agriculture news in marathi Planning and management for medicinal plants nursery | Agrowon

नियोजन औषधी वनस्पती रोपवाटिकेचे...

डॉ. विक्रम जांभळे, गणेश धोंडे, रमेश खेमनर
शुक्रवार, 20 मार्च 2020

पाण्याची वर्षभर सोय असणाऱ्या ठिकाणी रोपवाटिका उभारावी. पाण्याची टाकी व तुषार सिंचनाची सोय असावी. रोपवाटिकेमध्ये बीजप्रक्रिया, कलम बांधणे, कंद विभाजन, पिशव्या भरणे, पाणी देणे इत्यादी कामांसाठी कुशल मजूर असणे गरजेचे आहे.

शेतीसोबत संलग्न व्यवसाय म्हणून वनौषधी वनस्पतींची लागवड केली जाते. लागवडीसाठी लागणारी रोपे, बियाणे किंवा लागवडी योग्य भाग रोपवाटिकेमध्ये तयार केले जातात. वनौषधींचे लागवड क्षेत्र जास्त असणाऱ्या क्षेत्रापासून मध्यवर्ती ठिकाणी रोपवाटिका असावी.

पाण्याची वर्षभर सोय असणाऱ्या ठिकाणी रोपवाटिका उभारावी. पाण्याची टाकी व तुषार सिंचनाची सोय असावी. रोपवाटिकेमध्ये बीजप्रक्रिया, कलम बांधणे, कंद विभाजन, पिशव्या भरणे, पाणी देणे इत्यादी कामांसाठी कुशल मजूर असणे गरजेचे आहे.

शेतीसोबत संलग्न व्यवसाय म्हणून वनौषधी वनस्पतींची लागवड केली जाते. लागवडीसाठी लागणारी रोपे, बियाणे किंवा लागवडी योग्य भाग रोपवाटिकेमध्ये तयार केले जातात. वनौषधींचे लागवड क्षेत्र जास्त असणाऱ्या क्षेत्रापासून मध्यवर्ती ठिकाणी रोपवाटिका असावी.

स्थानिक मागणीनुसार विविध प्रजातींची रोपे तयार करावीत. पाण्याची वर्षभर सोय असणाऱ्या ठिकाणी रोपवाटिका उभारावी. पाण्याची टाकी व तुषार सिंचनाची सोय असावी. रोपवाटिकेमध्ये बीजप्रक्रिया, कलम बांधणे, कंद विभाजन, पिशव्या भरणे, पाणी देणे इत्यादी कामांसाठी कुशल मजूर असणे गरजेचे आहे.

प्रजातीनुसार रोपवाटिकेचे व्यवस्थापन

प्रजातीचे नाव वाढीचा प्रकार औषधी भाग पुनरुत्पादन आवश्यक बीजप्रक्रिया रोपवाटिका तंत्र
काटे रिंगणी हंगामी वनस्पती पंचांग बियांपासून प्रक्रियेची आवश्यकता नसते रोपे गादी वाफ्यावर करावीत.
कोरपड बहुवार्षिक वनस्पती पाने मुळापासून प्रक्रियेची आवश्यकता नसते रोपे गादी वाफ्यावर करावीत.
शतावरी बहुवार्षिक वनस्पती कंद बी व कंदाद्वारे प्रक्रियेची आवश्यकता नसते रोपे गादी वाफ्यावर करावीत.
पुनर्नवा हंगामी वनस्पती मुळे बियांपासून प्रक्रियेची आवश्यकता नसते पिशवीतील रोपे
अनंतमूळ बहुवार्षिक वेल मुळे बियांपासून प्रक्रियेची आवश्यकता नसते रोपे गादी वाफ्यावर करावीत.
 
