agriculture news in marathi sex sorted semen new technology in animal husbandry | Agrowon

सेक्स सॉर्टेड सीमेन : पशुपालनातील नवीन तंत्रज्ञान

डॉ. विनोद शेंडे
गुरुवार, 14 मे 2020

गाई विताना अधिक प्रमाणात कालवडीचा जन्म व्हावा यासाठी सेक्स सॉर्टेड सिमेनचा वापर फायदेशीर ठरतो.सध्याच्या स्थितीत भारतामध्ये विभिन्न प्रकारच्या जातींच्या वळुंच्या (सहिवाल, गीर, एचएफ, जर्सी, संकरित गाई, मुऱ्हा, जाफराबादी, इत्यादी) सेक्स सॉर्टेड रेत मात्रा उपलब्ध आहेत.
 

गाई विताना अधिक प्रमाणात कालवडीचा जन्म व्हावा यासाठी सेक्स सॉर्टेड सिमेनचा वापर फायदेशीर ठरतो.सध्याच्या स्थितीत भारतामध्ये विभिन्न प्रकारच्या जातींच्या वळुंच्या (सहिवाल, गीर, एचएफ, जर्सी, संकरित गाई, मुऱ्हा, जाफराबादी, इत्यादी) सेक्स सॉर्टेड रेत मात्रा उपलब्ध आहेत.

बहुतांश पशुपालक दूध उत्पादनासाठी गाईंपासून कालवडीच्या जन्माची अपेक्षा करतात.या सर्व बाबी लक्षात घेता गाई विताना अधिक प्रमाणात कालवडीचा जन्म व्हावा यासाठी लिंग निर्धारित किंवा सेक्स सॉर्टेड सिमेनचा अत्यंत उपयोग होऊ शकतो. लिंग निर्धारित रेत मात्रांचा कृत्रिम रेतनासाठी वापर करून जास्तीत जास्त प्रमाणात कालवडींचा जन्म शक्य आहे. सध्याच्या स्थितीत भारतामध्ये विभिन्न प्रकारच्या जातींच्या वळूंच्या (सहिवाल, गीर, एचएफ, जर्सी, संकरित गाई, मुऱ्हा, जाफराबादी, इत्यादी) सेक्स सॉर्टेड रेत मात्रा उपलब्ध आहेत.

असे आहे तंत्रज्ञान

  • विज्ञानानुसार वळूंच्या विर्यामध्ये एक्स (X) आणि वाय (Y) या दोन प्रकारच्या विशिष्ट गुणसूत्रे असणारे शुक्राणू आढळतात. याउलट मादी पशूंमध्ये स्त्रीबिजात एक्स एक्स ( XX ) प्रकारच्या गुणसूत्रांचे प्रमाण असते.
  • गर्भ धारणेच्या वेळी वळूच्या वीर्यामधील एक्स गुणसूत्र स्त्रीबिजामधील एक्स गुणसूत्रासोबत मिळतो तेव्हा त्यापासून कालवडी जन्मास येतात आणि याउलट वाय गुणसूत्र असलेले शुक्राणू स्त्रीबिजामधील एक्स गुणसूत्राबरोबर मिसळते, त्यापासून नर वासरू जन्मास येते.
  • लिंग निर्धारित रेतमात्रा उत्पादनासाठी उच्च आनुवंशिकता असलेल्या वळूपासून प्राप्त झालेल्या वीर्यातील एक्स आणि वाय गुणसूत्रे असलेले शुक्राणू वेगळे करण्याची आवश्यकता असते. असे तंत्रज्ञान विकसित झाले आहे. या तंत्रज्ञानाच्या मदतीने लिंग निर्धारित वीर्याची संकल्पना पुढे आली आहे.
  • पशूंमध्ये संभावित इच्छेनुसार नर वासरू आणि कालवड जन्मास आणण्याचे तंत्रज्ञान अमेरिका, युरोप, ऑस्ट्रेलिया यासारख्या विकसित राष्ट्रांमध्ये वापरले जाते.

