agriculture stories in marathi agrowon agralekh on food processing | Agrowon

पिकते तिथेच करा प्रक्रिया
विजय सुकळकर
मंगळवार, 20 नोव्हेंबर 2018
सध्या पाच ते १० टक्के शेतीमालावर प्रक्रिया होत असताना हा आकडा ३० ते ४० टक्क्यांवर पोचायला हवा.

हरितक्रांतीच्या काळात देशात साधनसंपत्ती विपुल होती, परंतु तंत्रज्ञान नव्हते. आज तंत्रज्ञान आहे, परंतु साधन संपत्तीचा मोठ्या प्रमाणात ऱ्हास चालू आहे. त्या काळात अन्न पिकविण्यासाठी प्रयत्न करावे लागत होते. आज पिकविलेले विकण्यासाठी मोठी धडपड करावी लागत आहे. शेतीचा उत्पादन खर्च प्रचंड वाढलेला असताना त्या तुलनेत शेतीमालाचे दर वाढलेले नाहीत. प्रचलित बाजार व्यवस्था तर शेतकऱ्यांना लुटून खात आहे. त्याहूनही गंभीर बाब म्हणजे शेतीमालाचे उत्पादन वाढलेले असताना गाव पातळीपासून ते शहरांपर्यंत मूल्यवर्धन, विक्री साखळी विकसित न केली गेल्यामुळे ३० ते ४० टक्के शेतीमालाची नासाडी होऊन तो फेकून द्यावा लागतो. यात कोट्यवधी रुपयांचे शेतकऱ्यांचे थेट नुकसान तर आहेच, परंतु शेतकऱ्यांच्या कष्टाचाही तो अपमानच म्हणावा लागेल.

देशात तसेच राज्यातसुद्धा शेतीमाल काढणीपश्चात तंत्रज्ञान, पूर्व शीतकरण, शीतगृहे, शीत वाहतूक, ग्रेडिंग-पॅकिंग सुविधा, प्रक्रिया उद्योग उभारणीसाठी सरकारी अथवा खासगी गुंतवणूक पुरेशा प्रमाणात झाली नाही. त्याकरिता थेट परकीय गुंतवणुकीसाठीसुद्धा प्रयत्न चालू आहेत. परंतु त्यातूनही फारसे काही हाती लागले नाही. अशा परिस्थितीमध्ये शेतकरी, प्रक्रिया उद्योजक, मध्यस्त, वितरक आणि ग्राहक यांना एकत्र आणण्यासाठी मेगा फूड पार्क संकल्पना देशात राबविली जात आहे. केंद्रीय अन्नप्रक्रिया मंत्री हरसिमरत कौर बादल यांनी राज्यातील दुसऱ्या मेगा फूड पार्कचे उद्धाटन नुकतेच औरंगाबाद जिल्ह्यात केले आहे. या वेळी राज्यातील अन्नप्रक्रिया प्रकल्पांसाठी २५०० कोटी देण्याचीही घोषणा त्यांनी केली आहे. हा पैसा राज्यात आणून त्यातून शीत-मूल्यवर्धन-विक्री साखळी मजबूत करण्यासाठी प्रयत्न व्हायला हवेत.

अधिकाधिक शेतीमालावर प्रक्रिया करून नुकसान कमी करणे तसेच शेतकऱ्यांचे उत्पादन वाढवून परिसरात रोजगाराच्या अनेक संधी निर्माण करणे हा मेगा फूड पार्कचा मुख्य उद्देश आहे. मेगा फूड पार्कमुळे परिसराचा विकास होणार यात शंकाच नाही. परंतु राज्यात केवळ तीन मेगा फूड पार्कला मंजुरी मिळाली असून, त्यापैकी दोन (सातारा, औरंगाबाद) सुरू झाले आहेत. तिसरा वर्धा जिल्ह्यात होणार आहे. शेतीमाल उत्पादनात राज्यात असलेली विविधता पाहता त्यावर प्रक्रिया फार कमी प्रमाणात होते. सध्या पाच ते १० टक्के शेतीमालावर प्रक्रिया होत असताना हा आकडा ३० ते ४० टक्क्यांवर पोचायला हवा. हे साध्य करण्यासाठी मेगा फूड पार्कबरोबर मिनी फूड पार्क तसेच मंडळ अथवा तालुकानिहाय क्लस्टर तयार करून शेतीमाल पिकतो तिथेच त्यावर प्रक्रिया व्हायला पाहिजे. मिनी फूड पार्क अथवा छोटे छोटे प्रक्रिया प्रकल्प उभारणीसाठी शासनाच्या अनुदानाच्या योजना आहेत. त्याचा लाभ वैयक्तिक शेतकऱ्यांसह गट-समूहाने घ्यायला हवा. शेतकऱ्यांचे गट, महिलांचे बचत गट यांच्याद्वारे होणाऱ्या शेतीमाल प्रक्रियेला राज्यात चालना मिळायला हवी. टोमॅटो, कांदा, पोटॅटो यावर प्रक्रिया आणि सुरळीत पुरवठ्यासाठी केंद्र शासनाने ऑपरेशन ग्रीन्स अभियान सुरू केले आहे. त्याचाही लाभ उत्पादकांसह पुरवठा साखळीतील सर्वांनी घ्यायला हवा. असे झाले तर अन्नप्रक्रियेत क्रांती होईल. तसेच शेतीमाल विक्रीतील अडचणी, कमी दर या समस्याही मार्गी लागतील.

