agriculture news in Marathi, success story of Bamboo craft by Sangita Wade,Kolhapur | Agrowon

बांबू कलाकारीतून तयार केली ओळख

राजकुमार चौगुले
रविवार, 17 नोव्हेंबर 2019

कला पदवीधर असलेल्या सौ. संगीता दिलीप वडे यांनी नोकरीच्या मागे न लागता गेल्या बावीस वर्षांपासून बांबूच्या भेटवस्तूनिर्मितीचा स्वतंत्र व्यवसाय सुरू केला. बांबू करंडी, पेपर स्टॅंड, ट्रे, फाइल ट्रे, फुलांचा स्टॅण्ड, होडी, आकाश कंदील अशा विविध कलाकृतींना वर्षभर राज्यभरातील व्यापारी तसेच ग्राहकांच्याकडून चांगली मागणी असते.

कला पदवीधर असलेल्या सौ. संगीता दिलीप वडे यांनी नोकरीच्या मागे न लागता गेल्या बावीस वर्षांपासून बांबूच्या भेटवस्तूनिर्मितीचा स्वतंत्र व्यवसाय सुरू केला. बांबू करंडी, पेपर स्टॅंड, ट्रे, फाइल ट्रे, फुलांचा स्टॅण्ड, होडी, आकाश कंदील अशा विविध कलाकृतींना वर्षभर राज्यभरातील व्यापारी तसेच ग्राहकांच्याकडून चांगली मागणी असते.

कोल्हापूर शहरातील फुलेवाडी रिंगरोडजवळील कणेरकरनगर परिसरात सौ. संगीता दिलीप वडे राहातात. कला शाखेच्या पदवीधर असलेल्या संगीताताईंनी शिक्षणानंतर पहिले काही वर्षे खासगी ठिकाणी नोकरी केली. परंतु, येण्या जाण्याचा वेळ आणि मिळणारा पगार याचा मेळ बसत नसल्याने त्यांनी घरगुती स्तरावर व्यवसाय करण्याचे नियोजन केले. पूरक उद्योगाबाबत कुटुंबातील व्यक्तिंशी चर्चा सुरू असताना एका अनपेक्षित घटनेने त्यांच्या कारकिर्दीला दिशा मिळाली. 
   या चर्चेदरम्यान संगीताताईंच्या भावाच्या मित्राने त्यांना सहज विचारले, की  तुम्ही दोन दिवसांत बांबूच्या शंभर लहान बुट्या तयार करा, या सगळ्या बुट्या मी लगेच खरेदी करीन. संगीताताईंचे पती दिलीप वडे यांचा पारंपरिक बुरुड व्यवसाय असल्याने त्यांनी हे आव्हान स्वीकारले आणि दोन दिवसांत शंभर बांबू बुट्या तयार केल्या. शंभर बांबू बुट्यांचे त्यांना चार हजार रुपये मिळाले. या आव्हानातूनच बांबू कारागिरी व्यवसाय सुरू झाला.  

आकाश कंदील, रूखवत सेट
संगीताताईंचे पती दिलीप वडे यांचा पारंपरिक बुरुड व्यवसाय आहे. ते पूर्वी इचलकरंजी येथे रहात होते, परंतू बांबू उपलब्धता आणि जागेची अडचण असल्यामुळे बांबू विकत आणून साठवणे आणि त्यापासून पारंपरिक वस्तू तयार करणे शक्‍य होत नव्हते. यामुळे वडे कुटुंबीयांनी कोल्हापुरात भाडेतत्त्वावर घर घेऊन बांबू कारागिरी व्यवसायाला सुरवात केली. संगीताताईंनी पारंपरिक बुरूड व्यवसायात स्वतःचे कौशल्य वापरून बांबूपासून छोट्या बुट्या, फुलांच्या करंड्या, सुपली, आकाश कंदील बनविण्यास सुरवात केली. त्यांच्या प्रयत्नांना कोल्हापुरातील स्वयंसिद्धा संस्थेची चांगली साथ मिळाली. कोल्हापूर परिसरातील ग्राहकांच्याकडून कलाकृतींना मागणी वाढू लागली. आकाश कंदील वगळता इतर बहुतांशी वस्तूंना दररोजची मागणी आहे. आकाश कंदील व्यवसाय हा वर्षभरातील त्यांचा मुख्य हंगाम आहे. या काळात त्यांना बोलण्यासदेखील सवड नसते. एका हंगामात साधारणपणे बांबूपासून तयार केलेले दीड हजार आकाश कंदील त्या विकतात. गुढीपाडव्यापासून आकाश कंदीलनिर्मितीस सुरवात होते. हे काम किचकट असल्याने पुढील तीन महिने दररोज आकाश कंदिलनिर्मिती सुरू असते. गणेशोत्सवामध्ये घरगुतीस्तरावर आरास करण्यासाठी बांबूपट्टीची कमान, देऊळ यांसह ग्राहकांच्या मागणीनुसार बांबूची कलाकुसर करून देखावे तयार करून दिले जातात. अनुभवातून मिळालेली कल्पकता त्यांना व्यवसायवाढीसाठी उपयुक्त ठरली. 

