agriculture news in marathi strawberries reached across the country by Pre-cooling, Reefer van | Agrowon

प्री कुलिंग, रिफर व्हॅनद्वारे स्ट्रॅाबेरी पोचली देशभरात

विकास जाधव
शनिवार, 21 मार्च 2020

महाबळेश्वरची स्ट्रॉबेरी देशभरात प्रसिद्ध आहे. या स्ट्रॉबेरीची टिकवणक्षमता वाढवण्यासाठी येथील शेतकऱ्यांनी संघाच्या माध्यमातून ‘प्री कुलिंग’ व रीफर व्हॅन यांची यंत्रणा उभारली आहे. त्याद्वारे विविध राज्यांत स्ट्रॉबेरी पाठवणे शक्य होऊ लागले आहे. त्यातून स्ट्रॉबेरीला चांगला दर व बाजारपेठा मिळवणे शक्य झाले आहे.

महाबळेश्वरची स्ट्रॉबेरी देशभरात प्रसिद्ध आहे. या स्ट्रॉबेरीची टिकवणक्षमता वाढवण्यासाठी येथील शेतकऱ्यांनी संघाच्या माध्यमातून ‘प्री कुलिंग’ व रीफर व्हॅन यांची यंत्रणा उभारली आहे. त्याद्वारे विविध राज्यांत स्ट्रॉबेरी पाठवणे शक्य होऊ लागले आहे. त्यातून स्ट्रॉबेरीला चांगला दर व बाजारपेठा मिळवणे शक्य झाले आहे.

महाबळेश्वर तालुक्यातील (जि. सातारा) स्ट्रॉबेरीचा गोडवा सर्वांनाच भुरळ पाडणारा आहे. या स्ट्रॉबेरीला देशभरातून सर्वाधिक मागणी असते. तालुक्यात या हंगामात सुमारे अडीच ते तीन हजार एकरांवर स्ट्रॉबेरी लागवड आहे. तर जावली, पाटण, वाई, कोरेगाव, सातारा तालुक्यांत सुमारे एक हजार ते १२०० एकर क्षेत्रांवर लागवड झाली आहे. हंगाम सुरू झाला की सुरुवातीच्या काळात कमी उत्पादन उपलब्ध होत असले तरी ताज्या स्ट्रॅाबेरीचे आकर्षण राहते. सुरुवातीच्या काळात स्थानिक बाजारपेठेत चांगली मागणी राहात असल्याने चांगला दरही मिळतो. उत्पादनात वाढ जास्त होईल तसतसा दरही कमी होत जातो.

टिकवणक्षमतेचा विचार

  • कोणतेही फळ तसे नाशवंतच असते. त्याचा टिकवणकाळ वाढवणे गरजेचे असते. नेहमीच्या पद्धतीत स्ट्रॉबेरी तोडली की लगेच कोरूगेटेड बॅाक्स व पनेटमध्ये पॅकिंग करून बाजारपेठेत पाठवली जायची. ती साधारण दीड ते दोन दिवस टिकायची. त्यामुळे दूरवरच्या बाजारपेठांपर्यंत पोचण्यात अडचणी येत होत्या. यात एकाचवेळी स्ट्रॅाबेरी बाजारात येत असल्यामुळे दरही नियंत्रणात राहात नव्हते. साहजिकच ती आहे त्या दरात विकण्याशिवाय पर्याय नव्हता. ही समस्या दूर करण्यासाठी दोन वर्षांपूर्वी तालुक्यातील शेतकरी व संघांनी प्री कुलिंग व रेफर व्हॅन्स यांचा आधार घेण्यास सुरुवात केली.