इतर अॅग्रो विशेष
देशात सोयाबीन लागवडीत ११ टक्के घटनवी दिल्ली : देशातील महत्त्वाच्या सोयाबीन...
भारताची चंद्राला पुन्हा गवसणी;...श्रीहरिकोटा : चंद्राच्या अप्रकाशित भागावर प्रकाश...
महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाला देशात...नगर ः नवी दिल्ली येथील भारतीय कृषी संशोधन...
व्यापाऱ्याकडून द्राक्ष उत्पादकांची तीन...नाशिक: ओझर येथील आदित्य अ‍ॅग्रो एक्स्पोर्ट या...
‘कन्या वनसमृद्धी योजने’अंतर्गत शेतकरी...मुंबई : शेतकरी कुटुंबात मुलगी जन्माला आली तर...
ड्रोन तंत्रज्ञानाच्या वापराबाबत `...अकोला ः कृषी क्षेत्रात ड्रोन तंत्रज्ञानाचा...
जमीन सुपीकता जपत दर्जेदार संत्रा...दर्जेदार संत्रा फळांच्या उत्पादनात सातत्य राखत...
केळीत दोन हंगामात कारले पिकाचा प्रयोगजळगाव जिल्ह्यातील करंज येथील रामदास परभत पाटील...
कृषी विभागाकडून परीक्षा शुल्क परतीसाठी...अमरावती ः परीक्षा शुल्क परतीसाठी पोस्टेज खर्च सात...
सूतगिरण्या तीन दिवस बंद करण्याची वेळजळगाव ः चीन, युरोपातील सूत निर्यात जवळपास ठप्प...
राज्यात अवघा २५ टक्के पाणीसाठापुणे : जुलै महिना संपत आला, तरीही पावसाने...
गुरुवारपासून पावसाचा जोर वाढण्याची...पुणे: राज्याच्या बहुतांशी भागांत पावसाने उघडीप...
लावलेली वनवृक्षे जगवावी लागतीलनिसर्गाचा समतोल सातत्याने ढासळत असून, जगभरातच...
खजुराची शेती खुणावतेय विदर्भ आणि मराठवाड्यात सिंचनाच्या फारशा सोयी...
शेळीपालन ते दुग्ध प्रक्रिया ः महिलांनी...नाशिक जिल्ह्यातील सिन्नर हा अवर्षणप्रवणग्रस्त...
सरकारला एवढी कसली घाई?विविध मंत्रालयांसाठी अर्थसंकल्पात केल्या जाणाऱ्या...
एक पाऊल पोषणक्रांतीच्या दिशेनेशे तकऱ्यांचे कष्ट, शास्त्रज्ञांचे प्रयत्न आणि...
आधुनिक तंत्रासह काटेकोर धोरणाने अमेरिकन...पुणेः विविध जागतिक संस्थांनी एकत्र येऊन आफ्रिकी,...
मक्याच्या तुटवड्यामुळे अंडी आणि चिकन...पुणे : दक्षिण भारतासह महाराष्ट्र व मध्य प्रदेशात...
लष्करी अळीमुळे राज्यभरातील शेतकरी त्रस्तपुणेः गेल्या वर्षी भीषण दुष्काळाचा सामना करणाऱ्या...