agriculture news in Marathi, success story of Ravti Kangule,Bahderpura,Dist.Nanded | Agrowon

शेतमाल प्रक्रिया उद्योगातून मिळाला कुटुंबाला आधार
माणिक रासवे
रविवार, 15 सप्टेंबर 2019

नांदेड जिल्ह्यातील बहाद्दरपुरा (ता. कंधार) येथील रेवती शिवाजी कानगुले यांनी प्रतिकूल परिस्थितीत हार न मानता हिमतीने शेतमाल प्रक्रिया गृहउद्योग सुरू केला. यामुळे कुटुंबाला मोठा आर्थिक आधार मिळाला. रेवती कानगुले यांनी कंधार, लोहा तालुक्यांतील शेतकरी महिला गटांच्या माध्यमातून सेंद्रिय शेतीचादेखील प्रसार सुरू केला आहे.

नांदेड जिल्ह्यातील बहाद्दरपुरा (ता. कंधार) येथील रेवती शिवाजी कानगुले यांनी प्रतिकूल परिस्थितीत हार न मानता हिमतीने शेतमाल प्रक्रिया गृहउद्योग सुरू केला. यामुळे कुटुंबाला मोठा आर्थिक आधार मिळाला. रेवती कानगुले यांनी कंधार, लोहा तालुक्यांतील शेतकरी महिला गटांच्या माध्यमातून सेंद्रिय शेतीचादेखील प्रसार सुरू केला आहे.

वाढवणा (ता. उदगीर) हे रेवती कानगुले यांचे माहेर. बहाद्दरपुरा (जि. नांदेड) येथील शिवाजीराव कानगुले यांच्याशी त्यांचा विवाह झाला. रेवती यांचे शिक्षण बारावीपर्यंत झालेले आहे. त्यांना शिवणकामाची चांगली आवड आहे. कानगुले कुटुंब भूमिहीन असल्यामुळे चरितार्थ चालविण्यासाठी रोज मजुरी करण्याशिवाय दुसरा पर्याय नव्हता. मजुरी तसेच शिवणकाम करून कुटुंबाची उपजीविका सुरू होती. त्यातूनच कुटुबांच्या जेमतेम गरजा भागत होत्या. 

बचत गटाची सुरवात 
रेवतीताईंना सुरुवातीपासून समाजकार्याची आवड होती. विविध कार्यक्रमांच्या माध्यमातून गावातील महिला त्यांच्या संपर्कात होत्या. ही जमेची बाब लक्षात घेऊन रेवतीताईंनी २००९ मध्ये महिला स्वंयसहाय्यता बचत गटाची स्थापना करण्यासाठी पुढाकार घेतला. गावातील १० महिला गटाच्या सदस्य झाल्या. बचत गटाच्या दर महिन्याला बैठका होऊ लागल्या. बॅंकेत विशिष्ट रक्कम जमा केली जात होती. गटांतर्गत देवाण घेवाणीचे व्यवहार सुरू झाले. यातून आलेल्या अनुभवातून रेवतीताईंनी २०१२ मध्ये स्वतःचा जय दुर्गा महिला बचत गट स्थापन केला. त्यासोबतच गावामध्ये महिलांच्या सात स्वयंसहाय्यता गटांची सुरवात रेवती कानगुले यांच्या पुढाकारातून झाली. या महिला स्वयंसहाय्यता बचत गटांच्या माध्यमातून गावातील ८५ महिला जोडल्या गेल्या आहेत.

शेतमाल प्रक्रिया उद्योगाला सुरवात  
सगरोळी (ता. बिलोली, जि. नांदेड) येथील संस्कृती संवर्धन मंडळ संचालित कृषी विज्ञान केंद्रातील गृहविज्ञान विशेषज्ञ माधुरी रेवणवार यांच्याकडून रेवतीताईंना शेतमालावर आधारित विविध प्रक्रिया उद्योगाची माहिती मिळाली. या उद्योगातील अर्थकारणाचा अभ्यास करत त्यांनी स्वतःचा गृहउद्योग सुरू करण्याचे ठरविले. रेवतीताईंनी २०१५ मध्ये स्वंयशिक्षण प्रेरणा सखी महासंघाकडून २० हजार रुपये अर्थसाहाय्य आणि स्वतःजवळचे ११ हजार रुपये मिळून एकूण ३१ हजार रुपये किमतीचे बहुउद्देशीय पल्व्हरायझर यंत्र खरेदी केले. घरातील एका खोलीमध्ये हे यंत्र बसविण्यात आले. या यंत्राला फाउंडेशनची गरज नाही. त्यामुळे एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी हे यंत्र हलविता येते. या यंत्राद्वारे हळद पावडर, मिरची पावडर, विविध प्रकारचे मसाल्यांची निर्मिती करता येते. तसेच धान्यदेखील दळता येते. त्यामुळे वर्षभर प्रक्रिया उद्योग सुरू रहातो. पहिल्या वर्षी रेवतीताईंनी हळद पावडर, मिरची पावडर, मसाले तयार करून बचत गटांतील महिला तसेच गावामध्ये विक्री केली. प्रक्रिया उत्पादने ग्राहकांच्या पसंतीस उतरल्यामुळे उत्पादन वाढवावे लागले. २०१६ मध्ये त्यांनी जिल्हा उद्योग केंद्रामध्ये जय दुर्गा महिला गृह उद्योगाची नोंदणी केली.

