agriculture news in Marathi,countries social industry Ignored,Maharashtra | Page 2 ||| Agrowon

देशाची सामाजिक उद्योजकता दुर्लक्षित; ग्रामीण भारत परिषदेतील सूर

टीम अॅग्रोवन
शुक्रवार, 8 नोव्हेंबर 2019

पुणे : देशातील अनेक तरुण-तरुणींना शेती क्षेत्रावरील आधारित सामाजिक उद्योजकतेमध्ये करिअर म्हणून येण्यात कमालीचा रस आहे. मात्र, त्यांना भांडवलपुरवठा होत नसून, मोठ्या शासकीय संस्थांची भूमिकादेखील प्रोत्साहनाची नाही, असा सूर ग्रामीण भारत परिषदेत निघाला. 

पुणे : देशातील अनेक तरुण-तरुणींना शेती क्षेत्रावरील आधारित सामाजिक उद्योजकतेमध्ये करिअर म्हणून येण्यात कमालीचा रस आहे. मात्र, त्यांना भांडवलपुरवठा होत नसून, मोठ्या शासकीय संस्थांची भूमिकादेखील प्रोत्साहनाची नाही, असा सूर ग्रामीण भारत परिषदेत निघाला. 

टाटा ट्रस्टच्या ‘विकासान्वेष फाउंडेशनने बायफ मुख्यालयात तीनदिवसीय ‘ग्रामीण भारत’ परिषद आयोजित केली आहे. परिषदेच्या उद्‌घाटन सोहळ्यास राजीव गांधी इन्स्टिट्यूट ऑफ कन्टेम्पररी स्टडीजचे संचालक विजय महाजन, बायफचे अध्यक्ष गिरीश सोहनी, विकासान्वेष फाउंडेशनचे संचालक संजीव फणसळकर, सल्लागार अजित कानिटकर, संशोधक उषा गणेश, अनलिमिटेडच्या सीईओ अंशू भारतीय, हैदराबादच्या अग्रीश्रीचे प्रवर्तक भिक्शम गुज्जा, गो फोर फ्रेशचे प्रवर्तक मारुती चापके, इन्स्टिट्यूट ऑफ रुरल मॅनेजमेंट आ. प्राध्यापक शंभू प्रसाद व्यासपीठावर होते. कानिटकर-प्रसाद संपादित ‘शेतीचे भवितव्य ः भारतातील सामाजिक उद्योजकतेचा उदय’ या पुस्तकाचे प्रकाशन करण्यात आले. 

नफा नव्हे तर सामाजिक हित आणि विकासाला प्राधान्य देण्याच्या उद्देशाने सुरू केलेल्या कंपनी, उद्योग किंवा व्यावसायिक उपक्रमाला ‘सामाजिक उद्योजकता’ म्हटले जाते. गेल्या दशकापासून कृषी व इतर क्षेत्रात सामाजिक उद्योजकतेची वाढ मोठ्या प्रमाणात देशात होते आहे. मात्र, देशातील कॉर्पोरेट उद्योजकतेला गुंतवणूक, प्रोत्साहन तसेच धोरणात्मक पाठबळ मिळते, तसे कोणतेही पाठबळ सामाजिक उद्योजकतेला अद्यापही लाभलेले नाही. यामुळे या परिषदेत देशातील अभ्यासकांनी चिंता व्यक्त केली. 

स्रोत व यंत्रणा तोकडी ः सोहनी
सोहनी म्हणाले, की सामाजिक उद्योजकतेला आर्थिक पाठबळ देणारे स्रोत व प्रशिक्षण यंत्रणा तोकड्या आहेत. या संस्था नफ्यात नसतील त्या शाश्वतदेखील राहणार नाहीत. या संस्था उद्योगांना आकर्षित करीत नाहीत, हीदेखील एक समस्या आहेत. बायफने दुर्गम आदिवासी भागात प्रक्रिया व विक्रीची साखळी तयार केली. केरळात कॉर्पोरेट पद्धतीचे काजू प्रक्रिया उद्योग आहेत. मात्र, बायफच्या या काजू प्रक्रिया केंद्राकडे वेगळ्या पद्धतीने बघायला हवे. कारण, आम्ही काजू प्रक्रिया उद्योगात महिला सबलीकरण, कृषी प्रक्रिया आणि आदिवासी शेतकरी विकास अशा तीनही मुद्द्यांवर एकाच वेळी काम करतो आहोत. 

हृदय एनजीओचे ठेवा ः महाजन 
सामाजिक उद्योजकतेमध्ये पाच लाखांची गुंतवणूक होत नाही. मात्र, साध्या अॅप्लिकेशनसाठी १०० दशलक्ष डॉलर्सची गुंतवणूक होत असल्याचे पाहून धक्का बसतो, असे महाजन यांनी स्पष्ट केले. “आपल्याला आपल्या कामाची पद्धत बदलावी लागेल. भांडवली बाजारातील उद्योजक, गुंतवणूकदार यांच्यात जागृती करावी लागेल. सामाजिक उद्योजकाचे हृदय हे एनजीओचे असते. डोके उद्योजकाप्रमाणे नफ्यातोट्याविषयी जागरूक असणारे आणि शासकीय व अन्य यंत्रणेला बरोबर घेऊन चालणारे हात असावेत,” असा सल्ला त्यांनी दिला.

