agriculture news in Marathi, silk farming wants govt. help, Maharashtra | Agrowon

रेशीम शेतीला हवा राजाश्रय
विनोद इंगोले
रविवार, 1 सप्टेंबर 2019

बाजारपेठेची शेतकऱ्यांची मागणी आता पूर्ण होत आहे. कर्नाटकप्रमाणे रेशीम ब्रॅण्डही लवकरच येईल. त्यादृष्टीने नियोजन करण्यात आले आहे. रेशीम प्रक्रिया उद्योग वाढल्यास निश्‍चितच रेशीम दरात तेजी येण्यास मदत होणार आहे. 

- डॉ. संतोष हरिभाऊ थिटे, महाराष्ट्र रेशीम सल्लागार समिती, अनगर, ता. मोहोळ, जि. सोलापूर

नागपूर ः रेशीम शेतीचा पर्याय राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी समृद्धीचा ठरत असला, तरी राजाश्रयाअभावी गेल्या काही वर्षांत तुती लागवड क्षेत्र स्थिर असल्याचे चित्र आहे. बाजारपेठेचा अभाव, अनुदानासाठी तीन प्रशासकीय यंत्रणांमध्ये समन्वय नसणे, तसेच अंडीपुंजाच्या उपलब्धतेकरिता बंगळूर येथील केंद्रीय रेशीम बोर्डावर विसंबून राहावे लागणे, अशी अनेक कारणे त्यामागे असल्याचे या क्षेत्रातील अभ्यासक सांगतात. 

रेशीमविषयक अनुदान योजनांचे पूर्वी खादी ग्रामोद्योगमार्फत सनियंत्रण व्हायचे. रेशीमला जागतिकस्तरावर वाढती मागणी आणि राज्यात याच्या वाढीसाठी असलेल्या पोषक वातावरण लक्षात घेता १ सप्टेंबर १९९७ ला स्वतंत्र विभाग अस्तित्वात आला. शेतकऱ्यांमध्ये करण्यात आलेल्या जागृतीच्या परिणामी आजच्या घडीला तुती लागवड क्षेत्र २० हजार एकरापर्यंत गेले आहे.

गेल्या काही वर्षांत ते स्थिर आहे. दुष्काळ, रोगराई, मनरेगाचे अनुदान धोरण, कोष विक्रीसाठी रामनगर (कर्नाटक) चा एकमेव पर्याय, अशी कारणे त्यामागे दिली जातात. पूर्वी १ लाख ५० हजार रुपयांचे अनुदान तीन टप्प्यात शेतकऱ्यांना रेशीम संचालनालयाकडून मिळत होते. दोन वर्षांपासून महात्मा गांधी ग्रामीण रोजगार हमी योजनेत रेशीमचा अंतर्भाव झाला. यामध्ये आर्थिक, तांत्रिक आणि प्रशासकीय मंजुरी अशा तीन बाबींवर वेगवेगळ्या तीन यंत्रणांकडून काम होते. रेशीम विकास अधिकारी, तहसीलदार, रोजगार सेवक या तिघांच्या मंजुरीनंतर शेतकऱ्यांच्या खात्यात पैसे जमा होतात.

नोंदपुस्तिका (एम.बी.) त्याकरिता तहसीलदारांमार्फत भरली जाते. मनरेगाच्या अनुदान लाभासाठी एका गावात पाच शेतकऱ्यांचा निकष आहे. १५ ऑगस्ट किंवा २६ जानेवारीच्या ग्रामसभेत ठराव घेऊन हा ठराव रेशीम विभागाला द्यावा लागतो. त्यानुसार वर्षभराचा आराखडा रेशीम विभाग तयार करतो. २ लाख ८० हजार रुपयांचे अनुदान तीन वर्षांत अनुदान मिळते. एका वर्षात ५० ते ६० टक्‍के अनुदान मिळते. सिल्क समग्र योजना वैयक्‍तिकस्तरावर लाभ मिळतो. २ लाखापर्यंत अनुदान यातून मिळते.

यामध्ये लाभार्थी अधिक असल्याने लॉटरी काढून निवड होते. सरसकट सर्वच शेतकऱ्यांना रेशीम अनुदान योजनेचा लाभ मिळावा, अशी मागणी गेल्या अनेक वर्षांची आहे. परंतु, त्यावर प्रशासकीय पातळीवर निर्णय होऊ शकला नाही. कोष उत्पादक शेतकऱ्यांना सध्या राज्यात बाजारपेठ नाही. रामनगरला कोष विकावे लागतात. त्याठिकाणी भाषेआड फसवणुकीची शक्‍यता राहते. आता नव्याने जालना, सोलापूर, बारामती कोष खरेदी केंद्र उभारले जात आहे.