सेक्स सॉर्टेड सीमेनचे फायदे

  • पारंपरिक कृत्रिम रेतन पद्धतीद्वारे दुधाळ जनावरांमध्ये गर्भधारणेच्यावेळी नर व मादी जन्माची जवळपास ५०:५० टक्के एवढी संभावना असते. याउलट सेक्स सॉर्टेड सीमेन रेतमात्रेचे कृत्रिम रेतन करतेवेळी उपयोग केला तर पशूंमध्ये ९० टक्के इतक्या शुद्धतेच्या कालवडीचा (मादी) जन्म होऊ शकतो.
  • सेक्स सॉर्टेड सीमेनचा वापर केल्यामुळे उच्च गुणवत्ता, आनुवंशिकता आणि उत्पादन क्षमता असलेल्या कालवडी जन्मास येतात. त्यामुळे डेअरी फार्म मधील दूध उत्पादनात वाढ होऊ शकते.
  • पारंपारिक कृत्रिम रेतनाद्वारे नर वासरू जन्मास आल्यावर त्याच्या संगोपनाचा खर्च वाढतो. मात्र जर सेक्स सॉर्टेड सीमेनचा वापर करून जर नर वासरे जन्मास आल्यावर त्याची नर वळू संगोपन केंद्र किंवा गोठीत रेत प्रयोगशाळा यांना विक्री करू शकतो. कारण हे उच्च गुणवत्ता आणि आनुवंशिकता असलेले वासरू असते. त्यापासून चांगला मोबदला मिळू शकतो.
  • नर वासरांचा शारीरिक बांधा हा मादी वासरांच्या तुलनेत अधिक असतो. त्यामुळे विण्याच्या वेळी कष्टप्रसूतीची शक्यता असते. सेक्स सॉर्टेड सीमेनचा वापर करून मादी वासरांना जन्मास आणून कष्टप्रसूतीची शक्यता कमीत कमी करता येते.
  • सेक्स सॉर्टेड सीमेनचा वापर अधिक प्रमाणात केल्यामुळे गोठ्यात मादी वासरांचा जन्म होऊन दुधाळ पिढी गोठ्यामध्येच तयार होते.
  • पशुपालकाजवळ वर्षभर अधिक दूध देणाऱ्या गायी उपलब्ध झाल्यामुळे नियमित पैसे मिळतात.

सेक्स सॉर्टेड सीमेन तंत्रज्ञान वापरताना 

  • सेक्स सॉर्टेड सीमेन मात्रांची किंमत सरासरी १२०० ते १८०० रुपये इतकी आहे. त्यामुळे काहीवेळा ही किंमत पशुपालकांना परवडत नाही.
  • सेक्स सॉर्टेड सीमेन प्रती रेतमात्रेमध्ये शुक्राणूची संख्या कमी असल्याने गर्भ धारणेचे प्रमाण कमी होण्याचे एक कारण आहे.
  • सेक्स सॉरटेड सीमेन मात्रेचे रेतन करतेवेळी प्रशिक्षित कुशल रेतकाची आवश्यकता असते.

संपर्क - डॉ. विनोद शेंडे, ९२८४५१०३४१
(वरिष्ठ संशोधन अधिकारी , बाएफ, उरुळीकांचन,जि.पुणे)


इतर कृषिपूरक
शेळ्या, मेंढ्यांचे हिवाळ्यातील संगोपनशेळी-मेंढीची निवड करताना किंवा व्यवसाय सुरू...
जनावरांतील विषाणूजन्य आजार ः तिवातिवा आजार होण्याचे प्रमाण सुदृढ प्रकृतीच्या, अधिक...
कोणत्या गुणधर्माच्या पीकजातींची पैदास...एखाद्या पिकातील योग्य ते गुणधर्म पुढील पिढीमध्ये...
थंडीमध्ये द्या जनावरांना पोषक आहार हिवाळ्यात जनावरांना शारीरिक तापमान संतुलित...
लाळ्या खुरकूत नियंत्रणासाठी लसीकरण हाच...लाळ्या खुरकूत हा एक संसर्गजन्य आजार आहे. त्याचा...
चिंचेपासून जॅम, जेली, स्क्वॅशमहाराष्ट्रात चिंचेचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात...
कासदाहाकडे नको दुर्लक्ष... कासदाहाचा प्रसार दूषित पाणी, दूषित उपकरणे तसेच...
जनावरांतील पोटाचे आजार कसे ओळखाल?जनावरांना रवंथ करण्यासाठी दिवसातून किमान ८-१०...
नवीन प्राणिजन्य आजार ः क्रिमियन काँगो...क्रिमियन काँगो हिमोरेजिक फीवर या आजाराचा प्रसार...
ओळख अळिंबी उत्पादनाची...अळिंबीची व्यावसायिक शेती म्हणजे शेतकऱ्यांसाठी एक...
काळपुळी आजाराबाबत दक्ष राहा...साधारणपणे २ ते ३ तास आधी निरोगी दिसणाऱ्या...
दुधाळ जनावरांच्या व्यवस्थापनाची सूत्रेगोठ्याच्या भोवतालच्या परिसरात दलदल आणि जास्त गवत...
जनावरांना द्या संतुलित आहारगाई, म्हशींसाठी, संतुलित आहार नियोजन केल्यास...
अळिंबी उत्पादनात मोठी संधी अळिंबीची व्यावसायिक शेती म्हणजे शेतकऱ्यांसाठी एक...
बारकाईने जाणून घ्या शेतकरी अपघात विमा...राज्य शासनाकडून सुरू करण्यात आलेली गोपीनाथ मुंडे...
जनावरांतील गोचीड तापगोचीड ताप अनेक दिवस राहू शकतो. या आजारामुळे...
मुधोळ हाऊंड श्वानास राष्ट्रीय मान्यतामुधोळ हाऊंड ही श्वान जात महाराष्ट्र आणि...
मिथेन उत्सर्जनावर नियंत्रणाची गरजजनावरे रवंथ करताना मोठ्या प्रमाणात मिथेन वायू...
सांसर्गिक गर्भपाताचे नियंत्रणसर्व वयोगटातील जनावरे सांसर्गिक गर्भपात आजारास...
लाळ्या खुरकूत आजाराचे नियंत्रणलाळ्या खुरकूत आजारामुळे जनावराच्या तोंडातून सतत...