agriculture stories in marathi agrowon agralekh on erraticrain | Agrowon

अनियमित पावसाचा सांगावा
विजय सुकळकर
शनिवार, 4 ऑगस्ट 2018

राज्यातील दुष्काळी पट्टा नव्याने ‘डिफाइन’ करून सर्कलनिहाय पाऊस कधी, किती, कसा पडतो याचा अभ्यास व्हायला हवा. 

पावसाळ्याचे दोन महिने संपले आहेत. या काळातील पावसाचा ट्रेंड पाहिला तर चार-पाच दिवस सातत्याने धो-धो पडणारा पाऊस आणि त्यानंतर आठ-दहा दिवस खंड असा राहिला आहे. विशेष म्हणजे एकाच जिल्ह्यातील काही गावांत अतिवृष्टी, तर काही गावांत पाऊसच नाही, अशी स्थिती कोकणवगळता उर्वरित राज्यात आहे. औरंगाबाद, जालना, बीड, उस्मानाबाद, लातूर, सोलापूर, नगर आणि पुणे या जिल्ह्यांत अत्यंत कमी पाऊस झाल्यामुळे पिके सुकू लागली आहेत, तर विदर्भाच्या बहुतांश जिल्ह्यांत तसेच नांदेड, हिंगोली, परभणी यासह पुणे जिल्ह्याच्या काही भागात समाधानकारक पाऊस झाला आहे. चांगल्या पावसाच्या जिल्ह्यातही मागील आठवडाभराच्या झडीने पिके पिवळी पडून त्यांची वाढ खुंटली आहे. खानदेशातील धुळे, नंदुरबार आणि जळगाव या जिल्ह्यातही पावसाने ओढ दिल्याने खरीप पिके संकटात आहेत. असे असताना पावसाअभावी पिके धोक्यात आल्याबाबत राज्याच्या कोणत्याही भागातून माहिती आलेली नाही, असे कृषी विभाग सांगते. राज्यातील विविध भागातून पुरेशा पावसाअभावी पिके धोक्यात असल्याचा बातम्या मागील आठ दिवसांपासून येत आहेत. पावसाचा खंड वाढत असताना परिस्थिती विदारक होत आहे. अशावेळी कृषी विभागाचा दावा म्हणजे ‘अंधेर नगरी चौपट राजा’ असाच म्हणावा लागेल. पावसाचे दिवस अजून संपलेले नाहीत, असा दावा कृषी विभाग करते. हे सर्वांनाच माहीत आहे; परंतु ऑगस्टमध्येसुद्धा मोठा खंड असल्याचे यातील तज्ज्ञ सांगत असताना अडचणीतील खरीप वाचवायचा कसा? याबाबत कृषी विभागाचे प्रयत्न पाहिजेत.

मागील तीन वर्षे राज्यात चांगल्या पावसाची होती; परंतु पाहिजे तेेव्हा पावसाने ओढ दिल्याने अन् नको तेेेव्हा बरसल्याने खरीप हंगामाचे मोठे नुकसान झाले, हे शासनासह कृषी विभागानेदेखील लक्षात घ्यायला हवे. अडचणीतील खरीप वाचविण्यासाठी शेतकऱ्यांचे एकहाती प्रयत्न सुरू आहेत. पावसाच्या मोठ्या खंडात संरक्षित सिंचन पिकाला जीवनदायी ठरते. पाण्याची सोय असलेला शेतकरी वाळत असलेल्या पिकांना पाणी देऊन वाचविण्याचा प्रयत्न करीत आहेत; परंतु पावसाच्या खंडाची व्याप्ती आणि वारंवारता पाहता गावनिहाय खरीप सुरक्षित करण्याबाबत शासन पातळीवरून प्रयत्न व्हायला हवेत. शासनाचे आपत्कालीन व्यवस्थापन म्हणजे पेरणीचा कालावधी जसा लांबतो, तसा पर्यायी पिके देणे, आंतरपिके, आंतरमशागत याबाबत सल्ले देणे नसून, वाया जात असलेली पिके सामूहिक प्रयत्नांतून वाचविणे, असा त्याचा अर्थ अपेक्षित आहे. १९७२, २०१२, २०१५ या दुष्काळी वर्षात दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची संख्या वाढली आहे. दुष्काळी पट्टा मराठवाडा आणि विदर्भातील नवनवे तालुके कवेत घेत आहे. दुष्काळी पट्ट्यात जून, जुलैमध्ये अत्यंत कमी, तर सप्टेंबर, ऑक्टोबरमध्ये अधिक पाऊस पडत आहे. अशा वेळी दुष्काळी पट्टा नव्याने ‘डिफाइन’ करून सर्कलनिहाय पाऊस कधी, किती, कसा पडतो, याचा अभ्यास व्हायला हवा. त्यानुसार पिके, पीकपद्धतीची रचना व्हायला हवी. नव्या रचनेतील पिकांच्या लागवडीपासून ते पुढील सर्व व्यवस्थापन तंत्राचा कृषी विद्यापीठाने अभ्यास करायला हवा. अशा अभ्यासातून नव्या शिफारशी पुढे यायला हव्यात. राज्यातील प्रत्येक शेतकऱ्यांकडे या शिफारशींची पुस्तिका पोचायला हवी. पावसाच्या मोठ्या खंडात कृत्रिम पावसाचा उपायही प्रभावी ठरतो. अनेक प्रगत देशात कृत्रिम पाऊस पाडून शेती वाचविली जाते. आपल्याकडे मात्र प्रयोग पातळीवर असलेल्या या तंत्राला कायमस्वरूपी यंत्रणा असा मुहूर्त कधी लागेल, हे सध्यातरी कोणीही सांगू शकत नाही.