रेशीम उत्पादनात चीन पहिल्या क्रमांकावर तर भारत दुसऱ्या क्रमांकावर त्यात कर्नाटकची आघाडी आहे. एकूण जगाच्या १३ टक्‍के रेशीम उत्पादन भारताचे आहे. परंतु, रेशीम सूत प्रक्रिया उद्योगाचा अभाव शेतकऱ्यांना अपेक्षीत पैसे मिळत नाही. त्याकरिता महाराष्ट्राचा सिल्क ब्रॅण्ड निर्माण झाला पाहिजे, अशी अपेक्षा जाणकार व्यक्‍त करतात. 

रेशीम उत्पादकांच्या अपेक्षा

  • तीनही परवानग्या रेशीम विभागाकडूनच मिळाव्यात.
  •  योजनेसाठीचे बजेट वाढवावे.
  • रेशीम योजना अनुदान तत्काळ उपलब्ध करावे.
  • स्थानिक स्तरावर रेशीम कोष खरेदी तत्काळ व्हावी; चुकारे खात्यात जमा व्हावेत. 
  • रेशीम सूत उद्योगाला आर्थिक बजेट द्यावे.
  • चीनमधील रेशीम शेतीशी संबंधित तंत्रज्ञानाचा अवलंब भारतात व्हावा. 
  • तुतीला कृषी पिकाचा दर्जा मिळावा. 
  • तुती पीक धरल्यास विमा संरक्षण, पीककर्ज, शेततळे, ठिबकसाठी अनुदान त्याआधारे मिळेल. 
  • रेशीम धोरण दरवर्षी जाहीर व्हावे व त्यात अपेक्षेनुरूप बदल झाले पाहिजेत. 

इतर अॅग्रो विशेष
पशुधनवाढीचे विश्लेषण कधी? आपल्या देशात पशुधन किती याची आकडेवारी वारंवार...
आरे कारशेड प्रकल्प ः पर्यावरण आणि...सुमारे आठ वर्षांपूर्वी मेट्रो-३ प्रकल्प हाती...
तळेगाव ढमढेरे, शेतकऱ्यांसाठी मुगाची...पुणे जिल्ह्यात शिरूर कृषी उत्पन्न बाजार...
जिद्द, चिकाटीतून यशस्वी केला...हिंगोली जिल्ह्यातील जडगाव (ता. औंढानागनाथ) येथील...
वादळी पावसाचा अंदाज कायमपुणे  : अरबी समुद्रात तयार झालेले कमी दाबाचे...
पावसाचा पुन्हा दणकापुणे  : मॉन्सूनोत्तर पावसाचा दणका सुरूच आहे...
सर्वसामान्यांची पद्धतशीर दिशाभूलजनतेच्या मूळ समस्या, अडीअडचणी, दुःख यांवरून लक्ष...
बहर तुडवत आला पाऊसराज्यातील विधानसभा निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर...
शेतकऱ्यांच्या तोंडचा घास हिरावलापुणे  : राज्यात मॉन्सूनोत्तर पावसाने मुसळधार...
यंत्राद्वारे तयार करा हातसडीच्या...पुणे जिल्ह्यातील पाबळ (ता. शिरूर) येथील प्रसिद्ध...
वादळी पावसाचा इशारा कायमपुणे : अरबी समुद्रात तयार झालेले कमी दाबाचे...
‘महाराष्ट्रा’साठी आज मतदान ! तयारी पूर्णमुंबई : चौदाव्या विधानसभेच्या निवडणुकीसाठी...
केंद्राने कांद्यावरील निर्यातबंदी...नाशिक : कांदा बाजारभावात होत असलेली घसरण...
आज, उद्या पावसाचा अंदाज कायमपुणे : अरबी समुद्रात कमी दाबाच्या क्षेत्राचे...
थंडीचे आगमन लांबणारपुणे   : राज्यात मॉन्सूनोत्तर पाऊस पडत...
राज्यात सुगीची वेळ, अन्‌ पावसाचा खेळपुणे  : अरबी समुद्रात कमी दाबाचे क्षेत्र...
मराठवाड्यातील ३३५ मंडळांत पाऊस; खरीप...औरंगाबाद, परभणी : परतीच्या पावसाने मराठवाड्यातील...
फळबागांनी बहरलेला कॅलिफोर्नियाकोकणात जशा समुद्राच्या खाड्या आहेत तशाच पद्धतीने...
कांदळवन पर्यटन, संवर्धनातून ‘स्वामिनी’...वेंगुर्ला (जि. सिंधुदुर्ग) येथील स्वामिनी महिला...
दुष्काळग्रस्तांना सावरणारे धोरण हवेगेल्या दशकात सातत्याने दुष्काळाचे संकट ओढवताना...