सकाळी आठ वाजता घरातील दैनंदिन कामकाज आटपून संगीताताई बांबू कलाकुसरीस सुरवात करतात. बुट्या, कंदील तयार करण्यासाठी कोयत्याने विशेष पद्धतीने बांबू कापावा लागतो. त्याचे वेगवेगळ्या आकाराचे तुकडे तयार करावे लागतात. अलीकडे संगीताताईंनी यंत्राच्या सहाय्याने बांबूचे तुकडे करून विविध वस्तू बनविण्यास सुरवात केली आहे. दुपारी दोन नंतर सात वाजेपर्यंत संगीताताई विविध वस्तू बनविण्यात मग्न असतात.

ग्राहकांची पसंती
 संगीताताई सुरवातीचे काही दिवस कोल्हापूर शहरातील प्रदर्शने तसेच काही दुकानांच्या माध्यमातून बांबूच्या विविध वस्तूंची विक्री करत होत्या. काही वर्षांमध्ये बांबू वस्तूंची ग्राहकांच्याकडून मागणी वाढू लागली आणि ग्राहक थेट घरी येऊन बांबूच्या विविध वस्तू खरेदी करू लागले. गेल्या काही वर्षांपासून संपूर्ण राज्यभरातील होलसेल व्यापारी तसेच ग्राहक थेट संपर्क साधून बांबूच्या वस्तू तयार करून घेतात. यामध्ये  सूप, फुलांच्या करंड्या, शिपतारे, शिबडी, पेपर स्टॅंड, ट्रे, फाइल ट्रे, फुलांचा स्टॅण्ड, बांबू फुलांचा गुच्छ, आदी वस्तूंची मोठ्या प्रमाणात विक्री होते. लग्नसराईच्या काळात रूखवतासाठी बांबू पट्यांचे घर, जहाज, बैलगाडी, डिझाईनच्या लहान बुट्या, करंड्या, विविध वस्तूंच्या प्रतिकृतींची मागणी असते. रूखवताचा सेट सरासरी दोन- तीन हजार रुपयांत तयार होतो. संगीताताई आपली कल्पनाशक्ती वापरून फुलदाण्या, लॅंम्प शेड तयार करतात. याला चांगली मागणी आहे. 

प्रशिक्षणातून कलेचा प्रसार 
संगीताताईंचे बांबू वस्तूनिर्मितीमधील कौशल्य पाहून शासकीय विभागाबरोबर अनेक संस्था त्यांना कलाकारीचे प्रशिक्षण देण्यासाठी बोलावतात. नाबार्ड, समाजकल्याण विभाग, जिल्हा बॅंकेबरोबरच सामाजिक वनीकरणाच्या वतीने आयोजित बांबूविषयक परिसंवादाला संगीताताईंना आवर्जून प्रशिक्षण देण्यासाठी बोलावले जाते. याचबरोबरीने संगीताताई परराज्यातील प्रदर्शनात देखील सामील होतात.

कारागिरीने दिली आर्थिक स्थिरता

संगीताताईंनी बावीस वर्षांपूर्वी आर्थिकटंचाईच्या काळात कोल्हापूर शहरात भाडेतत्त्वाने घरात राहून बांबू कलाकारी व्यवसायाची सुरवात केली. या अविरत कष्टाचे फळ त्यांना मिळू लागले आहे. बांबू कलाकुसर व्यवसायाच्या जोरावर त्यांनी स्वत:चे घर घेतले. दोन्ही मुलांना त्यांनी उच्चशिक्षण दिले. विशेष म्हणजे बांबू वस्तूंच्या विक्रीतून त्यांना दररोजचा अर्थांजनाचा मार्ग सापडला आहे. बुट्या, शिबडी या वस्तूंची दररोज विक्री होतात. कोल्हापूर परिसरातील व्यापारी दररोज विविध वस्तूंच्या खरेदीसाठी येत असतात. परगावचे व्यापारी तसेच ग्राहकांना ट्रॅव्हल्समधून वस्तू पाठविल्या जातात. दररोज सरासरी एक हजार रुपयांची उलाढाल होते. यातून सरासरी ४० ते ५० टक्यांपर्यंत नफा शिल्लक रहातो. प्रत्येक वस्तूनिर्मितीमध्ये हस्तकौशल्य असते. यामुळे त्यांच्या कल्पनेनुसार डिझाईनमध्ये बदल करतात. डिझाईन बदलल्यास मोबाईलवर ग्राहकाला फोटो पाठवून मागणी नोंदवून घेतली जाते. वर्षाला सरासरी चार लाखांची उलाढाल होते. विविध वस्तूंच्या निर्मितीसाठी संगीताताईंना पती व मुलांची चांगली साथ मिळाली आहे. संगीताताईंचा मुलगा विनायक याने मेकॅनिकल शिक्षण घेतले असल्याने त्याने स्वतःच्या कल्पनेतून बांबू तुकडे करण्याच्या कामात सुलभता आणण्यासाठी बांबू कटिंग यंत्र बनविले. याचा चांगला फायदा संगीताताईंना होतो. बांबूच्या विविध वस्तूंच्या निर्मितीसाठी त्यांनी कृष्णावि बांबू मॅटिंग सप्लायर्स ही फर्म सुरू केली आहे.

