agriculture news in Marathi, success story of sanjay Aaajger,Kanka Budruk,Dist. Buldhana | Agrowon

फळबागेतून शेती केली किफायतशीर

गोपाल हागे
रविवार, 18 ऑगस्ट 2019

कनका बुद्रुक (ता. मेहकर, जि. बुलडाणा) शिवारात संजय दत्तात्रेय अजगर यांनी वडिलोपार्जित दहा एकर शेती चांगल्या पद्धतीने विकसित केली आहे. शिक्षकी पेशात कार्यरत असल्याने शेती व्यवस्थापनाच्या दृष्टीने त्यांनी डाळिंब, पेरू, सीताफळ आणि आंबा लागवड केली. ठिबक सिंचन, सेंद्रिय खते, कीडनाशकांच्या वापरावर त्यांनी भर दिला आहे. फळबागेतून आर्थिक नफा वाढविण्याचा संजय अजगर यांचा प्रयत्न असतो. 

कनका बुद्रुक (ता. मेहकर, जि. बुलडाणा) शिवारात संजय दत्तात्रेय अजगर यांनी वडिलोपार्जित दहा एकर शेती चांगल्या पद्धतीने विकसित केली आहे. शिक्षकी पेशात कार्यरत असल्याने शेती व्यवस्थापनाच्या दृष्टीने त्यांनी डाळिंब, पेरू, सीताफळ आणि आंबा लागवड केली. ठिबक सिंचन, सेंद्रिय खते, कीडनाशकांच्या वापरावर त्यांनी भर दिला आहे. फळबागेतून आर्थिक नफा वाढविण्याचा संजय अजगर यांचा प्रयत्न असतो. 

जिल्हा परिषदेच्या शाळेमध्ये शिक्षक असणारे संजय दत्तात्रेय अजगर यांनी कनका बुद्रुक (ता. मेहकर, जि. बुलढाणा) शिवारात वडिलोपार्जित दहा एकर शेती चांगल्या पद्धतीने विकसित केली. या शेतीमध्ये त्यांची पारंपरिक पिकांच्या एवजी डाळिंब, आंबा, पेरू, सीताफळ लागवडीवर भर दिला. प्रामुख्याने मिश्र फळबागांमधून ते अधिकाधिक उत्पन्न मिळवण्याचा प्रयत्न करतात. सोयाबीन, तूर तसेच फळबागेमध्ये फारसा रासायनिक खतांचा वापर न करता पूर्णपणे सेंद्रिय खते, कीडनाशकांच्या वापरावर त्यांचा भर आहे. 

शेतीचे नियोजन 
पीक व्यवस्थापनाबाबत संजय अजगर म्हणाले, की मी शाळेत शिक्षक असल्याने शेती व्यवस्थापनाला सोपे जाण्यासाठी मी फळबागेवर लक्ष केंद्रित केले. माझी दहा एकर शेती आहे. यातील अडीच एकरावर डाळिंब, वीस गुंठे आंबा आणि वीस गुंठे क्षेत्रात पेरू, सीताफळ मिश्र फळबाग आहे. पाच एकरांवर सोयाबीन, तूर लागवड असते. यंदाच्या वर्षी या क्षेत्रातही पेरू लागवड केली आहे. माझ्याकडे दोन कूपनलिका आणि एक विहीर आहे. संपूर्ण क्षेत्राला ठिबक सिंचन केले आहे. मला साधारणपणे आठ महिने पाणी पुरते. त्यानंतर मी फळबागेच्या गरजेनुसार माझ्या शेजारील विठ्ठल खराटे यांच्या कुपनलिकेवरून पाणी घेतो. पाच एकर क्षेत्रामध्ये कृषी विभागाच्या योजनेतून एक शेततळे घेतले आहे. माझ्या शेतीचे व्यवस्थापन विठ्ठल खराटे आणि त्यांच्या पत्नी शारदा खराटे सांभाळतात. त्यांना महिन्याला ठरावीक रक्कम दिली जाते. माझे वडील हे सेवानिवृत्त शिक्षक आहेत, ते देखील शेतीच्या व्यवस्थापनात लक्ष देतात. मी गरजेनुसार शेतावर जाऊन नियोजन करत असतो.