अशी होते प्रक्रिया

  • काढणीनंतर कोरूगेटेड बॉक्समध्ये पॅक केलेली स्ट्रॉबेरी प्री कुलिंग यंत्रणेत ० ते ४ अंश सेल्सिअस तापमानापर्यंत ठेवली जाते.
  • ही प्रक्रिया साधारणपणे दोन ते चार तास होते.
  • प्री कुलिंगमध्ये बॉक्स व फळातील उष्ण हवा बाहेर काढली जाते. फळांचा तजेलदारपणा टिकून राहतो.
  • त्याद्वारे स्ट्रॉबेरीची टिकवणक्षमता दुप्पट म्हणजे चार दिवसांपर्यंत मिळते.
  • २५० ग्रॅम पनेट पॅकिंग करून स्ट्रॅाबेरी रीफर व्हॅनमध्ये दोन अंश सेल्सिअस तापमानात कोलकता, जयपूर, चेन्नई, दिल्ली, बंगळूर, अहमदाबाद, हैदराबाद, सुरत, आदी दूरवरच्या बाजारपेठांमध्ये पाठवणे शक्य झाले आहे.
  • प्रति किलो प्री कुलिंग व वाहतुकीसाठी मिळून २० रुपये खर्च होतो. हा खर्च वाढला असला तरी फळाचा टिकाऊपणा वाढल्याने त्यास अधिक बाजारपेठ मिळवणे शक्य झाले. परदेशातही काही प्रमाणात निर्यात करण्याची संधी उपलब्ध झाली आहे.

अशी आहेत प्रक्रिया केंद्रे

  • महाबळेश्वर तालुक्यात प्रतिदिन आठ ते दहा टन स्ट्रॉबेरीवर प्रक्रिया होऊन ती बाजारपेठेमध्ये पाठवली जात आहे.
  • सध्या भिलार येथील श्रीराम फळप्रक्रिया सहकारी संस्थेची प्रत्येकी पाच व १० टन क्षमतेची दोन प्री कुलिंग युनिट्स आहेत. त्यांनी दोन रीफर व्हॅन्स भाडेतत्त्वावर घेतल्या आहेत.
  • महाबळेश्वर सहकारी फळे, फुले, भाजीपाला खरेदी विक्री संघाची तीन प्री कुलिंग यंत्रणा आहेत.
  • संघाचे अध्यक्ष किसनशेठ भिलारे यांचे वैयक्तिक प्री कुलिंग युनिट आहे.
  • एकूण हंगामापैकी १५ ते २० टक्के उत्पादन प्री कुलिंग करून रिफर व्हॅनद्वारे अन्य राज्यात पाठविण्यात येत असावे.
  • चार व सहा टन अशी रीफर व्हॅन्सची क्षमता आहे.

या तंत्रज्ञानाचे झालेले फायदे

  • भिलारे व पार्टे सांगतात, की काढणीनंतर स्ट्रॉबेरीची टिकवणक्षमता ४० तासांची असते. प्री कुलिंग व रीफर व्हॅनच्या आधारामुळे ती १०० तासांवर नेणे शक्य झाले आहे. या तंत्रामुळे अनेक कंपन्या या भागात येऊन स्ट्रॉबेरी खरेदी करू लागल्या आहेत. त्यामुळे शेतकऱ्यांना मार्केटपर्यंत जाण्याची गरज उरलेली नाही.
  • कमी टिकवणक्षमतेमुळे पूर्वी स्ट्रॉबेरीचे होणारे नुकसान आता टळू लागले आहे. अनेक कंपन्यांना मालाची उपलब्धता समजू लागली. त्यानुसार खरेदीचे नियोजन करता येऊ लागले.

प्रतिक्रिया-

फळे साठवणूक तंत्रज्ञानाचा आम्ही अत्यंत बारकाईने व शास्त्रीयदृष्ट्या अभ्यास करतो आहोत. जागतिक बॅंक पुरस्कृत केंद्र सरकारच्या योजनेंतर्गत कर्ज घेऊन आधुनिक तंत्रज्ञानाचे कोल्ड स्टोरेज उभारण्याचा आमचा प्रयत्न आहे. सध्या दोन रेफर व्हॅन भाडेतत्त्वावर घेतल्या आहेत.
- गणपत पार्टे - ९४२३०३३८०९
(अध्यक्ष श्रीराम फळप्रक्रिया सहकारी संस्था, भिलार.)