शेतकरी महिलांकडून हळद खरेदी 
कंधार तालुक्यामध्ये हळद लागवडीचे मोठे क्षेत्र आहे. महिला शेतकरी गटांच्या माध्यमातून सेंद्रिय हळद उत्पादन घेतले जाते. या महिला शेतकऱ्यांकडून रेवती कानगुले हळद पावड निर्मितीसाठी हळकुंडाची खरेदी करतात. स्थानिक परिसरात दर्जेदार कच्चा माल उपलब्ध होत असल्यामुळे उत्पादन खर्च कमी येतो. मागणीनुसार महिला शेतकऱ्यांकडून हळद खरेदी केली जाते.

गृह उद्योगाची विविध उत्पादने 
जिल्हा उद्योग केंद्रामध्ये नोंदणी केल्यानंतर रेवतीताईंनी ‘जय दुर्गा महिला गृह उद्योग' या ब्रॅंड नेमने हळद पावडर, मिरची पावडर, मसाले या उत्पादनांचे पॅकिंग करून विक्री सुरू केली. याशिवाय इडली रवा, बेसन पीठदेखील तयार करून विक्री केली जाते.

उत्पादनांना चांगली मागणी 
रेवतीताई वर्षभरात ३० क्विंटल हळद खरेदी करतात. त्यापासून साधारणतः २५ क्विंटल हळद पावडर तयार केली जाते. दर्जेदार हळद पावडरीला विविध ठिकाणाहून मागणी आहे. नांदेड, लातूर, पुणे आदी ठिकाणच्या मॉलमधून हळद पावडरीची विक्री होते. मिरची पावडर, मसाले, इडली रवा, बेसन पीठ आदी उत्पादनांना गाव तसेच परिसरातून मागणी आहे. विविध ठिकाणी भरणारी महिला स्वयंसहाय्यता गटाची प्रदर्शने, कृषी प्रदर्शने यामधूनदेखील हळद पावडर तसेच अन्य उत्पादनांची विक्री होते. रेवतीताईंकडून विविध गावातील बचत गटांच्या महिला, शिक्षिका, नोकरदार महिला हळद पावडर तसेच अन्य उत्पादनांची खरेदी करतात.

कुटुंबाला आर्थिक आधार 
हळद पावडर तसेच अन्य उत्पादनांच्या पॅकिंग तसेच विक्रीसाठी रेवतीताईंना त्यांच्या सासू केराबाई, पती शिवाजीराव यांचे सहकार्य मिळते. परिसरातील शेतकऱ्यांकडून हरभरा खरेदी करून बेसन पीठ, मिरच्या खरेदी करून मिरची पावडर तयार केली जाते. वर्षभरात २५ क्विंटल हळद पावडर (प्रति किलो १५० रुपये), १० क्विंटल मिरची पावडर (प्रति किलो १५० रुपये), ५ क्विंटल इडली रवा (प्रति किलो ६० रुपये) अशी विक्री होते. वर्षाकाठी खर्च जाता रेवतीताईंना ८० हजार रुपये उत्पन्न मिळते. शेतमाल प्रक्रिया गृहउद्योगामुळे कानगुले कुटुंबाला मोठा आर्थिक आधार मिळाला आहे.

