agriculture news in Marathi, success story of Ravti Kangule,Bahderpura,Dist.Nanded | Agrowon

शेतमाल प्रक्रिया उद्योगातून मिळाला कुटुंबाला आधार

माणिक रासवे
रविवार, 15 सप्टेंबर 2019

नांदेड जिल्ह्यातील बहाद्दरपुरा (ता. कंधार) येथील रेवती शिवाजी कानगुले यांनी प्रतिकूल परिस्थितीत हार न मानता हिमतीने शेतमाल प्रक्रिया गृहउद्योग सुरू केला. यामुळे कुटुंबाला मोठा आर्थिक आधार मिळाला. रेवती कानगुले यांनी कंधार, लोहा तालुक्यांतील शेतकरी महिला गटांच्या माध्यमातून सेंद्रिय शेतीचादेखील प्रसार सुरू केला आहे.

नांदेड जिल्ह्यातील बहाद्दरपुरा (ता. कंधार) येथील रेवती शिवाजी कानगुले यांनी प्रतिकूल परिस्थितीत हार न मानता हिमतीने शेतमाल प्रक्रिया गृहउद्योग सुरू केला. यामुळे कुटुंबाला मोठा आर्थिक आधार मिळाला. रेवती कानगुले यांनी कंधार, लोहा तालुक्यांतील शेतकरी महिला गटांच्या माध्यमातून सेंद्रिय शेतीचादेखील प्रसार सुरू केला आहे.

वाढवणा (ता. उदगीर) हे रेवती कानगुले यांचे माहेर. बहाद्दरपुरा (जि. नांदेड) येथील शिवाजीराव कानगुले यांच्याशी त्यांचा विवाह झाला. रेवती यांचे शिक्षण बारावीपर्यंत झालेले आहे. त्यांना शिवणकामाची चांगली आवड आहे. कानगुले कुटुंब भूमिहीन असल्यामुळे चरितार्थ चालविण्यासाठी रोज मजुरी करण्याशिवाय दुसरा पर्याय नव्हता. मजुरी तसेच शिवणकाम करून कुटुंबाची उपजीविका सुरू होती. त्यातूनच कुटुबांच्या जेमतेम गरजा भागत होत्या. 

बचत गटाची सुरवात 
रेवतीताईंना सुरुवातीपासून समाजकार्याची आवड होती. विविध कार्यक्रमांच्या माध्यमातून गावातील महिला त्यांच्या संपर्कात होत्या. ही जमेची बाब लक्षात घेऊन रेवतीताईंनी २००९ मध्ये महिला स्वंयसहाय्यता बचत गटाची स्थापना करण्यासाठी पुढाकार घेतला. गावातील १० महिला गटाच्या सदस्य झाल्या. बचत गटाच्या दर महिन्याला बैठका होऊ लागल्या. बॅंकेत विशिष्ट रक्कम जमा केली जात होती. गटांतर्गत देवाण घेवाणीचे व्यवहार सुरू झाले. यातून आलेल्या अनुभवातून रेवतीताईंनी २०१२ मध्ये स्वतःचा जय दुर्गा महिला बचत गट स्थापन केला. त्यासोबतच गावामध्ये महिलांच्या सात स्वयंसहाय्यता गटांची सुरवात रेवती कानगुले यांच्या पुढाकारातून झाली. या महिला स्वयंसहाय्यता बचत गटांच्या माध्यमातून गावातील ८५ महिला जोडल्या गेल्या आहेत.

शेतमाल प्रक्रिया उद्योगाला सुरवात  
सगरोळी (ता. बिलोली, जि. नांदेड) येथील संस्कृती संवर्धन मंडळ संचालित कृषी विज्ञान केंद्रातील गृहविज्ञान विशेषज्ञ माधुरी रेवणवार यांच्याकडून रेवतीताईंना शेतमालावर आधारित विविध प्रक्रिया उद्योगाची माहिती मिळाली. या उद्योगातील अर्थकारणाचा अभ्यास करत त्यांनी स्वतःचा गृहउद्योग सुरू करण्याचे ठरविले. रेवतीताईंनी २०१५ मध्ये स्वंयशिक्षण प्रेरणा सखी महासंघाकडून २० हजार रुपये अर्थसाहाय्य आणि स्वतःजवळचे ११ हजार रुपये मिळून एकूण ३१ हजार रुपये किमतीचे बहुउद्देशीय पल्व्हरायझर यंत्र खरेदी केले. घरातील एका खोलीमध्ये हे यंत्र बसविण्यात आले. या यंत्राला फाउंडेशनची गरज नाही. त्यामुळे एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी हे यंत्र हलविता येते. या यंत्राद्वारे हळद पावडर, मिरची पावडर, विविध प्रकारचे मसाल्यांची निर्मिती करता येते. तसेच धान्यदेखील दळता येते. त्यामुळे वर्षभर प्रक्रिया उद्योग सुरू रहातो. पहिल्या वर्षी रेवतीताईंनी हळद पावडर, मिरची पावडर, मसाले तयार करून बचत गटांतील महिला तसेच गावामध्ये विक्री केली. प्रक्रिया उत्पादने ग्राहकांच्या पसंतीस उतरल्यामुळे उत्पादन वाढवावे लागले. २०१६ मध्ये त्यांनी जिल्हा उद्योग केंद्रामध्ये जय दुर्गा महिला गृह उद्योगाची नोंदणी केली.

