agriculture news in Marathi, success story of sanjay Aaajger,Kanka Budruk,Dist. Buldhana | Agrowon

फळबागेतून शेती केली किफायतशीर
गोपाल हागे
रविवार, 18 ऑगस्ट 2019

कनका बुद्रुक (ता. मेहकर, जि. बुलडाणा) शिवारात संजय दत्तात्रेय अजगर यांनी वडिलोपार्जित दहा एकर शेती चांगल्या पद्धतीने विकसित केली आहे. शिक्षकी पेशात कार्यरत असल्याने शेती व्यवस्थापनाच्या दृष्टीने त्यांनी डाळिंब, पेरू, सीताफळ आणि आंबा लागवड केली. ठिबक सिंचन, सेंद्रिय खते, कीडनाशकांच्या वापरावर त्यांनी भर दिला आहे. फळबागेतून आर्थिक नफा वाढविण्याचा संजय अजगर यांचा प्रयत्न असतो. 

कनका बुद्रुक (ता. मेहकर, जि. बुलडाणा) शिवारात संजय दत्तात्रेय अजगर यांनी वडिलोपार्जित दहा एकर शेती चांगल्या पद्धतीने विकसित केली आहे. शिक्षकी पेशात कार्यरत असल्याने शेती व्यवस्थापनाच्या दृष्टीने त्यांनी डाळिंब, पेरू, सीताफळ आणि आंबा लागवड केली. ठिबक सिंचन, सेंद्रिय खते, कीडनाशकांच्या वापरावर त्यांनी भर दिला आहे. फळबागेतून आर्थिक नफा वाढविण्याचा संजय अजगर यांचा प्रयत्न असतो. 

जिल्हा परिषदेच्या शाळेमध्ये शिक्षक असणारे संजय दत्तात्रेय अजगर यांनी कनका बुद्रुक (ता. मेहकर, जि. बुलढाणा) शिवारात वडिलोपार्जित दहा एकर शेती चांगल्या पद्धतीने विकसित केली. या शेतीमध्ये त्यांची पारंपरिक पिकांच्या एवजी डाळिंब, आंबा, पेरू, सीताफळ लागवडीवर भर दिला. प्रामुख्याने मिश्र फळबागांमधून ते अधिकाधिक उत्पन्न मिळवण्याचा प्रयत्न करतात. सोयाबीन, तूर तसेच फळबागेमध्ये फारसा रासायनिक खतांचा वापर न करता पूर्णपणे सेंद्रिय खते, कीडनाशकांच्या वापरावर त्यांचा भर आहे. 

शेतीचे नियोजन 
पीक व्यवस्थापनाबाबत संजय अजगर म्हणाले, की मी शाळेत शिक्षक असल्याने शेती व्यवस्थापनाला सोपे जाण्यासाठी मी फळबागेवर लक्ष केंद्रित केले. माझी दहा एकर शेती आहे. यातील अडीच एकरावर डाळिंब, वीस गुंठे आंबा आणि वीस गुंठे क्षेत्रात पेरू, सीताफळ मिश्र फळबाग आहे. पाच एकरांवर सोयाबीन, तूर लागवड असते. यंदाच्या वर्षी या क्षेत्रातही पेरू लागवड केली आहे. माझ्याकडे दोन कूपनलिका आणि एक विहीर आहे. संपूर्ण क्षेत्राला ठिबक सिंचन केले आहे. मला साधारणपणे आठ महिने पाणी पुरते. त्यानंतर मी फळबागेच्या गरजेनुसार माझ्या शेजारील विठ्ठल खराटे यांच्या कुपनलिकेवरून पाणी घेतो. पाच एकर क्षेत्रामध्ये कृषी विभागाच्या योजनेतून एक शेततळे घेतले आहे. माझ्या शेतीचे व्यवस्थापन विठ्ठल खराटे आणि त्यांच्या पत्नी शारदा खराटे सांभाळतात. त्यांना महिन्याला ठरावीक रक्कम दिली जाते. माझे वडील हे सेवानिवृत्त शिक्षक आहेत, ते देखील शेतीच्या व्यवस्थापनात लक्ष देतात. मी गरजेनुसार शेतावर जाऊन नियोजन करत असतो.