काढणीनंतर स्ट्रॉबेरी अधिक टिकविण्याच्या उद्देशाने आम्ही प्री कुलिंग यंत्रणेची युनिट्स उभी केली आहेत. यातून दैनंदिन चार टन प्री कुलिंग केले जाते. अगदी दूरवरच्या बाजारपेठेतील ग्राहकांपर्यंत ताजी व दर्जेदार स्ट्रॉबेरी पोचवणे त्यामुळे शक्य झाले आहे.
- किसनशेठ भिलारे- ९४२२०३८४७४
(अध्यक्ष, महाबळेश्वर सहकारी फळे, फुले, भाजीपाला खरेदी विक्री संघ, महाबळेश्वर)


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
औरंगाबादमध्ये २९ टन मालाची थेट विक्रीकोरोनाच्या पार्श्‍वभूमीवर औरंगाबाद शहरात 'शेतकरी...
आरोग्य सुरक्षिततेचे नियम पाळून थेट...पुणे जिल्ह्यातील टाकळी हाजी (ता. शिरूर) येथील...
जलतंत्रज्ञानाच्या वापरातून प्रगतीची उंच...अकोला जिल्ह्यातील अन्वी मिर्झापूर येथील केशवराज...
दुष्काळात शेतीला साथ पोल्ट्री,...औरंगाबाद जिल्ह्यातील भांडेगाव येथील चव्हाण कुटुंब...
शेतीपेक्षा दुग्धव्यवसायातून उभारीभाडेतत्त्वावर रोपवाटिका व्यवसाय सुरू असताना...
काटेकोर पाणी व्यवस्थापनातून...''पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुका कायम दुष्काळी...
ऑयस्टर मशरूम निर्मितीसह तयार केले...अकोला जिल्ह्यातील मूर्तिजापूर येथील अभियंता...
प्री कुलिंग, रिफर व्हॅनद्वारे...महाबळेश्वरची स्ट्रॉबेरी देशभरात प्रसिद्ध आहे. या...
केळी, मका पिकांसह दुग्धव्यवसायात...दापोरी (जि. जळगाव) गावाने केळी, मका, कापूस...
आंबा, काजूसह भाज्यांची प्रयोगशील शेतीशिरगाव (ता. देवगड, जि. सिंधुदुर्ग) येथील माधव...
एक्सॉटिक’ भाज्यांची आधुनिक पिरॅमिड शेतीखानापूर (जि. पुणे) येथील कागदी बंधूंनी पिरॅमिड...
रोवा काठ्या कमी खर्चात अन श्रमात...भाजीपाला विशेषतः वेलवर्गीय पिकांमध्ये मांडवासाठी...
दुर्दम्य इच्छाशक्ती, अविरत परिश्रमांतून...अलकुड (एम) (जि. सांगली) येथील महेश पाटील यांनी...
काटेकोर व्यवस्थापन सांगणारा शेटेंचा...निघोज (जि. नगर) येथील माजी सैनिक नवनाथ भिमाजी...
कुटुंबाच्या अर्थकारणात डाळिंबासह लिंबू...सात एकरांवरील डाळिंब हे मुख्य पीक असले तरी...
शेतमाल विक्रीसाठी सर्वसमावेशक धोरणजर्मनीमधील शेतमाल विक्री ही फिव्होजी मार्केटिंग...
शेती, शिक्षण अन् ग्रामविकासाचा वसालोटे-परशुराम (जि. रत्नागिरी) येथील श्री विवेकानंद...
सेंद्रिय शेतीला दिली प्रक्रिया...तेलगाव (ता. वसमत, जि. हिंगोली) येथील बालासाहेब...
ज्वारीची बिस्किटे अमेरिकेत पाठविणारा...बारामती येथील महेश साळुंके यांनी बेकरी, केक व...
नागापूरमध्ये झाली धवलक्रांतीविविध कारणांमुळे विदर्भात दुग्ध व्यवसायाला उतरती...