agriculture news in marathi value added products of bottle gourd | Agrowon

दुधीभोपळ्यापासून टुटीफुटी, पावडर, वडी

चंद्रकला सोनवणे 
बुधवार, 16 सप्टेंबर 2020

दुधी भोपळ्यात अनेक पौष्टिक घटक असतात. यामध्ये तंतुमय पदार्थ, जीवनसत्त्वे, थायमिन, लोह, मॅग्नेशिअम, कॅल्शिअम, फॉस्फरस, पोटॅशिअम, मॅंगनिज असे विविध पोषक घटक असतात. दुधी भोपळ्यापासून वेगवेगळे चविष्ट पदार्थ केले जातात. 
 

बऱ्याच लोकांना दुधी भोपळ्याची भाजी आवडत नाही. मात्र, यापासून केलेले प्रक्रियायुक्त पदार्थ नक्कीच आवडीने खाल्ले जातात. दुधी भोपळ्यात अनेक पौष्टिक घटक असतात. यामध्ये तंतुमय पदार्थ, जीवनसत्त्वे, थायमिन, लोह, मॅग्नेशिअम, कॅल्शिअम, फॉस्फरस, पोटॅशिअम, मॅंगनिज असे विविध पोषक घटक असतात. दुधी भोपळ्यापासून वेगवेगळे चविष्ट पदार्थ केले जातात. 

औषधी गुणधर्म 

  • दुधीचा रस १ वाटी, लिंबू रस १ चमचा आणि मध १ चमचा एकत्रित करून सकाळ-संध्याकाळ घेतल्यास मूत्रविकार कमी होतात.
  • त्वचेची कांती उजळण्यास दुधीचा रस, जायफळ पूड आणि मध एकत्रित करून लावल्यास फायदेशीर ठरते.
  • एक चमचा आवळा चूर्ण, दुधी भोपळ्याच्या रसात रात्री कोमट पाण्यातून घेतल्याने झोप चांगली लागते. पोट साफ होते.
  • लहान मुलांच्या छातीतील कफ दूर करण्यास फायदेशीर आहे. दुधीचा रस आटवून त्यात मिरे पिंपळी वाटून मधात मिसळून त्याचे चाटण द्यावे.
  • दुधीच्या सेवनामुळे कोलेस्ट्रॉल कमी होण्यास मदत होते. ह्रदय विकाराच्या रुग्नांनी सकाळ आणि संध्याकाळी १ वाटी दुधीचा रस घ्यावा.
  • वजन कमी करण्यासाठी दुधीचा रस फायदेशीर आहे.
  • केसांच्या आरोग्यासाठी दुधी रस तेलात मिसळून केसांना लावावा. केस मजबूत होऊन वाढण्यास मदत होते.
  • दुधी भोपळ्याचा रस शरीरासाठी पौष्टिक असतो. रोज सकाळी १ ग्लास दुधीचा रस पिल्याने शरीरातील टाकाऊ पदार्थ बाहेर पडण्यास मदत होते.
  • मधुमेहावर दुधी भोपळा गुणकारी मानला जातो. दुधीमधील मधुमेह विरोधी गुणधर्म रक्तातील ग्लुकोज नियंत्रित ठेवण्यास मदत करतात. 

प्रक्रियायुक्त पदार्थ
टुटीफुटी 

परिपक्व दुधी भोपळा स्वच्छ पाण्याने धुऊन घ्यावा. बोजणीच्या साह्याने त्यास लहान छिद्रे पाडून २ ते ३ सेंमी लांबीचे तुकडे करावेत. हे तुकडे उकळत्या पाण्यात २-३ मिनिटे गरम करावेत. नंतर ५० टक्के साखरेच्या पाकात तुकडे टाकून त्यात ०.२ टक्के सायट्रिक आम्ल मिसळावे. हे मिश्रण २४ तास मुरवण्यासाठी ठेवावे. दुसऱ्या दिवशी त्याच पाकामध्ये साखर टाकून साखरेचे प्रमाण ६० टक्के करावे. आणि पुन्हा २४ तास मुरण्यासाठी ठेवावे. शेवटी ७० टक्के साखरेच्या पाकात ५ ते ६ तास काप ठेवावेत. सहा दिवसानंतर काप साखरेच्या पाकातून काढून चांगले निथळून घ्यावेत. सावलीत किंवा पंख्याखाली ४८ तासांपर्यंत वाळवावे. तयार टुटीफुटीची स्वच्छ ठिकाणी साठवण करावी.

