agriculture stories in marathi agrowon agralekh on bio capsule | Agrowon

‘कॅप्सूल’ सुधारणार मातीचे आरोग्य

विजय सुकळकर
गुरुवार, 25 एप्रिल 2019

बायो कॅप्सूल या कोणत्याही रासायनिक अथवा सेंद्रिय खतांना पर्यायी नाहीत, तर विविध खतांच्या माध्यमातून जमिनीत टाकलेले तसेच मातीत पडून असलेले अन्नघटक पिकांना उपलब्ध करून देण्याबाबत त्यातील जिवाणू मध्यस्थांचे काम करणार आहेत, हे लक्षात घ्यायला हवे.

महाराष्ट्र राज्यासाठी या वर्षी रासायनिक खतांची उपलब्धता गेल्या वर्षीच्या तुलनेत १२ टक्क्यांनी वाढविण्यास केंद्र शासनाने मंजुरी दिली आहे. राज्याची रासायनिक खतांची मागणी ३५ ते ३६ लाख टन असून, या वर्षी ४० लाख ५० हजार टन खते उपलब्ध असतील. पिकांच्या वाढीसाठी एकूण १७ अन्नघटक लागतात. सरळ, संयुक्त खते, सूक्ष्म अन्नद्रव्ये अशा विविध ग्रेडमधून ती बाजारातून उपलब्ध करून देण्यात आली आहेत. पूर्वी सेंद्रिय खते तसेच हिरवळीची खते मुबलक प्रमाणात उपलब्ध असत. आता त्याचे प्रमाण कमी झाले असून, शेतकऱ्यांचा कल रासायनिक खतांच्या वापराकडेच अधिक आहे. रासायनिक खते कमी मात्रेत पिकाला जास्त अन्नघटक पुरविणारी, सर्वत्र उपलब्ध आणि वापरास सोपी आहेत. त्यामुळे राज्यात रासायनिक खतांचा भरमसाठ वापर होत आहे. ती चुकीच्या पद्धतीनेसुद्धा दिली जात आहेत. सोबत पारंपरिक पद्धतीने पिकाला मुबलक पाणी दिल्याने जमिनी खराब होत आहेत. त्यातील सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण कमी होत आहे. सेंद्रिय कर्ब हे मातीत राहून पिकाच्या वाढीसाठी अहोरात्र झटणाऱ्या जिवाणूंचे खाद्य असते. मातीतील सेंद्रिय कर्ब कमी झाल्याने जिवाणूंची संख्या घटून माती मृतवत होत आहे. अशा मातीत कितीही रासायनिक खते टाकली तर ती पिकाला उपलब्धच होत नाहीत. त्यामुळे शेतकऱ्यांना पिकांचे अपेक्षित उत्पादन आणि दर्जाही मिळत नाही. काही जैविक खते पूड, भुकटी तसेच द्रव स्वरूपात बाजारात उपलब्ध आहेत. परंतु त्यांचा शेतकऱ्यांकडून फारसा वापर होताना दिसत नाही. 

महाराष्ट्र राज्य कृषी उद्योग महामंडळाने आता कॅप्सूल स्वरूपात आठ प्रकारची जैविक खते बाजारात आणली आहेत. आगामी खरिपासाठी ती राज्यभर उपलब्ध करून देण्यात येणार आहेत. मातीचा पोत कायम राखून अधिक उत्पादन आणि शेतीमालाचा दर्जा सुधारण्यासाठी शेतात जैविक खतांचा वापर वाढायलाच हवा यात दुमत असण्याचे कारण नाही. त्यामुळे कॅप्सूलच्या स्वरूपात आलेली विविध प्रकारची जैविक खते कोणत्या पिकासाठी, किती मात्रेत आणि कशी वापरायची याबाबत शेतकऱ्यांमध्ये व्यापक प्रबोधन व्हायला हवे.

बायोकॅप्सूल वापराबाबत तोंडी माहिती सांगण्यापेक्षा शेतकऱ्यांना प्रात्यक्षिके दाखविणे अधिक प्रभावी ठरेल. अत्यंत महत्त्वाचे म्हणजे बायोकॅप्सूल या कोणत्याही रासायनिक अथवा सेंद्रिय खतांना पर्यायी नाहीत, तर विविध खतांच्या माध्यमातून जमिनीत टाकलेले तसेच मातीत पडून असलेले अन्नघटक पिकांना उपलब्ध करून देण्याबाबत त्यातील जिवाणू मध्यस्थांचे काम करणार आहेत, हे शेतकऱ्यांना पटवून द्यावे लागेल. जैविक खते हे विविध प्रकारच्या जिवाणूंचा स्रोत असतात. जिवाणूंची संख्या मातीत वाढली म्हणजे असे जिवाणू जमिनीतील अन्नघटकांचे विघटन करून, त्यांना एकत्र करून पिकाला सहजपणे घेता येतील, अशा स्वरूपात उपलब्ध करून देतात. त्यामुळे रासायनिक खतांची मात्रा थोडी कमी केली जाऊ शकते, असे यातील जाणकार सांगत आहेत. परंतु याबाबतही पीकनिहाय विविध रासायनिक खते वापरताना नेमकी किती कमी वापरायची, याचे शेतकऱ्यांना सविस्तर मार्गदर्शन होणे गरजेचे आहे.

