agriculture stories in marathi agrowon agralekh on erraticrain | Agrowon

अनियमित पावसाचा सांगावा

विजय सुकळकर
शनिवार, 4 ऑगस्ट 2018

राज्यातील दुष्काळी पट्टा नव्याने ‘डिफाइन’ करून सर्कलनिहाय पाऊस कधी, किती, कसा पडतो याचा अभ्यास व्हायला हवा. 

पावसाळ्याचे दोन महिने संपले आहेत. या काळातील पावसाचा ट्रेंड पाहिला तर चार-पाच दिवस सातत्याने धो-धो पडणारा पाऊस आणि त्यानंतर आठ-दहा दिवस खंड असा राहिला आहे. विशेष म्हणजे एकाच जिल्ह्यातील काही गावांत अतिवृष्टी, तर काही गावांत पाऊसच नाही, अशी स्थिती कोकणवगळता उर्वरित राज्यात आहे. औरंगाबाद, जालना, बीड, उस्मानाबाद, लातूर, सोलापूर, नगर आणि पुणे या जिल्ह्यांत अत्यंत कमी पाऊस झाल्यामुळे पिके सुकू लागली आहेत, तर विदर्भाच्या बहुतांश जिल्ह्यांत तसेच नांदेड, हिंगोली, परभणी यासह पुणे जिल्ह्याच्या काही भागात समाधानकारक पाऊस झाला आहे. चांगल्या पावसाच्या जिल्ह्यातही मागील आठवडाभराच्या झडीने पिके पिवळी पडून त्यांची वाढ खुंटली आहे. खानदेशातील धुळे, नंदुरबार आणि जळगाव या जिल्ह्यातही पावसाने ओढ दिल्याने खरीप पिके संकटात आहेत. असे असताना पावसाअभावी पिके धोक्यात आल्याबाबत राज्याच्या कोणत्याही भागातून माहिती आलेली नाही, असे कृषी विभाग सांगते. राज्यातील विविध भागातून पुरेशा पावसाअभावी पिके धोक्यात असल्याचा बातम्या मागील आठ दिवसांपासून येत आहेत. पावसाचा खंड वाढत असताना परिस्थिती विदारक होत आहे. अशावेळी कृषी विभागाचा दावा म्हणजे ‘अंधेर नगरी चौपट राजा’ असाच म्हणावा लागेल. पावसाचे दिवस अजून संपलेले नाहीत, असा दावा कृषी विभाग करते. हे सर्वांनाच माहीत आहे; परंतु ऑगस्टमध्येसुद्धा मोठा खंड असल्याचे यातील तज्ज्ञ सांगत असताना अडचणीतील खरीप वाचवायचा कसा? याबाबत कृषी विभागाचे प्रयत्न पाहिजेत.

मागील तीन वर्षे राज्यात चांगल्या पावसाची होती; परंतु पाहिजे तेेव्हा पावसाने ओढ दिल्याने अन् नको तेेेव्हा बरसल्याने खरीप हंगामाचे मोठे नुकसान झाले, हे शासनासह कृषी विभागानेदेखील लक्षात घ्यायला हवे. अडचणीतील खरीप वाचविण्यासाठी शेतकऱ्यांचे एकहाती प्रयत्न सुरू आहेत. पावसाच्या मोठ्या खंडात संरक्षित सिंचन पिकाला जीवनदायी ठरते. पाण्याची सोय असलेला शेतकरी वाळत असलेल्या पिकांना पाणी देऊन वाचविण्याचा प्रयत्न करीत आहेत; परंतु पावसाच्या खंडाची व्याप्ती आणि वारंवारता पाहता गावनिहाय खरीप सुरक्षित करण्याबाबत शासन पातळीवरून प्रयत्न व्हायला हवेत. शासनाचे आपत्कालीन व्यवस्थापन म्हणजे पेरणीचा कालावधी जसा लांबतो, तसा पर्यायी पिके देणे, आंतरपिके, आंतरमशागत याबाबत सल्ले देणे नसून, वाया जात असलेली पिके सामूहिक प्रयत्नांतून वाचविणे, असा त्याचा अर्थ अपेक्षित आहे. १९७२, २०१२, २०१५ या दुष्काळी वर्षात दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची संख्या वाढली आहे. दुष्काळी पट्टा मराठवाडा आणि विदर्भातील नवनवे तालुके कवेत घेत आहे. दुष्काळी पट्ट्यात जून, जुलैमध्ये अत्यंत कमी, तर सप्टेंबर, ऑक्टोबरमध्ये अधिक पाऊस पडत आहे. अशा वेळी दुष्काळी पट्टा नव्याने ‘डिफाइन’ करून सर्कलनिहाय पाऊस कधी, किती, कसा पडतो, याचा अभ्यास व्हायला हवा. त्यानुसार पिके, पीकपद्धतीची रचना व्हायला हवी. नव्या रचनेतील पिकांच्या लागवडीपासून ते पुढील सर्व व्यवस्थापन तंत्राचा कृषी विद्यापीठाने अभ्यास करायला हवा. अशा अभ्यासातून नव्या शिफारशी पुढे यायला हव्यात. राज्यातील प्रत्येक शेतकऱ्यांकडे या शिफारशींची पुस्तिका पोचायला हवी. पावसाच्या मोठ्या खंडात कृत्रिम पावसाचा उपायही प्रभावी ठरतो. अनेक प्रगत देशात कृत्रिम पाऊस पाडून शेती वाचविली जाते. आपल्याकडे मात्र प्रयोग पातळीवर असलेल्या या तंत्राला कायमस्वरूपी यंत्रणा असा मुहूर्त कधी लागेल, हे सध्यातरी कोणीही सांगू शकत नाही.