शेतकरी महिलांकडून हळद खरेदी 
कंधार तालुक्यामध्ये हळद लागवडीचे मोठे क्षेत्र आहे. महिला शेतकरी गटांच्या माध्यमातून सेंद्रिय हळद उत्पादन घेतले जाते. या महिला शेतकऱ्यांकडून रेवती कानगुले हळद पावड निर्मितीसाठी हळकुंडाची खरेदी करतात. स्थानिक परिसरात दर्जेदार कच्चा माल उपलब्ध होत असल्यामुळे उत्पादन खर्च कमी येतो. मागणीनुसार महिला शेतकऱ्यांकडून हळद खरेदी केली जाते.

गृह उद्योगाची विविध उत्पादने 
जिल्हा उद्योग केंद्रामध्ये नोंदणी केल्यानंतर रेवतीताईंनी ‘जय दुर्गा महिला गृह उद्योग' या ब्रॅंड नेमने हळद पावडर, मिरची पावडर, मसाले या उत्पादनांचे पॅकिंग करून विक्री सुरू केली. याशिवाय इडली रवा, बेसन पीठदेखील तयार करून विक्री केली जाते.

उत्पादनांना चांगली मागणी 
रेवतीताई वर्षभरात ३० क्विंटल हळद खरेदी करतात. त्यापासून साधारणतः २५ क्विंटल हळद पावडर तयार केली जाते. दर्जेदार हळद पावडरीला विविध ठिकाणाहून मागणी आहे. नांदेड, लातूर, पुणे आदी ठिकाणच्या मॉलमधून हळद पावडरीची विक्री होते. मिरची पावडर, मसाले, इडली रवा, बेसन पीठ आदी उत्पादनांना गाव तसेच परिसरातून मागणी आहे. विविध ठिकाणी भरणारी महिला स्वयंसहाय्यता गटाची प्रदर्शने, कृषी प्रदर्शने यामधूनदेखील हळद पावडर तसेच अन्य उत्पादनांची विक्री होते. रेवतीताईंकडून विविध गावातील बचत गटांच्या महिला, शिक्षिका, नोकरदार महिला हळद पावडर तसेच अन्य उत्पादनांची खरेदी करतात.

कुटुंबाला आर्थिक आधार 
हळद पावडर तसेच अन्य उत्पादनांच्या पॅकिंग तसेच विक्रीसाठी रेवतीताईंना त्यांच्या सासू केराबाई, पती शिवाजीराव यांचे सहकार्य मिळते. परिसरातील शेतकऱ्यांकडून हरभरा खरेदी करून बेसन पीठ, मिरच्या खरेदी करून मिरची पावडर तयार केली जाते. वर्षभरात २५ क्विंटल हळद पावडर (प्रति किलो १५० रुपये), १० क्विंटल मिरची पावडर (प्रति किलो १५० रुपये), ५ क्विंटल इडली रवा (प्रति किलो ६० रुपये) अशी विक्री होते. वर्षाकाठी खर्च जाता रेवतीताईंना ८० हजार रुपये उत्पन्न मिळते. शेतमाल प्रक्रिया गृहउद्योगामुळे कानगुले कुटुंबाला मोठा आर्थिक आधार मिळाला आहे.