सखी अन्न सुरक्षा मॉडेल

शेतकरी महिलांमध्ये विविध विषयांबद्दल जनजागृती करण्यासाठी २०१२ मध्ये स्वयंशिक्षण प्रयोग या संस्थेअंतर्गत रेवतीताईंची परिसर कार्यकर्ती म्हणून निवड झाली. लोहा आणि कंधार तालुक्यातील ३० गावांमध्ये २७० महिला शेतकरी गटांची सुरवात करण्यात आली. या गटांतील महिलांच्या शेतावर किमान एक एकर क्षेत्रावर कुटुंबाच्या गरजेपुरते सेंद्रिय शेतमाल उत्पादन घेतात. सखी अन्न सुरक्षा मॉडेलमुळे कंधार आणि लोहा तालुक्यातील साडेचार हजार महिला शेतकरी गटांशी जोडल्या गेल्या आहेत. महिला शेतकरी गटामार्फत जीवामृत, गांडूळखत, कंपोस्ट खत, दशपर्णी अर्क निर्मिती केली जाते. शेतीमध्ये या निविष्ठांचा वापर केला जातो. महिला बचत गट आणि प्रक्रिया उद्योगातील कार्य लक्षात घेऊन कृषी विज्ञान केंद्रातर्फे उद्योजकता पुरस्कार, पाणलोट क्षेत्रातील कामाबद्दल जलरत्न पुरस्काराने रेवतीताईंना गौरविण्यात आले आहे.

- रेवती कानगुले,  ९५५२४०२३९१

 

फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
कांदळवन पर्यटन, संवर्धनातून ‘स्वामिनी’...वेंगुर्ला (जि. सिंधुदुर्ग) येथील स्वामिनी महिला...
फळबागांनी बहरलेला कॅलिफोर्नियाकोकणात जशा समुद्राच्या खाड्या आहेत तशाच पद्धतीने...
शेण पावडरपासून कलात्मक वस्तूंची...सुमारे ३८ देशी गायींचे संगोपन करीत नागपूर येथील...
नागपूरच्या बाजारात भाव खाणारी सावळीची...बुलडाणा जिल्ह्यातील शेतकरी सातत्याने विविध...
नारळ, सुपारीत फुलली दर्जेदार काळी मिरीरत्नागिरी जिल्ह्यात पावसापासून काही अंतरावरील...
शेततळ्यातील पाण्यावर फुलले शेडनेटमधील...पावसाचे कायम दुर्भिक्ष, त्यामुळे शेती अर्थकारणाला...
आदर्श वनसंवर्धनातून ग्रामविकास साधलेले...वनसंपत्तीचे संवर्धन, वनविकासासह शेतीतही दिशादर्शक...
आबासाहेब झाले ग्लॅडिओलस पिकातील मास्टरअभ्यासू, तंत्रशुद्ध व प्रयोगशील शेतीचे उत्तम...
फळबागा, मिश्रपिके, सिंचनासह शेती केली...मौजे रेवगाव (ता. जि. जालना) येथील अनिल व विनोद या...
आर्थिक प्रगती युवकाने निवडला फूलशेतीचा...बी.कॉम, एमबीए पदवी घेतल्यानंतर नोकरीच्या पाठी न...
प्रयोगशील, प्रगतिशील शेतीत रमलेले जाधव...नाशिक जिल्ह्यातील कसबे सुकेणे (ता. निफाड) येथे...
अमेरिकेतील भातशेतीची शिवारफेरीअमेरिकेतील कॅलिफोर्निया राज्यामध्ये सॅक्रामेंटो...
पीक बदलातून दिली नवी दिशाशिरपूर जैन (ता. मालेगाव, जि. वाशीम) येथील...
हरभऱ्याने केले आर्थिक दृष्ट्या सक्षम यवतमाळ जिल्ह्यातील पुसद, महागाव, उमरखेड या तीन...
अनेक वर्षांपासून जोपासला देशी केळीचा...सांगली जिल्ह्यातील कुंभारगाव येथील किरण बबन लाड...
नफा देणारी पीकपध्दती, विक्रीकौशल्य अन...यवतमाळ शहरापासून चार किलोमीटवरील पारवा येथील...
जलसंधारणांच्या कामातून राऊतवाडी झाले...सातारा जिल्ह्यातील अनेक गावांमधून लोकसहभाग,...
देशी टोमॅटो, कंटूरवरील चारा अन नैसर्गिक...बहुतांश टोमॅटो उत्पादक संकरित वाणांचाच वापर करतात...
काही पिके उत्पन्नासाठी, तर काही आईसाठी...पीक फेरपालट हा सुभाष शर्मा यांच्या शेतीतील...
शृंगारे यांची शेती खरोखरच ‘सोन्या’वाणी !टाकळगव्हाण (जि. हिंगोली, ता. कळमनुरी) येथील...