agriculture news in Marathi women has 14 percent land ownership Maharashtra | Agrowon

राज्यातील चौदा टक्के शेतीक्षेत्राची ‘ती’ मालकीण

टीम अॅग्रोवन
रविवार, 8 मार्च 2020

दहाव्या कृषी गणनेत राज्यात पुरुष व महिला शेतकरी यांची एकूण सुमारे एक कोटी ५२ लाख ८५ हजार ४३९ एवढी संख्या असल्याचे समोर आले आहे. त्यांच्याकडे सुमारे दोन कोटी पाच लाख ६ हजार ४३२ हेक्टर शेती आहे. त्यापैकी सुमारे १४ टक्के महिला खातेदार आहेत. यामध्ये दरवर्षी वाढ होताना दिसत असली तरी पाच वर्षांनंतर होत असलेल्या कृषी गणनेतून यामध्ये खरे चित्र समोर येते.
— डॉ. जयंत टेकाळे, उपायुक्त, कृषी गणना, कृषी आयुक्तालय, पुणे

पुणे: एकविसाव्या शतकात सर्वच क्षेत्रांत महिलांचा वावर वाढत आहे. यात प्रामुख्याने कृषी क्षेत्रात महिला पुरुषांच्या बरोबरीने काम करतात. मात्र, त्यांना जमिनीवरील अधिकार आत्तापर्यंत कमी मिळत असे. शासनाने यासंदर्भात समान हक्काचा कायदा केल्यानंतर आणि केवळ महिलांकरिता शेतीविषयक योजना आणल्यानंतर महिलांच्या नावावर शेतजमीन करण्याचे प्रमाण वाढले. राज्यात सुमारे २३ लाख ६३ हजार ७०६ महिलांकडे तब्बल २८ लाख ८४ हजार ३२७ हेक्टर म्हणजेच सरासरी १४ टक्के शेतजमीन असल्याची बाब २०१५-१६ च्या दहाव्या कृषी गणनेतून समोर आली आहे. 

सध्या अनेक पुरुष शेतकऱ्यांच्या नावावर शेतजमीन असल्याने मिळणाऱ्या एकूण उत्पन्नातून काही प्रमाणात शासनाला कर भरावा लागतो. याशिवाय शासनाच्या विविध योजनांचाही लाभ कमी प्रमाणात मिळतो. मागील काही वर्षांपासून शासनाने महिलांच्या नावावर शेती असल्यास अधिक लाभ देण्यास सुरुवात केली आहे. त्यामुळे महिलांच्या नावावर शेती करण्याचे प्रमाणही वाढले. दरवर्षी महिला शेतकऱ्यांच्या संख्येत वाढ होत आहे. 

मागील २०१०-११ मध्ये झालेल्या नवव्या कृषी गणनेनुसार राज्यात पुरुष व महिला मिळून एकूण एक कोटी ३६ लाख ९८ हजार ९६५ खातेदार शेतकरी संख्या असून त्यांच्याकडे एकूण एक कोटी ९७ लाख ६७ हजार ६१ हेक्टर क्षेत्र होते. त्यापैकी महिला खातेदारांची संख्या २० लाख ५२ हजार ५१९ एवढी होती. तर त्यांच्याकडे एकूण २५ लाख ८५ हजार २५३ हेक्टर क्षेत्र होते. त्या तुलनेत नवीन २०१५-१६ च्या दहाव्या कृषी गणनेत महिला खातेदारांच्या संख्येत १४ टक्के वाढ झाल्याचे दिसून येते.    

जमीनधारणा क्षेत्रात घट 
कृषी गणना दर पाच वर्षांनी केली जाते. त्यानुसार वैयक्तिक जमिनी धारणा क्षेत्रात मागील ४५ वर्षाचा लेखाजोखा पाहता ४.२८ हेक्टरवरून घसरण होऊन ती १.३४ हेक्टरपर्यंत खाली आल्याचे दिसून येते. यामध्ये प्रामुख्याने १९९५ नंतर जमिनी धारण क्षेत्रात झपाट्याने घट झाली आहे.  

जिल्हानिहाय महिला शेतकरी संख्या व क्षेत्र (कंसात क्षेत्र हेक्टरमध्ये) ः
ठाणे १९,०९४ (२२,७८७), रायगड ६९,९६८ (५९५१७), रत्नागिरी ८०,११४ (८९१९२), सिंधुदुर्ग ७४,४७५ (६३,८०१), नाशिक १,११,३३८ (१,४७,१८४), धुळे ४४,१६६ (७२,०४३), नंदुरबार २७,३२८ (४७,१३८), जळगाव ७९,८२२ (१,१६,१०७), नगर १,७५,८३० (१,८१,६८८), पुणे १,६५,७६४ (१,९१,७३२), सोलापूर ८४,१९३ (१,३०,७१३), सातारा ८०,२९२ (६२,३३७), सांगली ६२,०४२ (६९,५११), कोल्हापूर ८२,७९१ (५४,३६०), औरंगाबाद १,०८,७८७ (१,२४,८०४), जालना ६८,२०७ (८२,७०३), बीड १,१३,६२७ (१,०६,९०१), लातूर ६६,७६९ (८६,३९६), उस्मानाबाद ५६,३५१ (८६,९३८), नांदेड १,१२,६४८ (१,३७,५९९), परभणी ६४,७८७ (८७,१७४), हिंगोली ४३,१४५ (५२,८७६), बुलडाणा ८८,९२० (१,१३,४८५), अकोला ५५,०३२ (७९,५४३), वाशीम ४०,७२४ (५८,९६३), अमरावती ७०,६१० (१,०८,९७९), यवतमाळ ७४,०१७ (१,४५,०४०), वर्धा ३०,१७७ (५८,३५४), नागपूर ३६,३१३ (५९,२०४), भंडारा ३९,६३२ (३१,७५६), गोंदिया ४६,१९४ (३३,१८९), चंद्रपूर ४३,५१० (६५,०७९), गडचिरोली १९,३०४ (२६,९९०), पालघर २७,७३५ (४०,२४४).