इतर अॅग्रो विशेष
विघ्नकर्ता नव्हे, विघ्नहर्ता बना! स ध्या देशापुढे गंभीर असे आर्थिक संकट उभे आहे....
‘लष्करी’ हल्लाचालू खरीप हंगामात अमेरिकी लष्करी अळी (फॉल आर्मी...
जमिनीच्या सुपीकता वाढीतून साधली चौफेर...शेती अधिक उत्पादनक्षम करण्यासाठी धामणा (जि....
मत्स्योत्पादनात ठाणे जिल्हा अव्वलरत्नागिरी ः सागरी मत्स्योत्पादनात महाराष्ट्र...
दिवाळीनंतरच गाळप हंगाम सुरू होण्याची...कोल्हापूर : पूर परिस्थितीमुळे उसाचे मोठे नुकसान...
निवडणुकीत प्रभावी प्रचाराला मिळणार दहाच...बारामती, जि. पुणे : विधानसभा निवडणुकीत सर्वच...
मराठवाड्यातही कपाशीवर लष्करी अळीचा आढळपरभणी : जिल्ह्यात मका पिकापाठोपाठ कपाशीवर काही...
पावसाची उघडीप; उन्हाचा चटका वाढलापुणे : अरबी समुद्रातील परिसरात असलेले कमी दाबाचे...
द्राक्षावर तंबाखूची पाने खाणारी अळीभवानीनगर, जि. पुणे : द्राक्षावर यंदाही...
सरकी ढेपेचे दर कडाडल्याने दूध उत्पादक...अकोला : दुधाळ जनावरांना पोषक खाद्य म्हणून खाऊ...
लष्करी अळीपासून कपाशीला धोका नाहीः कृषी...पुणे: राज्याच्या कापूस पिकाला अमेरिकन लष्करी...
खानदेशातही कापसावर लष्करी अळीजळगाव  : खान्देशात जळगाव, धुळे जिल्ह्यांतील...
विधानसभेचा बिगुल वाजलामुंबई: चौदाव्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीचे...
कांदा दरस्थिती आढाव्यासाठी केंद्राचे...नाशिक : कांदा दर, आवक स्थितीचा आढावा...
पापड उद्योगातून मिळाले शेतीला आर्थिक बळकहाटूळ (ता. शहादा, जि. नंदुरबार) येथील आशा व...
बाजारपेठेनुसारच पीक लागवडीचे नियोजनआष्टा (ता. वाळवा, जि. सांगली) येथील सौ. मृदुला...
अमेरिकन लष्करी अळीची कपाशीवरही चाल ! (...नगर : अमेरिकन लष्करी अळीने (स्पोडोप्टेरा...
महाराष्ट्रात २१ ऑक्टोबरला मतदान, २४ ला...नवी दिल्ली : महाराष्ट्रासह हरियाना राज्य...
नावीन्यपूर्ण संकल्पना रुजवीत यशस्वी...लासलगाव (जि. नाशिक) येथील शंतनू नानासाहेब पाटील...
औरंगाबाद रेशीम उपसंचालक कार्यालयाला...औरंगाबाद : मराठवाड्याची राजधानी औरंगाबाद येथे...