खाजकुहिली हंगामी वेल बिया बियांपासून प्रक्रियेची आवश्यकता नसते रोपे गादी वाफ्यावर करावीत.
गुळवेल बहुवार्षिक वेल खोड बिया व छाट कलम प्रक्रियेची आवश्यकता नसते पिशवीतील रोपे
पिंपळी बहुवार्षिक वेल मुळे मुळे व खोडाद्वारे प्रक्रियेची आवश्यकता नसते पिशवीतील रोपे
गुडमार(बेडकीपाला) बहुवार्षिक वेल खोड, पाने बियांपासून प्रक्रियेची आवश्यकता नसते पिशवीतील रोपे
जेष्ठमध क्षुप खोड, मुळे बिया व कलमाद्वारे प्रक्रियेची आवश्यकता नसते पिशवीतील रोपे
मालकांगणी बहुवार्षिक वेल बिया बियांपासून प्रक्रियेची आवश्यकता नसते पिशवीतील रोपे
मंजिष्ठा हंगामी वेल खोड  बियांपासून प्रक्रियेची आवश्यकता नसते पिशवीतील रोपे
सोनामुखी क्षुप बी किंवा पाने बियांपासून बियाणे थंड पाण्यात १२ तास बुडवावे रोपे गादी वाफ्यावर करावीत.
बकुळ वृक्ष साल/बियांचे तेल बियांपासून बियाणे थंड पाण्यात १२ तास बुडवावे रोपे गादी वाफ्यावर करावीत.

संपर्क- डॉ. विक्रम जांभळे, ०२४२६ २४३२९२
(औषधी व सुगंधी वनस्पती प्रकल्प, महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी


इतर ताज्या घडामोडी
काही भागात पावसाच्या उघडिपीची शक्यता महाराष्ट्रावर बुधवार (ता.२३) पर्यंत  १००४...
राज्य द्राक्ष बागायतदार संघाची ...नाशिक: महाराष्ट्र राज्य द्राक्ष बागायतदार...
पांगरी परिसरात पिकांवर आस्मानी संकटपांगरी, जि. सोलापूर ः पांगरी (ता. बार्शी) परिसरात...
शेतमाल स्थानिक भागात विकला जाणार : भुजबळनाशिक : त्र्यंबकेश्वर तालुक्यात आदिवासी समाज...
परभणी, हिंगोली जिल्ह्यात पावसाचे थैमाननांदेड : मराठवाड्यातील परभणी, हिंगोली जिल्ह्यात...
नाशिक विभागात कांदा लागवडीत ८ हजार...नाशिक : चालू वर्षी खरीप कांद्याच्या लागवडीपूर्वी...
रावेर तालुक्यात सीएमव्ही नुकसानीचे...जळगाव ः कुकुंबर मोसॅक विषाणूमुळे (सीएमव्ही)...
हिंगोली जिल्ह्यात सोयाबीनच्या पिकाला...हिंगोली : जिल्ह्यामध्ये मागील काही दिवसांपासून...
मराठवाड्यात अतिपाऊस खरीप पिकांच्या...औरंगाबाद : मराठवाड्यात गत काही दिवसांपासून...
धुळ्यात लाळ्या खुरकूत रोग प्रतिबंधक...धुळे : धुळे जिल्ह्यात ३० सप्टेंबरपर्यंत...
पावसाचा डाळींब पिकाला तडाखाआटपाडी, जि. सांगली ः अवर्षण प्रवण असलेल्या आटपाडी...
मायक्रो फायनान्सचे चक्रव्यूह...मुंबई : ग्रामीण भागातील सूक्ष्म वित्त पुरवठा...
नगर जिल्ह्यात अतिवृष्टीचा चार हजार...नगर ः यंदा पावसाळ्याच्या सुरुवातीपासून चांगला...
कोकण कृषी विद्यापीठात बांबू कार्यशाळेचे...दापोली, जि. रत्नागिरी : जगभरात दरवर्षी १८...
अकोला जिल्ह्यातील सहा खत विक्रेत्यांचे...अकोला ः या हंगामात खत विक्रीत मोठ्या प्रमाणात...
सदोष बियाणेमुळे भेंडी बीजोत्पादक अडचणीतबुलडाणा ः लोणार तालुक्यातील शेतकऱ्यांनी या...
भातपीक कापणीत पावसाचा अडसररत्नागिरी : गेल्या काही दिवसांपासून सातत्याने...
ठाण्यातील १४ हजार हेक्टर पिकांचा काढला...मुंबई : ठाणे जिल्हा कृषी विभागाने यंदा पंतप्रधान...
औरंगाबादमध्ये कांदा ३०० ते २३०० रूपयेऔरंगाबाद : येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
आरोग्यदायी विड्याचे पानकोणत्याही धार्मिक कार्यात, पूजेच्या ठिकाणी...