मी दरवर्षी पाच एकरात सोयाबीन आणि तुरीची लागवड करतो. मला सोयाबीनचे एकरी आठ क्विंटल आणि तुरीचे चार क्विंटल उत्पादन मिळते. मी २०११ साली डाळिंबाच्या भगवा जातीची अडीच एकरावर  १५  बाय १० फूट अंतराने लागवड केली. या बागेतच डाळिंबाच्या ओळीत एक सीताफळ आणि दोन रांगात पेरूची लागवड केली. चार वर्षांनंतर मी डाळिंब झाडे कमी करणार आहे. वीस गुंठे क्षेत्रात सीताफळ आणि पेरूची मिश्र फळबाग आहे. दोन वर्षांपूर्वी २० गुंठे क्षेत्रावर केशर आंबा लागवड केली आहे. या सर्व फळबागेला ठिबक सिंचन केले आहे. उन्हाळ्यात डाळिंब झाडांवर आच्छादन केले जाते. त्यामुळे झाडे आणि फळे चांगली राहतात. सध्या डाळिंब, पेरू, सीताफळाचे उत्पादन सुरू झाले आहे. डाळिंबाचे अडीच एकरात मला गेल्यावर्षी आठ टनाचे उत्पादन मिळाले आहे. फळांची प्रतवारी करूनच नाशिक, आळेफाटा, पंढरपूर व नागपूर येथे विक्री केले जाते. डाळिंबाने गेल्या दोन हंगामात चांगले पैसे मिळवून दिले आहेत. गेल्यावर्षी डाळिंबाचा खर्च वजा जाता तीन लाखांचे उत्पन्न मिळाले. वीस गुंठ्यातील सीताफळ, पेरू बाग ही कळी अवस्थेत बागवानाला दिली जाते. त्यामुळे या बागेचे व्यवस्थापन बागवानाकडूनच केले जाते. दरवर्षी बहरानुसार बागेचे पैसे ठरतात. येत्या हंगामापासून केशर आंब्याचे उत्पादन काही प्रमाणात सुरू होईल. गेल्यावर्षी पेरूचे तीन टन आणि सीताफळाचे दोन टन उत्पादन मिळाले होते. फळांची प्रतवारी, पॅकिंगसाठी शेतामध्येच पॅक हाउस उभारलेले आहे.

भविष्यातील नियोजन 
बुलडाणा जिल्ह्यात पेरूला वातावरण अधिक पोषक आहे. खर्चाच्या बाबतीतही डाळिंबच्या तुलनेत पेरू हा चांगला पर्याय पुढे आला आहे. ही बाब लक्षात घेत संजय अजगर यांनी पारंपरिक पिकांच्यापेक्षा पाच एकरात २० बाय २० फूट अंतरावर पेरू लागवड केली आहे. पेरूचे चांगले उत्पादन घेण्याच्या दृष्टीने त्यांनी योग्य व्यवस्थापनाचे नियोजन केले आहे. सेंद्रिय खते आणि कीडनाशकांचा वापर करून दर्जेदार उत्पादन घेण्याचा त्यांचा प्रयत्न आहे. गाव शिवारातील शेतकरी अजगर यांच्या फळबागेचे नियोजन पहायला येतात. या चर्चेचा चांगला फायदा फळबाग व्यवस्थापन आणि उत्पादन वाढीसाठी होत असतो.    

व्यवस्थापनाची सूत्रे

  •   पारंपरिक पिकांएेवजी डाळिंब, पेरू, आंबा, सीताफळ लागवड.
  •   सेंद्रिय खतातून जमीन सुपीकतेवर भर, सेंद्रिय कीडनाशकांचा वापर.
  •   संपूर्ण फळबागेला ठिबक सिंचन.
  •   डाळिंब, पेरू, सीताफळाची प्रतवारी करून विक्रीचे नियोजन.
  •   शेतामध्ये पॅक हाउस आणि शेततळे.
  •   शेतकऱ्यांशी चर्चा करून फळबाग व्यवस्थापन आणि उत्पादनात वाढीचा प्रयत्न.

शेती बांधावर विविध फळे आणि फुलझाडे 
संजय अजगर यांनी शेती बांधावर विविध फळे आणि फुलझाडांची लागवड केली आहे. यामध्ये नारळ, अंजीर, चिकू, आंबा, हादगा, शेवगा, रामफळ, पपई, उंबर, जांभूळ, आवळा, चिंच, बहावा, गुंज, बांबू, पारिजातक, चाफा, बेल, बोर, लिंबू, गोडलिंब, कवठ, बदाम, गुलमोहराची लागवड केली आहे. त्यामुळे फळबागेच्या संरक्षणासाठी नैसर्गिक वनभिंत तयार झाली आहे. 