सखी अन्न सुरक्षा मॉडेल

शेतकरी महिलांमध्ये विविध विषयांबद्दल जनजागृती करण्यासाठी २०१२ मध्ये स्वयंशिक्षण प्रयोग या संस्थेअंतर्गत रेवतीताईंची परिसर कार्यकर्ती म्हणून निवड झाली. लोहा आणि कंधार तालुक्यातील ३० गावांमध्ये २७० महिला शेतकरी गटांची सुरवात करण्यात आली. या गटांतील महिलांच्या शेतावर किमान एक एकर क्षेत्रावर कुटुंबाच्या गरजेपुरते सेंद्रिय शेतमाल उत्पादन घेतात. सखी अन्न सुरक्षा मॉडेलमुळे कंधार आणि लोहा तालुक्यातील साडेचार हजार महिला शेतकरी गटांशी जोडल्या गेल्या आहेत. महिला शेतकरी गटामार्फत जीवामृत, गांडूळखत, कंपोस्ट खत, दशपर्णी अर्क निर्मिती केली जाते. शेतीमध्ये या निविष्ठांचा वापर केला जातो. महिला बचत गट आणि प्रक्रिया उद्योगातील कार्य लक्षात घेऊन कृषी विज्ञान केंद्रातर्फे उद्योजकता पुरस्कार, पाणलोट क्षेत्रातील कामाबद्दल जलरत्न पुरस्काराने रेवतीताईंना गौरविण्यात आले आहे.

- रेवती कानगुले,  ९५५२४०२३९१

 


फोटो गॅलरी

इतर महिला
शेती, पूरक उद्योग अन् आरोग्याचा जागरशेतकरी आणि ग्रामीण महिलांच्या जीवनात आश्वासक बदल...
गुणकारी डाळिंबडाळिंब हे अत्यंत गुणकारी फळ असून भारतात सर्वत्र...
जमिनीची सुपीकता जपत पीक उत्पादनात...नाशिक जिल्ह्यातील कारसूळ (ता. निफाड) येथील संकिता...
थकवा, अशक्‍तपणावर शतावरी गुणकारीशतावरी ही औषधी वनस्पती सर्वांनाच सुपरिचित आहे....
फळबाग, भाजीपाला शेतीतून मिळविली आर्थिक...शेतीचा कोणताच अनुभव नसताना कुऱ्हा (ता. तिवसा, जि...
ग्रामीण महिलांच्या समृद्धीचा महामार्गराज्यातील महिला बचतगट वेगवेगळ्या लघूउद्योगाच्या...
जीवनसत्त्व, क्षार घटकांचा पुरवठा करणारे...अंजिरामध्ये ओमेगा ३ आणि ओमेगा ६ हे घटक मुबलक...
शेती, जलसंधारण अन् शिक्षणाचा घेतला वसामांडाखळी (जि. परभणी) येथील मातोश्री जिजाऊ ग्राम...
तापावर गुणकारी गुळवेलजळजळ होणे, बारीक ताप येणे, उष्णता वाढणे या...
पूरकउद्योग अन् शेती विकासात श्री भावेश्...बेलवळे खुर्द (ता. कागल, जि. कोल्हापूर) येथील श्री...
शेतीला दिली मधमाशीपालनाची जोडएखादा पूरक व्यवसाय सुरू करण्याची इच्छा असेल तर...
भाजीपाला, फुलशेतीतून गटाने दिली नवी दिशाटिके (जि. रत्नागिरी) गावातील नवलाई आणि पावणाई या...
मिळून साऱ्या जणी, सांभाळू कंपनी  अवर्षणग्रस्त ८० गावांतील १२ हजार महिला ४०...
पापडनिर्मिती व्यवसायातून रोजगारासह...ज्वारी, तांदळाच्या पापडासह गव्हाची भुसावडी तयार...
ज्वारी पदार्थांच्या सेवनाचे प्रमाण...भारत हा जगातील ज्वारी उत्पादनात चौथ्या क्रमांकाचा...
शेती, दुग्धव्यवसायाने बनविले...कोल्हापूर जिल्ह्यातील शेळेवाडी (ता. राधानगरी)...
प्रक्रिया उद्योगातून सोयाबीनचे...शहरी बाजारपेठेची गरज लक्षात घेऊन पिंपरी-चिंचवड...
महिला एकत्रीकरणातून बदलाला सुरुवातमासेमारी आणि शेतमजुरी करतो. त्यामुळे...
ममताबाई झाल्या परसबागेच्या गाइडअकोले (जि. नगर) तालुक्याच्या आदिवासी भागातील...
बांबू कलाकारीतून तयार केली ओळखकला पदवीधर असलेल्या सौ. संगीता दिलीप वडे यांनी...