agriculture news in Marathi suspicious order for delay in seed examination Maharashtra | Agrowon

बियाणे तपासणी उशिरा करण्याचे संशयास्पद आदेश

टीम अॅग्रोवन
शुक्रवार, 31 जुलै 2020

राज्यात सोयाबीन बियाण्यांबाबत सतत तक्रारी असताना प्रयोगशाळांमध्ये तपासणीसाठी बियाण्यांचे नमुने उशिरा पाठवण्याचे संशयास्पद आदेश दिले गेले होते, अशी धक्कादायक माहिती हाती आली आहे.

पुणे: राज्यात सोयाबीन बियाण्यांबाबत सतत तक्रारी असताना प्रयोगशाळांमध्ये तपासणीसाठी बियाण्यांचे नमुने उशिरा पाठवण्याचे संशयास्पद आदेश दिले गेले होते, अशी धक्कादायक माहिती हाती आली आहे.

खते, बियाणे, कीटकनाशके उद्योगात दरमहिन्याला अब्जावधी रुपयांची उलाढाल होते. या उद्योगांना परवाने देणे आणि प्रयोगशाळेत नमुने पाठवून कारवाई करण्याचे अधिकार कृषी खात्याच्या निविष्ठा व गुणनियंत्रण विभागाकडे आहेत. या यंत्रणेचा वापर गैरव्यवहारासाठी करणारी टोळीच कृषी विभागात कार्यरत आहे. प्रयोगशाळा, नमुने तपासणी, धाड टाकणे, अपील करणे या सर्व प्रक्रियेत ही यंत्रणा गुरफटली आहे. सोयाबीन बियाणे प्रकरण हा याच यंत्रणेचा नमुना समजला जातो.

राज्यभर सोयाबीन बियाण्याचे नमुने तपासणीसाठी काढण्याचे वेळापत्रक तयार करण्यात आले आहे. या वेळापत्रकात बदल केल्यास त्याचा परिणाम थेट बियाणे बाजारात होतो. वेळेत नमुने न काढल्यास शेतकऱ्यांना निकृष्ट बियाण्यांचा पुरवठा होण्याची भीती असते. तथापि, गुणनियंत्रण विभागाने संशयास्पद या वेळापत्रकात फेरफार केला होता, असे उघड होत आहे.

‘‘कृषी आयुक्तालयातील एका लॉबीने २०१९-२० मधील गुणनियंत्रणाच्या मार्गदर्शक सूचना निर्गमित करताना एप्रिल व मे महिन्यात सोयाबीनचे नमुने काढू नका, प्रयोगशाळेत उशिरा नमुने पाठवा असा दबाव गुणनियंत्रण अधिकाऱ्यांवर आणला. त्यामुळे काही अधिकाऱ्यांनी नाराजी व्यक्त केली होती,’’ अशी माहिती सूत्रांनी दिली.

‘‘एप्रिल, मे महिन्यात सोयाबीनची आर्द्रता सहा टक्क्यांपर्यंत कमी होते. त्याप्रमाणेच सोयाबीन बियाण्याचे कवच नाजूक असल्याने सदोष बियाणे हाताळणी झाल्यास त्याचा परिणाम उगवण शक्तीवर होतो, असा स्पष्ट उल्लेख गुणनियंत्रण विभागाने एका पत्रात (सो.वि.त.७०४-१९) केला आहे. याचाच अर्थ असा की उगवणीच्या समस्या उद्भवू शकतात, याचा देखील अंदाज कृषी विभागाला आला होता.

‘‘गुणनियंत्रण निरीक्षकांनी गुणवत्ता तपासणीसाठी एप्रिल व मेमध्ये प्रखर तापमानात नमुने काढण्याऐवजी जूनच्या सुरुवातीला नमुने काढावे. असे काढलेले नमुने बीजपरीक्षणासाठी प्रयोगशाळेत पाठविल्यास अहवाल परिणामकारक येतील. यामुळे चांगल्या प्रतीचे व पुरेसे बियाणे शेतकऱ्यांना उपलब्ध होईल,’’ असा युक्तिवाद या पत्रात नमूद करण्यात आला होता.

मुळात हे पत्र बियाणे तपासणी प्रक्रिया खिळखिळी कशी होईल याची पद्धतशीरपणे काळजी घेणारे होते. सोयाबीन बियाण्यांचे नमुने काढल्यानंतर किमान ६० दिवस प्रयोगशाळांचे अहवाल हातात पडण्यास लागतात. म्हणजेच जूनमध्ये नमुने काढल्यास निकृष्ट बियाण्यांचे अहवाल सप्टेंबरमध्ये हाती येतात. त्या आधी जरी अहवाल मिळाले तरी असे बियाणे बाजारात शेतकऱ्यांच्या हातात पडण्याची भीती जास्त होती, असे सूत्रांचे म्हणणे आहे.