पावडर 
पावडर करण्यासाठी परिपक्व दुधी भोपळा निवडावा. दुधी स्वच्छ पाण्याने धुऊन त्याचे पातळ काप करावेत. पातळ कापास ८० अंश सेल्सिअस तापमानास ४ मिनिटे गरम पाण्याची प्रक्रिया (ब्लांचींग) करावी. वाळवण यंत्रामध्ये ५० अंश सेल्सिअस तापमानास १५ ते १६ तास काप वाळवावेत. काप पूर्ण वाळल्यानंतर ग्राइंडर मशीनमधून त्याची पावडर तयार करून घ्यावी. तयार पावडर चाळून प्लॅस्टिकच्या पिशवीमध्ये भरून सील करावी. थंड किंवा कोरड्या वातावरणात साठवण करावी. साधारणतः १ किलो भोपळ्यापासून ६० ग्रॅम पावडर मिळते. 

वडी 
परिपक्व दुधी स्वच्छ पाण्याने धुऊन त्यावरील साल काढावी. दुधीचे मोठे मोठे काप करून त्यातील बिया काढून टाकाव्यात. नंतर दुधीभोपळा किसून घ्यावा. किसाचे वजन करून मंद आचेवर तुपामध्ये परतून घ्यावा. त्यामध्ये गरजेप्रमाणे साखर, विलायची पूड, दूध पावडर टाकून घट्ट होईपर्यंत शिजवावे. मिश्रण घट्ट झाल्यानंतर ते तूप लावलेल्या ट्रे वर ओतावे. मिश्रण थंड झाल्यानंतर त्याच्या वड्या पाडून त्यावर सुकामेव्याची पूड लावावी.

संपर्क- चंद्रकला सोनवणे, ७९७२९९९४६४
(के.एस.के. अन्नतंत्र महाविद्यालय, बीड)


इतर कृषी प्रक्रिया
छोट्या उपायांद्वारे टाळता येईल अन्न...मागील भागामध्ये कृषी उत्पादनाच्या व वाहतुकीच्या...
लघुउद्योग चालू करण्यापूर्वीची तयारीमागील दोन लेखांमध्ये आपण छोट्या उद्योगात नफ्याचे...
तंत्रज्ञान वापरातून टाळा अन्नाची नासाडीकार्लो पेट्रिनी यांच्या मते, प्रत्येकासाठी अन्न...
डाळिंब फळांची प्रतवारी, साठवणूकमहाराष्ट्रामध्ये गेल्या दोन दशकांपासून डाळिंब एक...
चिंचेपासून मूल्यवर्धित पदार्थचिंचेपासून मूल्यवर्धित पदार्थांच्या निर्मितीला...
फालसापासून जाम, जेली, चटणीफालसा हा एक रानमेवा आहे. फालसा फळामध्ये प्रथिने,...
छोट्या उद्योगात नफा कसा वाढवावा?नवीन लघुउद्योग सुरू केल्यानंतर उद्योजकांना अनेक...
हळदीपासून मूल्यवर्धित पदार्थ...बहुतांश भारतीय भाज्यांमध्ये हळदीचा कमी अधिक वापर...
दुधीभोपळ्यापासून टुटीफुटी, पावडर, वडीबऱ्याच लोकांना दुधी भोपळ्याची भाजी आवडत नाही....
सुरणपासून रुचकर पदार्थसुरण या कंदपिकापासून विविध प्रक्रियायुक्त पदार्थ...
टोमॅटोपासून केचअप, चटणी, वेफर्सबाजारातील दर कमी झाल्यावर टोमॅटो फेकून दिले जातात...
उद्योजकतेतून ग्रामीण विकासाकडे...ग्रामीण भागासह सर्वत्र व्यवसाय, उद्योग याविषयी...
टोमॅटो निर्यात, प्रक्रिया उद्योगात संधीयेत्या काळात टोमॅटो उत्पादक प्रदेशांमध्ये सहकारी...
पनीर निर्मितीसह वाढवा टिकवणक्षमतापनीर हा भारतीय उपखंडामध्ये आहारामध्ये मोठ्या...
आल्यापासून कॅण्डी, लोणचे, मुरांबाअनेक आयुर्वेदिक औषधांमध्ये आल्याचा वापर केला जातो...
डाळिंबापासून जॅम, जेली, स्क्वॅश ​डाळिंबापासून इतर फळाप्रमाणेच उत्तम प्रकारचे सिरप...
कृषी व्यवसायात भरपूर संधी, गरज योग्य...कृषी क्षेत्रात व्यवसायाला मोठा वाव आहे. कृषी...
पेरूपासून बनवा लोणचे, चीज, जेलीपेरूमधील जीवनसत्त्व क रोगप्रतिकारक शक्ती...
चिंच प्रक्रियेतून उद्योगाच्या संधीचिंचेच्या आंबट-मधुर व आम्लकारक चवीमुळे याचा वापर...
डाळिंबाचे औषधी गुणधर्म डाळिंबाची मधुर चव, बियांचा आकर्षक नैसर्गिक लाल...