विविध वस्तूंना मागणी 

  • अलीकडच्या काळात प्लॅस्टिकबंदीमुळे बांबू वस्तू खरेदी करण्याकडे ग्राहकांचा कल वाढत आहे. याचा फायदा संगीताताईंना झाला. कलाकुसरीतून त्यांनी विविध वस्तूंच्या निर्मितीत हातखंडा मिळविला आहे. वीस वर्षांपासून बांबू कारागिरीत काम करत असल्याने त्यांनी तयार केलेल्या वस्तूंना वर्षभर राज्यभरातील व्यापारी तसेच ग्राहकांच्याकडून चांगली मागणी असते. अलीकडे समारंभात भेट देण्यासाठी ग्राहक बांबू वस्तू, फुले देण्याला प्राधान्य देतात. 
  • ग्राहकांनी मागणी नोंदविल्याबरोबरीने दोन दिवसांत संगीताताई या भेटवस्तू तयार करून देतात. काही ग्राहकांनी फुलदाण्या, लॅंपशेड यांसारख्या वस्तू परदेशी नातेवाइकांना भेट दिल्या आहेत. एका राजकीय नेत्याने संगीताताईंनी बांबूपासून तयार केलेली पाच हजार पक्ष्यांची घरटी स्वत:च्या वाढदिवसाला लोकांना वाटली. विविध माध्यमातून मिळणारा ग्राहकांचा मिळणारा प्रतिसाद संगीताताईंना नवी दिशा देत आहे.

- सौ. संगीता वडे,९९२३२६९७८४


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
उमाताईंनी मिळवली आयुष्याची भाकरी गाडीवर फिरून ज्वारीच्या कडक भाकरीची विक्री करत...
गुणवत्ता अन् विश्वासाचा ब्रॅण्ड ः...प्रथम गुणवत्तापूर्ण आणि दर्जेदार सीताफळ उत्पादक...
संजीवनी गटाचे रास्त दरात खात्रीशीर...नाशिक जिल्ह्यातील मोह (ता.सिन्नर) येथील तरुण...
शेतकऱ्यांसाठी ‘दीपस्तंभ’ ठरलेली...मानोरी (ता. राहुरी, जि. नगर) येथील कृषीभूषण डाॅ....
पिराचीवाडी झाली उपक्रमशील गावकोल्हापूर जिल्ह्यातील पिराचीवाडी(ता.कागल) हे...
प्रयोगशीलतेला प्रयत्नवादाची जोड फळबाग...पुणे जिल्ह्यात धालेवाडी (ता. पुरंदर) येथील संदीप...
बारमाही भाजीपाला शेतीतून आर्थिक बळकटीमेहू (जि.जळगाव) येथील अनिल अर्जून पाटील यांनी २१...
गोठवलेले शहाळ्यातील पाणी... तेही...शहाळ्यातील पाणी आपण नेहमी पितो. मात्र, तेच...
वैद्यांनी जपला यांत्रिकीकरणाचा वारसागरज ही शोधाचा जननी असते. त्यातूनच निंभोरा बोडखा (...
प्रतिकूल हवामानात घडवली बीबीएफ’...जालना कृषी विज्ञान केंद्र, खरपुडी-जालना (केव्हीके...
भाजीपाला शेतीतून अर्थकारणाला गतीडोंगरगाव (ता.जि.अकोला) शिवारातील योगेश नागापुरे...
कीडनाशकांवरील बंदी- शेतकऱ्यांसाठी तारक...केंद्रीय कृषी मंत्रालयाने २७ कीडनाशकांवर बंदी...
कुक्कुटपालन, भात रोपवाटिका व्यवसायातून...विंग (ता. खंडाळा,जि.सातारा)  गावातील तेरा...
सोयाबीनच्या बीजोत्पादनाचा ‘मृदगंध’सोलापूर जिल्ह्यात पांगरी (ता.बार्शी) येथील मृदगंध...
खपली गहू बिस्किटे, हळद पावडर उद्योगात...दसनूर (जि.जळगाव) येथील वैशाली प्रभाकर पाटील यांनी...
एकात्मिक शेतीतून वरूडकरांची शाश्‍वत...हंगामी पिकांसह फळबागा, पूरक उद्योगांची जोड,...
प्रयत्नवादातून उभारले फळबागांचे नंदनवननव्या पिढीतील शेतकरी बदलत्या काळाची व बाजारपेठेची...
सहा गुंठ्यात पंचवीसहून अधिक सेंद्रिय...मखमलाबाद (जि. नाशिक) येथील सुनील दराडे घराशेजारील...
ट्रॅक्टरचलित मडपंपाद्वारे शेणस्लरी...साखर कारखान्यातील मोठ्या पदावरून स्वेच्छानिवृत्ती...
उच्चशिक्षित युवा महिला झाली व्यावसायिक...पळशी (जि. सांगली) येथील शैला शिंदे या उच्चशिक्षित...