सेंद्रिय खत वापरावर भर 

जमिनीचा पोत आणि ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी संजय अजगर फळबागेत शेणखत आणि कंपोस्ट खताचा जास्तीत जास्त वापर करतात. सोयाबीन कुटार, तूर कुटार, शेणखत, 
डी कंपोस्टर वापरून कंपोस्ट खत तयार केले जाते. त्याचबरोबरीने निंबोळी पेंडीचा देखील ते वापर करतात.  फळबागांना दरवर्षी जुलै आणि ऑक्टोबर महिन्यात सेंद्रिय खताची मात्रा दिली जाते. यामुळे झाडांची चांगली वाढ होते. जमीन भुसभुशीत राहते. ओलावा टिकून राहतो. कमी पाण्यात देखील फळझाडे चांगल्या पद्धतीने वाढत आहेत. कीड नियंत्रणासाठी निंबोळी अर्क, दशपर्णी अर्क आणि सेंद्रिय कीडनाशकांच्या वापरावर अजगर यांचा भर आहे. 

- संजय अजगर, ८००७०४७२५५

 


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
कमी पावसाच्या प्रदेशात रुजल्या...औरंगाबाद जिल्ह्यातील इतिहास प्रसिद्ध दौलताबाद...
शास्त्रीय तंत्राद्वारे वाढवली कांद्याची...अवर्षणग्रस्त येवला तालुक्यातील (जि. नाशिक)...
पडीक जमिनीत फुलवली साडेतीन हजार झाडांची...माहुळंगे (ता. देवगड, जि. सिंधुदुर्ग) येथील अनिल...
निर्यातक्षम उत्पादन, बाजारपेठांचा शोध...नाशिक जिल्ह्यातील नैताळे (ता.निफाड) येथील...
राईसमिल, पोहे निर्मितीतून व्यवसायवृद्धीवेहेळे (ता. चिपळूण, जि. रत्नागिरी) येथे शंकर जाधव...
भाजीपाला लागवडीतून उघडला प्रगतीचा मार्गसोयाबीन, भात अशा पारंपरिक कोरडवाहू पिकांवर भिस्त...
थेट पपई विक्रीतून मिळविला तिप्पट दर !परभणी ः कोरोनाच्या स्थितीमध्ये लॉकडाऊन व...
दुग्धव्यवसायातून शेतीला दिला सक्षम...आत्महत्याग्रस्त अशी ओळख असलेल्या यवतमाळ...
तंत्रज्ञान आत्मसात करीत प्रयोगशील शेतीत...अकोला जिल्ह्यातील आस्टुल येथील संतोष घुगे यांनी...
केळी ‘रायपनिंग चेंबर’ व्यवसाय झाला पूरक...सातारा जिल्ह्यातील अनवडी (ता. वाई) येथील प्रवीण...
सव्वा एकरांत सेंद्रिय भाज्यांचा `जगदाळे...कोल्हापूर जिल्ह्यातील नृसिंहवाडी (ता.शिरोळ) येथील...
व्यवसाय सांभाळून शेतीमध्ये वाढविली...खासगी नोकरी सोडून आपला पेपर प्रॉडक्‍ट, प्लॅस्टीक...
दर्जेदार पेरू, सीताफळाच्या उत्पादनावर भरमाझ्याकडे पेरू आणि सीताफळाची लागवड आहे. पेरूच्या...
गावोगावी फिरून विकली पंधरा टन द्राक्ष कोरोनामुळे बाजार समित्या बंद झाल्या, व्यापारीही...
मका उत्पादन वाढीसाठी सुधारित तंत्रावर भर  यंदा पंधरा एकर क्षेत्रावर मका लागवडीचे...
`कोरडवाहू` प्रकल्पातून मिळाली शेती,...सिंधुदुर्ग जिल्हयातील खांबाळे गावाचे चित्र...
शेती. शिक्षण, विकासकामांतून पुढारलेले...भाटपुरा (जि.धुळे) गावाने सिंचनाचे शाश्‍वत स्त्रोत...
केळी पीलबागेचे व्यवस्थापन, खर्च कमी... माझी काळी कसदार दहा एकर शेती आहे. दोन...
बियाणे बदल, संतुलित खत व्यवस्थापनातून...खरीप हंगामाची तयारी पूर्ण झाली आहे. सध्या...
कुक्कुटपालन, परसबागेने दिली आर्थिक साथचिंचघरी (ता.चिपळूण,जि.रत्नागिरी) येथील अंजली...