इतर अॅग्रो विशेष
विदर्भात पावसाची शक्यतापुणे: पूर्व आणि पश्चिमेकडील वाऱ्यांचा संगम होत...
सांगली जिल्ह्यातून सव्वादोन हजार टन...सांगली ः दुष्काळ, अवकाळी आणि अतिवृष्टीच्या...
शेती, पूरक उद्योग अन् आरोग्याचा जागरशेतकरी आणि ग्रामीण महिलांच्या जीवनात आश्वासक बदल...
ई-पीक पाहणी प्रकल्पाची प्रायोगिक...सिल्लोड : हंगामनिहाय किती क्षेत्रावर कोणत्या...
अठ्ठेचाळीस कृषी महाविद्यालयांची...पुणे : विद्यार्थ्यांकडून लक्षावधी रुपये शुल्क...
सिंधुदुर्गच्या पूर्व पट्ट्यात आंब्याला...सिंधुदुर्ग: फेब्रुवारी महिना संपत आला तरी...
पशुधनाचे मार्चमध्ये होणार लसीकरणपुणे ः गाई, म्हशी, शेळ्या, कालवडी आजारी पडू नये...
निर्धारित निर्यातीनंतरच बफर स्टॉकवरील...नवी दिल्ली: देशातील ज्या साखर कारखान्यांनी...
खारपाण पट्ट्यातील येऊलखेड बनले कृषी...अकोला: विदर्भाची पंढरी शेगाव हे संपूर्ण...
जळगाव ः कापसाच्या खेडा खरेदीला कमी...जळगाव ः कापसाची खेडा खरेदी मागील आठवड्यात...
इंडोनेशियात कच्च्या साखरेची जादा...कोल्हापूर : भारताच्या दृष्टीने साखर निर्यातीसाठी...
चांगदेव यात्रेला प्रारंभ; दिंड्या दाखलचांगदेव, जि. जळगाव ः सिद्धेश्वर योगिराज चांगदेव...
सर्व्हर डाउनच्या गोंधळामुळे द्राक्ष...नाशिक : केंद्रीय अप्रत्यक्ष कर आणि सीमा शुल्क...
विदर्भात पावसाला पोषक हवामान पुणे: राज्याच्या कमाल आणि किमान तापमानात वाढ...
चारशे अधिकाऱ्यांच्या कृषी विभागात...पुणे ः कृषी विभागात गेल्या दोन ते तीन दिवसांत ३९९...
परराज्यापर्यंत विस्तारला ऊसरोपे...मुखई (जि. पुणे) येथील अभिजित धुमाळ या तरुण...
केळी ‘रायपनिंग चेंबर’चा यशस्वी केला...कोल्हापूर जिल्ह्यातील ऊसबहुल क्षेत्रात केळी...
शेतकऱ्यांवर अन्यायकारक करार नकोचअमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आपल्या...
ऐच्छिक पीकविम्याचे इंगितकें द्र सरकारने पीकविमा योजना शेतकऱ्यांसाठी...
नैसर्गिक नव्हे, सेंद्रिय शेतीची धरा काससुभाष पाळेकरांच्या पद्धतीनुसार बाह्य निविष्ठा...