agriculture news in marathi value added products of bottle gourd | Page 2 ||| Agrowon

दुधीभोपळ्यापासून टुटीफुटी, पावडर, वडी

चंद्रकला सोनवणे 
बुधवार, 16 सप्टेंबर 2020

दुधी भोपळ्यात अनेक पौष्टिक घटक असतात. यामध्ये तंतुमय पदार्थ, जीवनसत्त्वे, थायमिन, लोह, मॅग्नेशिअम, कॅल्शिअम, फॉस्फरस, पोटॅशिअम, मॅंगनिज असे विविध पोषक घटक असतात. दुधी भोपळ्यापासून वेगवेगळे चविष्ट पदार्थ केले जातात. 
 

बऱ्याच लोकांना दुधी भोपळ्याची भाजी आवडत नाही. मात्र, यापासून केलेले प्रक्रियायुक्त पदार्थ नक्कीच आवडीने खाल्ले जातात. दुधी भोपळ्यात अनेक पौष्टिक घटक असतात. यामध्ये तंतुमय पदार्थ, जीवनसत्त्वे, थायमिन, लोह, मॅग्नेशिअम, कॅल्शिअम, फॉस्फरस, पोटॅशिअम, मॅंगनिज असे विविध पोषक घटक असतात. दुधी भोपळ्यापासून वेगवेगळे चविष्ट पदार्थ केले जातात. 

औषधी गुणधर्म 

  • दुधीचा रस १ वाटी, लिंबू रस १ चमचा आणि मध १ चमचा एकत्रित करून सकाळ-संध्याकाळ घेतल्यास मूत्रविकार कमी होतात.
  • त्वचेची कांती उजळण्यास दुधीचा रस, जायफळ पूड आणि मध एकत्रित करून लावल्यास फायदेशीर ठरते.
  • एक चमचा आवळा चूर्ण, दुधी भोपळ्याच्या रसात रात्री कोमट पाण्यातून घेतल्याने झोप चांगली लागते. पोट साफ होते.
  • लहान मुलांच्या छातीतील कफ दूर करण्यास फायदेशीर आहे. दुधीचा रस आटवून त्यात मिरे पिंपळी वाटून मधात मिसळून त्याचे चाटण द्यावे.
  • दुधीच्या सेवनामुळे कोलेस्ट्रॉल कमी होण्यास मदत होते. ह्रदय विकाराच्या रुग्नांनी सकाळ आणि संध्याकाळी १ वाटी दुधीचा रस घ्यावा.
  • वजन कमी करण्यासाठी दुधीचा रस फायदेशीर आहे.
  • केसांच्या आरोग्यासाठी दुधी रस तेलात मिसळून केसांना लावावा. केस मजबूत होऊन वाढण्यास मदत होते.
  • दुधी भोपळ्याचा रस शरीरासाठी पौष्टिक असतो. रोज सकाळी १ ग्लास दुधीचा रस पिल्याने शरीरातील टाकाऊ पदार्थ बाहेर पडण्यास मदत होते.
  • मधुमेहावर दुधी भोपळा गुणकारी मानला जातो. दुधीमधील मधुमेह विरोधी गुणधर्म रक्तातील ग्लुकोज नियंत्रित ठेवण्यास मदत करतात. 

प्रक्रियायुक्त पदार्थ
टुटीफुटी 

परिपक्व दुधी भोपळा स्वच्छ पाण्याने धुऊन घ्यावा. बोजणीच्या साह्याने त्यास लहान छिद्रे पाडून २ ते ३ सेंमी लांबीचे तुकडे करावेत. हे तुकडे उकळत्या पाण्यात २-३ मिनिटे गरम करावेत. नंतर ५० टक्के साखरेच्या पाकात तुकडे टाकून त्यात ०.२ टक्के सायट्रिक आम्ल मिसळावे. हे मिश्रण २४ तास मुरवण्यासाठी ठेवावे. दुसऱ्या दिवशी त्याच पाकामध्ये साखर टाकून साखरेचे प्रमाण ६० टक्के करावे. आणि पुन्हा २४ तास मुरण्यासाठी ठेवावे. शेवटी ७० टक्के साखरेच्या पाकात ५ ते ६ तास काप ठेवावेत. सहा दिवसानंतर काप साखरेच्या पाकातून काढून चांगले निथळून घ्यावेत. सावलीत किंवा पंख्याखाली ४८ तासांपर्यंत वाळवावे. तयार टुटीफुटीची स्वच्छ ठिकाणी साठवण करावी.