प्रकारानुसार महिला खातेदार शेतकऱ्यांची संख्या    

प्रकार   क्षेत्र महिला शेतकरी संख्या
अत्यल्प १ हेक्टर  १२,७५,३९५
अल्प १ ते २ हेक्टर ६,७९,६०७
निम्न मध्यम २ ते ४ हेक्टर    ३,१९,४५६
मध्यम ४ ते १० हेक्टर ८२,२९०
मोठे १० हेक्टरपेक्षा अधिक ६,९५८

प्रतिक्रिया
आम्ही दोघी जावा मिळून २९ एकर शेती सांभाळतो. माझ्या नावावर १४ एकर शेती आहे. यात खरिपात सोयाबीन, मूग, उडीद, कापूस, ज्वारी तर रब्बीत हरभरा घेते. मी ट्रॅक्टर चालविण्यापासून तर निंदण, कापूस वेचणी, मूग, उडदाच्या शेंगा तोडणे, मजुरांकडून काम करून घेणे, बँकेचे व्यवहार, कृषी निविष्ठांची खरेदी अशी सर्वच कामे करते. माझे पती व दीर, दोघांचेही काही वर्षांपूर्वी निधन झाल्याने शेतीची जबाबदारी आम्ही दोघी सांभाळतो. 
— ज्योती संतोष देशमुख, शेतकरी, कट्यार, ता. जि. अकोला.

 


इतर महिला
उमाताईंनी मिळवली आयुष्याची भाकरी गाडीवर फिरून ज्वारीच्या कडक भाकरीची विक्री करत...
अपचन, खोकला, कफावर गुणकारी पिंपळी पावडर आपल्या घरातील ज्येष्ठ मंडळींना पिंपळी नक्कीच...
नैसर्गिकरीत्या वाढवा रोगप्रतिकारक शक्तीरोगप्रतिकारक शक्ती म्हणजेच शरीरात बाहेरून प्रवेश...
कुक्कुटपालन, भात रोपवाटिका व्यवसायातून...विंग (ता. खंडाळा,जि.सातारा)  गावातील तेरा...
महिला बचत गट बनवतो २६ प्रकारचे मसालेपाहुणेवाडी (ता.बारामती, जि.पुणे) येथील सुवर्णा...
बहुगुणी वेलचीवेलची म्हणजेच वेलदोडा. मसाला तसेच मुखशुद्धीकर...
महिला बचतगटाचा ‘जय भोलेनाथ’ ब्रॅण्डभेंडा बुद्रूक (ता. नेवासा,जि.नगर) येथील वीस...
आरोग्यदायी दालचिनीमसाल्यांच्या पदार्थांत, घरात मसाला करताना...
रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यास चिकन अन्...भारतीय खाद्य सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाने चिकन...
आरोग्यदायी हिंगआपल्या रोजच्या स्वयंपाकात पदार्थ करताना फोडणीसाठी...
थेट भाजीपाला विक्रीतून शेती झाली सक्षमथेट ग्राहकांना शेतीमाल विक्रीसाठी शेतकरी स्वतःहून...
पूरक उद्योगातून मिळाली आर्थिक साथपरभणी जिल्ह्यातील मुरुंबा गावातील झाडे...
आरोग्यदायी फणसवरून काटेरी पण आतून गोड.. असे म्हटले की फणस हे फळ...
गटामुळे मिळाली शेती, पूरक उद्योगाला...  टाकळीमिया (ता. राहुरी, जि. नगर) येथील...
अजीर्ण, अपचनावर गुणकारी बडीशेपकोणताही सण, समारंभ आणि घरगुती कार्यक्रमाच्या...
नाचणी प्रक्रियेतून मिळवली आर्थिक समृद्धीकोकणात भातशेतीबरोबर नाचणीची लागवड मोठ्या प्रमाणात...
गुणकारी कोकमकोकम सरबतामुळे पचनसंस्था सुधारण्यास मदत होते....
महौषधी जिरेस्वयंपाकात, पदार्थात, मसाल्यात उपयुक्त असणारे...
किरकोळ आजारांकडे नको दूर्लक्षमहिलांनी घराकडून शेताकडे जाताना चेहऱ्यावर पदर...
आरोग्यदायी ज्येष्ठमधसमस्त महिलावर्गासाठी ज्येष्ठमध काही नवीन नाही....