सोयाबीन या तेलवर्गीय पिकाचीही महाराष्ट्रात मोठ्या प्रमाणात लागवड केली जाते. सोयाबीन पिकाच्या चांगल्या उत्पादनासाठी आवश्यक तापमान पुढील प्रमाणे -

  • उगवणीच्या कालावधीमध्ये कमाल तापमान २७.० ते ३५.० अंश सेल्सिअस तर किमान तापमान २२.० ते २६.० अंश सेल्सिअस. -फुलधारणेच्या कालावधीमध्ये कमाल तापमान २५.० ते ३२.० अंश सेल्सिअस तर किमान तापमान २२.० ते २५.० अंश सेल्सिअस. - शेंगा लागण्याच्या कालावधीमध्ये कमाल तापमान २५.० ते ३२.० अंश सेल्सिअस तर किमान तापमान २२.० ते ३२.० अंश सेल्सिअस.
  • शेंगा परिपक्व होण्याच्या कालावधीमध्ये कमाल तापमान २६.० ते ३२.० अंश सेल्सिअस तर किमान तापमान २१.० ते २४.० अंश सेल्सिअस.
  • सोयाबीन पिकाचा फुले लागणे ते शेंगा परिपक्व होणे हा कालावधी मुख्य असून, या कालावधीमध्ये जमिनीतील ओलावा चांगला असल्यास उत्पादन चांगले मिळते. मात्र, या कालावधीत पावसाने उघडीप दिल्यास आणि जमिनीतील ओलावा कमी झाल्यास पिकाच्या उत्पादनात मोठी घट झाल्याचे दिसून आले आहे.

भात
भात हे पीक मुख्य अन्नधान्य पीक आहे. या पिकाची लागवड शक्यतो अधिक पर्जन्यमानाच्या प्रदेशात केली जाते. चांगल्या उत्पादनासाठी आवश्यक तापमान पुढील प्रमाणे -

  • भात पिकाच्या उगवणीच्या कालावधीमध्ये कमाल तापमान २८.० ते ३४.० अंश सेल्सिअस तर किमान तापमान २३.० ते २५.० अंश सेल्सिअस.
  • फुलधारणेच्या कालावधीमध्ये कमाल तापमान २८.० ते ३१.० अंश सेल्सिअस तर किमान तापमान २२.० ते २३.० अंश सेल्सिअस.
  • परिपक्व होण्याच्या कालावधीमध्ये कमाल तापमान २७.० ते ३२.० अंश सेल्सिअस तर किमान तापमान २१.० ते ३१.० अंश सेल्सिअस.
  • भात पिकाचा फुले लागणे ते परिपक्व होणे या कालावधीमध्ये जास्त पाण्याची आवश्यकता असते. या कालावधीमध्ये जमिनीतील ओलावा चांगला असल्यास उत्पादन चांगले मिळते. या कालावधीत पावसाने उघाड दिल्यास आणि जमिनीतील ओलावा कमी झाल्यास पिकाच्या उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात घट झाल्याचे आढळून आले आहे.

संपर्क- डाॅ. कैलास डाखोरे, ९४०९५४८२०२
(अखिल भारतीय समन्वयित कृषी हवामानशास्त्र संशोधन प्रकल्प, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी) 


इतर कृषी शिक्षण
कृषी पदवीच्या परीक्षांचा कृती आराखडा...अकोला/नाशिक ः कोरोनाचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी...
पीक कर्जावरील व्याज आकारणीवेळेत परतफेड करणाऱ्या अशा शेतकऱ्यांना वर्षाकाठी ३...
आरोग्यदायी हळदस्वयंपाकात तसेच कोणत्याही धार्मिक कार्यात हळद फार...
औषधी, आरोग्यवर्धित द्राक्षद्राक्षाचे आरोग्यदायी दृष्टीने अनेक फायदे आहेत....
आरोग्यदायी लसूणआपल्या स्वयंपाकघरातील महत्त्वाचा घटक म्हणजेच लसूण...
पीक अवस्थेनुसार जाणून घ्या तापमानमहाराष्ट्र राज्य हे भौगोलिक क्षेत्रानुसार देशात...
पाण्याचे महत्त्व जाणून संवर्धनासाठी...जागतिक हवामान संघटनेने २०२० हे वर्ष ‘जागतिक...
पूर्व विदर्भ, पश्‍चिम महाराष्ट्रात...महाराष्ट्रासह संपूर्ण भारतावरील हवेचा दाब कमी होत...
दुधापासून व्होडका होतेय अमेरिकेत...दूध हे तुलनेने फारच कमी काळासाठी टिकवून ठेवता...
नत्रयुक्त खतांचा वापर व्हावा अधिक...पर्यावरण आणि हरितगृह वायू म्हटले की आपल्याला...
आहारातील अंड्याचे महत्त्व..मानवी आहारामध्ये हजारो वर्षांपासून अंड्यांचा...
बहुगुणी नारळपूजाअर्चा, सणवार, लग्नकार्य, बारसे, डोहाळेजेवण...
मिथेन उत्सर्जन कमी करण्यासाठी दक्ष...गेल्या भागामध्ये विविध हरितगृह वायू कोठून येतात,...
ऊर्जेशिवाय शीतकरणाचे तंत्रकोणत्याही ऊर्जेच्या वापराशिवाय शीतकरणाची एक...
हरितगृह परिणाम म्हणजे काय..पर्यावरणाचा विषय आला की, हरितगृह वायू किंवा...
..अशी ओळखा दुधातील भेसळवाढत्या महागाईमुळे अनेकदा अन्नपदार्थांमध्ये भेसळ...
एल निनो म्हणजे नेमके काय ?हवामानाविषयी माहितीमध्ये सातत्याने ऐकू येणाऱ्या...
भविष्यात मोबाईल बनतील ‘शेतीचे डॉक्टर’ पुणेः शेतातील कीड-रोग-हवामान-माती यातील बदलत्या...
तणनिर्मूलनाचा थोडक्यात इतिहास माणसाने शेतीला सुरवात केल्यानंतर काही काळात अन्य...
हरिभाऊ जावळे यांनी स्वीकारला कृषी...पुणे ः कृषी शिक्षण व संशोधन परिषदेच्या उपाध्यक्ष...