पावडर 
पावडर करण्यासाठी परिपक्व दुधी भोपळा निवडावा. दुधी स्वच्छ पाण्याने धुऊन त्याचे पातळ काप करावेत. पातळ कापास ८० अंश सेल्सिअस तापमानास ४ मिनिटे गरम पाण्याची प्रक्रिया (ब्लांचींग) करावी. वाळवण यंत्रामध्ये ५० अंश सेल्सिअस तापमानास १५ ते १६ तास काप वाळवावेत. काप पूर्ण वाळल्यानंतर ग्राइंडर मशीनमधून त्याची पावडर तयार करून घ्यावी. तयार पावडर चाळून प्लॅस्टिकच्या पिशवीमध्ये भरून सील करावी. थंड किंवा कोरड्या वातावरणात साठवण करावी. साधारणतः १ किलो भोपळ्यापासून ६० ग्रॅम पावडर मिळते. 

वडी 
परिपक्व दुधी स्वच्छ पाण्याने धुऊन त्यावरील साल काढावी. दुधीचे मोठे मोठे काप करून त्यातील बिया काढून टाकाव्यात. नंतर दुधीभोपळा किसून घ्यावा. किसाचे वजन करून मंद आचेवर तुपामध्ये परतून घ्यावा. त्यामध्ये गरजेप्रमाणे साखर, विलायची पूड, दूध पावडर टाकून घट्ट होईपर्यंत शिजवावे. मिश्रण घट्ट झाल्यानंतर ते तूप लावलेल्या ट्रे वर ओतावे. मिश्रण थंड झाल्यानंतर त्याच्या वड्या पाडून त्यावर सुकामेव्याची पूड लावावी.

संपर्क- चंद्रकला सोनवणे, ७९७२९९९४६४
(के.एस.के. अन्नतंत्र महाविद्यालय, बीड)


इतर कृषी प्रक्रिया
जांभळापासून सरबत, स्क्वॅश निर्मितीआरोग्यदायी गुणधर्मामुळे जांभळाची मागणी सातत्याने...
मूल्यवर्धनाची संधी असलेले पीक ः सोयाबीनआपल्याला सोयाबीन मूल्यवर्धनामध्ये मोठा टप्पा...
लघू प्रक्रिया उद्योगांना चांगली संधीलघू उद्योगासाठी बँकेकडून कर्ज मिळविण्यासाठी...
ड्रॅगन फळापासून कॉर्डीयल, स्क्वॅश...ड्रॅगन फळ हे हायलोसेरियस आणि सेलेनेसियस या...
खपली गहू बिस्किटे, हळद पावडर उद्योगात...दसनूर (जि.जळगाव) येथील वैशाली प्रभाकर पाटील यांनी...
मखानापासून बनवा बर्फी, लाह्या अन् चिक्कीदलदलीच्या क्षेत्रात उगवणारे मखाना हे भरपूर...
कृषी क्षेत्रामध्ये आहेत व्यावसायिक संधीव्यावसायिक संधी म्हणून शेती व संलग्न बाबींकडे...
चिकूपासून बनवा आइस्क्रीमआइस्क्रीम हा लहानथोराच्या आवडीचा विषय आहे. त्याला...
पपईपासून पेपन,पेक्टिन निर्मितीपपईचे फळ पचनास मदत करते. त्याचा गर व बिया औषधी...
भोपळ्यापासून बर्फी, चिक्कीभोपळा हृदयरोगांसाठी  उपयुक्त आहे. यातील घटक...
चिकूपासून बनवा मूल्यवर्धित पदार्थचिकू  (शा. नाव ः मैनिलकारा जपोटा) हे गोड,...
प्रक्रिया उद्योगातही मशरूमला मागणीवाळवलेल्या मशरूमला बाजारपेठेत चांगली मागणी आणि...
शेळीच्या दुधापासून दही, लोणी, चीज, मलईशेळीचे दूध पचनास हलके असते. शेळीच्या दुधापासून...
श्रीवर्धनी सुपारीचे संवर्धन आवश्यकसुपारी हे परपरागीकरण होणारे झाड असल्याने...
फणसामध्ये आहे प्रक्रिया उद्योगाची संधीफणसातील गरे तसेच बिया खाण्यायोग्य असून गरापासून...
फणसापासून तयार करा खाकरा, केक अन् लोणचेविविध पदार्थांचे पोषणमूल्य वाढविण्यासाठी फणस बी...
प्रक्रिया उद्योगात गवती चहाला मागणीगवती चहामध्ये अत्यावश्यक तेल असते. हे तेल सुगंधीत...
बहुगुणी शेवग्याचे मूल्यवर्धित पदार्थशेवग्यामध्ये उच्च पौष्टिक आणि औषधी मूल्य आहेत....
प्रक्रिया अन् आरोग्यासाठी शेवगाशेवग्याचे मूळ, फूल, पाने व साल यांचा वापर...
प्रक्रिया उद्योगाला चालना देणारे मेगा...शेतकरी, प्रक्रिया करणारे आणि किरकोळ विक्रेत्यांना...