मी दरवर्षी पाच एकरात सोयाबीन आणि तुरीची लागवड करतो. मला सोयाबीनचे एकरी आठ क्विंटल आणि तुरीचे चार क्विंटल उत्पादन मिळते. मी २०११ साली डाळिंबाच्या भगवा जातीची अडीच एकरावर  १५  बाय १० फूट अंतराने लागवड केली. या बागेतच डाळिंबाच्या ओळीत एक सीताफळ आणि दोन रांगात पेरूची लागवड केली. चार वर्षांनंतर मी डाळिंब झाडे कमी करणार आहे. वीस गुंठे क्षेत्रात सीताफळ आणि पेरूची मिश्र फळबाग आहे. दोन वर्षांपूर्वी २० गुंठे क्षेत्रावर केशर आंबा लागवड केली आहे. या सर्व फळबागेला ठिबक सिंचन केले आहे. उन्हाळ्यात डाळिंब झाडांवर आच्छादन केले जाते. त्यामुळे झाडे आणि फळे चांगली राहतात. सध्या डाळिंब, पेरू, सीताफळाचे उत्पादन सुरू झाले आहे. डाळिंबाचे अडीच एकरात मला गेल्यावर्षी आठ टनाचे उत्पादन मिळाले आहे. फळांची प्रतवारी करूनच नाशिक, आळेफाटा, पंढरपूर व नागपूर येथे विक्री केले जाते. डाळिंबाने गेल्या दोन हंगामात चांगले पैसे मिळवून दिले आहेत. गेल्यावर्षी डाळिंबाचा खर्च वजा जाता तीन लाखांचे उत्पन्न मिळाले. वीस गुंठ्यातील सीताफळ, पेरू बाग ही कळी अवस्थेत बागवानाला दिली जाते. त्यामुळे या बागेचे व्यवस्थापन बागवानाकडूनच केले जाते. दरवर्षी बहरानुसार बागेचे पैसे ठरतात. येत्या हंगामापासून केशर आंब्याचे उत्पादन काही प्रमाणात सुरू होईल. गेल्यावर्षी पेरूचे तीन टन आणि सीताफळाचे दोन टन उत्पादन मिळाले होते. फळांची प्रतवारी, पॅकिंगसाठी शेतामध्येच पॅक हाउस उभारलेले आहे.

भविष्यातील नियोजन 
बुलडाणा जिल्ह्यात पेरूला वातावरण अधिक पोषक आहे. खर्चाच्या बाबतीतही डाळिंबच्या तुलनेत पेरू हा चांगला पर्याय पुढे आला आहे. ही बाब लक्षात घेत संजय अजगर यांनी पारंपरिक पिकांच्यापेक्षा पाच एकरात २० बाय २० फूट अंतरावर पेरू लागवड केली आहे. पेरूचे चांगले उत्पादन घेण्याच्या दृष्टीने त्यांनी योग्य व्यवस्थापनाचे नियोजन केले आहे. सेंद्रिय खते आणि कीडनाशकांचा वापर करून दर्जेदार उत्पादन घेण्याचा त्यांचा प्रयत्न आहे. गाव शिवारातील शेतकरी अजगर यांच्या फळबागेचे नियोजन पहायला येतात. या चर्चेचा चांगला फायदा फळबाग व्यवस्थापन आणि उत्पादन वाढीसाठी होत असतो.    

व्यवस्थापनाची सूत्रे

  •   पारंपरिक पिकांएेवजी डाळिंब, पेरू, आंबा, सीताफळ लागवड.
  •   सेंद्रिय खतातून जमीन सुपीकतेवर भर, सेंद्रिय कीडनाशकांचा वापर.
  •   संपूर्ण फळबागेला ठिबक सिंचन.
  •   डाळिंब, पेरू, सीताफळाची प्रतवारी करून विक्रीचे नियोजन.
  •   शेतामध्ये पॅक हाउस आणि शेततळे.
  •   शेतकऱ्यांशी चर्चा करून फळबाग व्यवस्थापन आणि उत्पादनात वाढीचा प्रयत्न.

शेती बांधावर विविध फळे आणि फुलझाडे 
संजय अजगर यांनी शेती बांधावर विविध फळे आणि फुलझाडांची लागवड केली आहे. यामध्ये नारळ, अंजीर, चिकू, आंबा, हादगा, शेवगा, रामफळ, पपई, उंबर, जांभूळ, आवळा, चिंच, बहावा, गुंज, बांबू, पारिजातक, चाफा, बेल, बोर, लिंबू, गोडलिंब, कवठ, बदाम, गुलमोहराची लागवड केली आहे. त्यामुळे फळबागेच्या संरक्षणासाठी नैसर्गिक वनभिंत तयार झाली आहे. 