कोणत्या संशोधन संस्थेने केली शिफारस?
मुळात सोयाबीनचे नमुने जूनमध्ये काढण्याबाबत कोणत्या राष्ट्रीय संशोधन संस्थेची शिफारस कृषी आयुक्तालयाने मागवली होती, असा प्रश्न उपस्थित केला जात आहे. प्रयोगशाळांमध्ये बियाणे तपासणीसाठी पाठविण्याचे वेळापत्रक बदलण्याचे आदेश कोणी दिले होते, वेळापत्रक बदलल्यामुळे प्रयोगशाळेतून अंतिम अहवाल वेळेत मिळतील, यामुळे निकृष्ट बियाणे बाजारात जाणार नाही असा ठाम निष्कर्ष कशाच्या आधारे काढला गेला, असेही प्रश्न निरीक्षकांनी उपस्थित केले आहेत

प्रतिक्रिया
देशातील सोयाबीन वाणांच्या शृंखलेतील दोन जाती मी तयार केल्या आहेत. माझ्या शास्त्रीय ज्ञानाप्रमाणे शेतकऱ्यांना दर्जेदार बियाणे मिळण्यासाठी पहिली तपासणी बियाणे तयार होत असताना शक्यतो नोव्हेंबर ते डिसेंबरमध्ये व्हावी. दुसरी तपासणी एप्रिल,मेमध्येच होणे अत्यावश्यक आहे. जूनमध्ये होणारी तपासणी अजिबात उपयुक्त ठरू शकत नाही.” 
- डॉ.एस.के.दापके, सोयाबीन पैदासकार व निवृत्त संशोधक, अखिल भारतीय समन्वयीत सोयाबीन संशोधन प्रकल्प, अमरावती


इतर अॅग्रो विशेष
तुरळक ठिकाणी मुसळधार शक्य पुणे : कोकणसह राज्यात तुरळक ठिकाणी जोरदार पाऊस...
हा तर मत्स्य दुष्काळाच! जगातील आघाडीच्या ‘ब्लू इकॉनॉमी’मध्ये भारताचा...
कोकण, मराठवाड्यात जोरदार पावसाची हजेरी पुणे : राज्यातील अनेक भागांत पावसाचा जोर कमी झाला...
पेरणीची घाई नको : कृषी आयुक्तालयपुणेः राज्यात खरीप हंगामाच्या पार्श्वभूमीवर...
मॉन्सूनला पोषक वातावरण पुणे : नैऋत्य मोसमी वारे (मॉन्सून) वेगाने प्रवास...
दूध दरातील कापतीने शेतकऱ्यांची परवड औरंगाबाद: महिनाभरातच दुधाच्या दरात तब्बल ११...
पीककर्ज व्याज सवलत योजनेचे पालकत्व...पुणेः शेतकऱ्यांना शून्य टक्के व्याजाने तीन...
राज्यातील प्रकल्पांमध्ये केवळ २१ टक्के...पुणे ः मे आणि जून महिन्यात पाण्याची मागणी...
कमी दराने कांदा खरेदी सुरूच नाशिक : सिन्नर कृषी उत्पन्न बाजार समितीच्या...
सोयाबीन लागवड क्षेत्रात दहा टक्के...नागपूर : देशात सोयाबीन लागवड क्षेत्र आणि...
दूध दरासाठी गुरुवारी आंदोलन नगर : लॉकडाउनचा गैरफायदा घेत दूध उत्पादक...
विद्यापीठाच्या वाणांमुळे शेतकऱ्यांना ९५...नगर ः महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाने विकसित...
गांडुळखताचा लोकप्रिय केला शुभम ‘ब्रॅण्ड’सोलापूर जिल्हयातील उपळाई बुद्रूक येथील महादेव...
सिंधुदुर्गमध्ये मुसळधारसिंधुदुर्गनगरी : जिल्ह्याच्या काही भागात मुसळधार...
प्रयोगशील, अभ्यासपूर्ण शेतीचा आदर्शतिडका (जि. औरंगाबाद) येथील युवा शेतकरी ईश्‍वर...
शेतकऱ्यांचे धान बोनसचे १७ कोटी रुपये...चंद्रपूर : गेल्या खरीप हंगामात विक्री केलेल्या...
मॉन्सून उद्या दिल्लीत पुणे : नैऋत्य मोसमी वारे (मॉन्सून) वेगाने उत्तरेत...
समुद्रातील माशांचा साठा केवळ ६६ टक्के...रत्नागिरी ः समुद्रातील माशांचा साठा कमी होत असून...
दीडपट हमीभावाचा केंद्राचा दावा फसवा पुणेः किमान आधारभूत किमतीच्या (एमएसपी) माध्यमातून...
नाशिक जिल्ह्यात सोयाबीन बियाण्याची ...नाशिक : अनेक शेतकऱ्यांनी यंदा सोयाबीन पेरणीला...