“माझ्या मते विकासाची नव्याने व्याख्या करायला हवी. सर्वांना विकासाच्या प्रक्रियेत सामावून घेणारी, जीवनमान समृद्ध करणारी तसेच निसर्ग व पर्यावरणाला परस्परपूरक ठरणारी प्रक्रिया म्हणजे विकास होय. १३० कोटींच्या भारतात सामाजिक उद्योजकतेचा विस्तार कसा करायचा हे आव्हानात्मक आहे. पण, आपण लढलेच पाहिजे,” असे आवाहन श्री. महाजन यांनी केले.  

अनुभव मोठा़़; मात्र संशोधन सामग्री नाही
लेखक कानिटकर म्हणाले, की देशाला सामाजिक उद्योजकेतेची दीर्घ व चांगली परंपरा आहे. विविध भागांमध्ये असंख्य प्रयोग होत आहेत. मात्र, या प्रयोगांवर आधारित अभ्यास व संशोधनाची साधने देशात उपलब्ध नाहीत. त्यामुळे विदेशांतील साधनसामग्रीवर अवलंबून राहावे लागते. मात्र, विदेशांतील सामाजिक संदर्भ पूर्णतः भिन्न आहेत. यासाठी आम्ही देशातील निवडक अशा १५ सामाजिक उद्योजक संस्थांचा अभ्यास परिपूर्ण पुस्तक तयार केले आहे. त्याचा लाभ देशातील विद्यापीठे, कृषी क्षेत्रातील संशोधक, विद्यार्थी, तज्ज्ञ व देशाच्या धोरणकर्त्यांनादेखील होईल.


इतर बातम्या
श्री स्वामी समर्थ शेतकरी कंपनीप्रमाणे...पुणे ः आठवडे बाजारात थेट विक्रीच्या माध्यमातून...
फूल उत्पादकांना आस दसरा, दिवाळीचीपुणे : टाळेबंदीत सर्वाधिक फटका बसलेल्या फूल...
लातूर विभागात २३ लाखावर शेतकऱ्यांना...उस्मानाबाद / लातूर : लातूर येथील विभागीय कृषी...
पुणे जिल्ह्यात पीककर्जाची होणार सहा...पुणे :  नियमित कर्ज फेडणाऱ्या...
मूग, उडीद खरेदीसाठी सोलापूर, बार्शी,...सोलापूर  : मूग, उडदाच्या आधारभूत किंमती...
खानदेशातील दुष्काळी भागातील प्रकल्पांत...जळगाव  ः खानदेशातील दुष्काळी भागातील निम्मे...
वाशीम जिल्ह्यात पिकांच्या नुकसानीचे...वाशीम  : ‘‘जिल्ह्यात गेल्या काही दिवसांत...
खानदेशात सोयाबीनची कापणी, मळणी लांबणीवर...जळगाव  ः खानदेशात काळ्या कसदार जमिनीत वाफसा...
हिंगोली, परभणीत एक लाख हेक्टर पिकांवर...हिंगोली, परभणी : अतिवृष्टी, ओढे - नाले, नद्यांचे...
साखर कारखान्यांचे वजनकाटे सुधारा, ‘...कोल्हापूर : साखर कारखान्यांच्या वजन काट्याबाबत...
सांगलीत मूग, उडीद खरेदीसाठी नोंदणी सुरूसांगली : बाजार समितीच्या आवारातील विष्णूअण्णा...
ऊस गाळप यंदा वाढणार कोल्हापूर: गेल्या वर्षी महापूर व अवर्षणामुळे...
चिकन, अंड्यांची मागणी वाढली, दरात...नगर ः कोरोना व्हायरस संसर्गाच्या पार्श्वभूमीवर...
ऊस तोडणी कामगारांच्या मागण्यांबाबत साखर...पुणे: राज्यातील ऊस तोडणी व वाहतूक कामगारांच्या...
कृषी विधेयकाच्या समर्थणार्थ ‘रयत’ने...नाशिक  : केंद्र सरकारने कृषी विधेयकाच्या...
शेतकऱ्यांच्या बांधापर्यंत जाणार लालपरी सोलापूर : एक लाखांहून अधिक कर्मचारी, साडेसतरा...
राज्यात सर्वदूर हलक्या पावासाची शक्यतापुणे ः राज्यातील अनेक भागांत कमी अधिक स्वरूपात...
मध्य महाराष्ट्र, मराठवाड्यात पाऊस पुणे ः उत्तर भारतात परतीच्या पावसासाठी पोषक...
सरकार शेतकऱ्यांच्या पाठीशी : कृषिमंत्री...कन्नड, जि. औरंगाबाद: अतिवृष्टीमुळे झालेल्या पीक...
तीनशे टन हळद बांगलादेशाला निर्यात नांदेड : शेतीमालास अधिकचा दर मिळावा, यासाठी...