सेंद्रिय खत वापरावर भर 

जमिनीचा पोत आणि ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी संजय अजगर फळबागेत शेणखत आणि कंपोस्ट खताचा जास्तीत जास्त वापर करतात. सोयाबीन कुटार, तूर कुटार, शेणखत, 
डी कंपोस्टर वापरून कंपोस्ट खत तयार केले जाते. त्याचबरोबरीने निंबोळी पेंडीचा देखील ते वापर करतात.  फळबागांना दरवर्षी जुलै आणि ऑक्टोबर महिन्यात सेंद्रिय खताची मात्रा दिली जाते. यामुळे झाडांची चांगली वाढ होते. जमीन भुसभुशीत राहते. ओलावा टिकून राहतो. कमी पाण्यात देखील फळझाडे चांगल्या पद्धतीने वाढत आहेत. कीड नियंत्रणासाठी निंबोळी अर्क, दशपर्णी अर्क आणि सेंद्रिय कीडनाशकांच्या वापरावर अजगर यांचा भर आहे. 

- संजय अजगर, ८००७०४७२५५

 

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
महाराष्ट्राप्रमाणे आम्हालाही विकसित...पुणे : महाराष्ट्रातील शेतकरी पीक उत्पादन...
कांदा खाणाऱ्यांचा विचार करता, मग...नाशिक : कांद्यातील भाववाढीला आळा घालण्यासाठी...
द्राक्षपंढरीत गोड्या छाटण्यांना सुरवातनाशिक : चालू वर्षीच्या द्राक्ष हंगामाला सुरवात...
युरियाशिवाय शेती विचार रुजला तरच...नागपूर ः सेंद्रिय शेतीचा विचार गेल्या अनेक...
...अखेर ऊसतोड कामगार महामंडळ स्थापनमुंबई ः गेल्या अनेक वर्षांपासून प्रलंबित असलेल्या...
जलसमृद्धी बक्षीस योजनेतील चौथ्या आणि...पुणे : ॲग्रोवन जलसमृद्धी बक्षीस योजनेची सोडत...
नागपूर जिल्हा बॅंक घोटाळा निकाली...नागपूर ः नागपूर जिल्हा मध्यवर्ती बॅंकेतील...
शेतकरी कंपन्यांकडून हमीभावाने खरेदीची...पुणे : किमान हमीभाव खरेदीच्या कार्यक्रमात शेतकरी...
राज्यात उद्यापासून पावसाची शक्यतापुणे : राज्यात पावसासाठी पोषक हवामान होत असल्याने...
राज्यात नवे जलधोरणपुणे : राज्याच्या जुनाट जलधोरणाला अखेर मूठमाती...
कृषी विभाग उभारणार गाव पातळीवर शेतकरी...नागपूर ः ग्रामपंचायत कार्यालयात कृषी सहायकांकरिता...
अनुदान अर्जांना १०० टक्के पूर्वसंमती...पुणे : कृषी विभागाच्या विविध योजनांमधील...
गुरुवारपासून पावसाचा जोर वाढणारपुणे : काहीशी विश्रांती घेतल्यानंतर अरबी...
कीडनाशके विक्री पात्रतेचा तिढा सुटलापुणे : देशात कीडनाशके विक्रीसाठी शैक्षणिक...
‘अमूल’कडून राज्यात कडवे आव्हानपुणे : राज्याच्या दूध उद्योगात ‘अमूल’चा होत...
मॉन्सूनचा मुक्काम लांबणारपुणे : निम्मा सप्टेंबर उलटूनही परतीच्या...
अकोला जिल्ह्यात हजारो हेक्टर शेती नापेरअकोला ः अनियमित पावसाचा यंदा खरिपाला मोठा फटका...
नाशवंत शेतमालाचे नुकसान टाळण्यासाठी...पुणे : राज्यातील नाशवंत शेतमालाचे काढणीपश्‍चात...
शेतमाल प्रक्रिया उद्योगातून मिळाला...नांदेड जिल्ह्यातील बहाद्दरपुरा (ता. कंधार) येथील...
कुक्कुटपालनातून मिळाली स्वयंपूर्णतापरिसरातील बाजारपेठेची मागणी लक्षात घेऊन वळके...