सध्या राज्यामध्ये जैविक, सेंद्रिय खतांच्या नावाखाली नफेखोर व्यावसायिक माती, राख असे काहीही विकत आहेत. बोगस, भेसळयुक्त खतांचे प्रमाणही वाढले आहे. तसे बायोकॅप्सूलचे होणार नाही, याची काळजीही संबंधित यंत्रणेला घ्यावी लागेल. बायोकॅप्सूलचा योग्य वापर करून रासायनिक खतांची मात्रा आपण कमी करू शकलो तर मातीचे आरोग्य आणि शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती हे दोन्ही सुधारण्यास हातभार लागेल.



इतर अॅग्रो विशेष
उद्दिष्ट - मुदतवाढीत अडकवू नका मका...‘‘आ धी नोंदणी केल्यानंतर ११ जुलैला एसएमएस...
मराठवाड्यात कर्ज पुरवठ्याचं घोडं ३७...औरंगाबाद : मराठवाड्यात खरीप पीक कर्ज पुरवठा...
मुगाचे अर्धेअधिक क्षेत्र रोगाच्या...अकोला : यंदाच्या खरिपात मुगाच्या पिकावर लिफ...
दादाजींचे कुटुंबीय जगतेय केवळ...चंद्रपूर: ‘एचएमटी’सह तब्बल ९ धानाचे वाण विकसित...
सियावर रामचंद्र की जय ! अयोध्येत रंगला...अयोध्या : राम नामाच्या भक्तिसागरात आकंठ बुडालेली...
पालघरमध्ये महावृष्टी; मुंबई, कोकणला...पुणे : गेल्या दोन दिवसांपासून कोकणात पावसाने...
कोकण, मध्य महाराष्ट्रात मुसळधारेचा इशारापुणे : गुजरात ते उत्तर मध्य महाराष्ट्र, विदर्भ...
राज्यात ९ ऑगस्टला रानभाज्या महोत्सवमुंबई : औषधी गुणधर्म असलेल्या रानभाज्यांची विक्री...
अमृत आहार योजनेंतर्गत मोफत दूध भुकटी...मुंबई : राज्यातील दूध दराच्या प्रश्नावर...
प्रयोगशीलतेला प्रयत्नवादाची जोड फळबाग...पुणे जिल्ह्यात धालेवाडी (ता. पुरंदर) येथील संदीप...
बारमाही भाजीपाला शेतीतून आर्थिक बळकटीमेहू (जि.जळगाव) येथील अनिल अर्जून पाटील यांनी २१...
राज्यात पावसाचा जोर वाढणार पुणे :  राज्यातील बहुतांशी भागात पुन्हा...
कोल्हापूर बाजार समिती संचालकांचे...कोल्हापूर : बेकायदेशीर नोकर भरती तसेच जागा...
मराठवाड्यातील मोठ्या प्रकल्पांत ५१...औरंगाबाद :  मराठवाड्यातील ८७३ प्रकल्पांतील...
धान खरेदीत मोठी अनियमिततागोंदिया: जिल्हा मार्केटिंग फेडरेशनच्या माध्यमातून...
मराठवाड्यात खरिपाची ४८ लाख हेक्टरवर...औरंगाबाद: मराठवाड्यात यंदा ऊस वगळता खरिपाच्या...
शेतकरी न्याय प्राधिकरणासाठी हालचालींना...नागपूर : शेतकऱ्यांच्या फसवणुकीला चाप बसावा...
राज्यात बीएस्सी कृषीची प्रवेश प्रक्रिया...अकोला ः यंदा कोरोनामुळे बीएससी कृषी प्रवेश...
कोकण, मध्य महाराष्ट्राला झोडपलेपुणे ः अरबी समुद्र व उत्तर महाराष्ट्राच्या...
टोमॅटो हंगामावर संभ्रमाचे ढगनाशिक: जिल्ह्यात दरवर्षी पश्चिम पट्ट्यात खरीप...