agriculture stories in marathi agrowon agralekh on fruit orchard cutting in drought | Agrowon

भरून न निघणारा ‘घाव’

विजय सुकळकर
मंगळवार, 2 एप्रिल 2019

पुढील १०-२० वर्षे उत्पादन देणाऱ्या फळबागांवर नाईलाजास्तव घाव घालताना शेतकऱ्यांना होणाऱ्या वेदनांचे शब्दांत वर्णन करताच येत नाही. निवडणुकीच्या रणधुमाळीत गावशिवारातील या विदारक वास्तवाकडे मात्र शासन-प्रशासनाचे लक्ष दिसत नाही.

मागील एका दशकापासून कमी पाऊसमान आणि मनरेगाच्या जाचक नियम-अटींमुळे फळबाग लागवडीस राज्यात उतरती कळा लागलेली आहे. मागच्या तीन वर्षांपासून तर उद्दिष्टाच्या जेमतेम १० ते १५ टक्केच फळबाग लागवड होत आहे. मुळातच लागवड कमी होत असताना दुष्काळ, गारपीट अशा नैसर्गिक आपत्तींमुळे फळबागा तोडून टाकण्याचे प्रमाण राज्यात वाढत आहे. २०१२ ते २०१४ पर्यंतच्या सलग दुष्काळात अनेक शेतकऱ्यांना आपल्या फळबागांवर कुऱ्हाड चालवावी लागली होती. २०१४ मध्ये सत्तेत आलेल्या फडणवीस सरकारने तर राज्यातील शेतकऱ्यांना दुष्काळमुक्तीचे स्वप्नसुद्धा दाखविले होते. या वर्षीचा भीषण दुष्काळ पाहता ती केवळ कोरडी घोषणा होती, हे स्पष्ट झाले आहे.

आत्ताच्या दुष्काळात मध्य महाराष्ट्र, विदर्भ आणि खानदेशातील धरणे, तलाव, शेततळी, नद्या, नाले आटली आहेत. भूगर्भातच पाणी नसल्याने विहीरी, बोअरवेलसुद्धा कोरडेठाक पडले आहेत. काही शेतकरी पाणी विकत घेऊन फळबागा वाचविण्यासाठी प्रयत्नांची पराकाष्ठा करीत आहेत. परंतु बहुतांश शेतकऱ्यांना हे परवडणारे नसल्याने जिवापाड जपलेल्या फळबागा तोडून टाकाव्या लागत आहेत. फळबाग लागवडीनंतर सुरवातीची तीन-चार वर्षे जोपासना केल्यावर त्या उत्पादनक्षम होतात. फळबागांची जोपासना हे कष्टदायक आणि खर्चिक काम आहे. परंतु दीर्घकाळासाठी आधार म्हणून शेतकरी ते उत्साहाने करतात. अशा वेळी पुढील १०-२० वर्षे उत्पादन देणाऱ्या फळबागांवर नाईलाजास्तव घाव घालताना शेतकऱ्यांना होणाऱ्या वेदनांचे शब्दांत वर्णन करताच येत नाही. निवडणुकीच्या रणधुमाळीत गावशिवारातील या विदारक वास्तवाकडे मात्र शासन-प्रशासनाचे लक्ष दिसत नाही.

एकात्मिक शेतीचा एक महत्त्वाचा घटक म्हणून शेतकरी फळबाग लागवडीकडे पाहतो. विविध नैसर्गिक आपत्तींमध्ये हंगामी पिकांच्या तुलनेत फळबागांचे नुकसान कमी होते. अलिकडच्या काळात द्राक्ष, डाळिंब अशा फळपिकांनासुद्धा बाजारात कमी दर मिळत असला तरी, बहुतांश फळपिकांना ठराविक दर मिळतोच. त्यामुळे शाश्वत उत्पन्नाचा स्रोत म्हणूनसुद्धा शेतकरी फळपिकांकडे पाहतात. द्राक्ष, डाळिंब, आंबा, केळी आदी फळपिकांनी आपल्या राज्याच्या शेतीचे चित्र आणि शेतकऱ्यांचे अर्थकारण बदलविले, हे कोणीही नाकारू शकत नाही. अशा वेळी महत्त्वाच्या अशा सर्वच फळपिकांचे अनेक कारणांनी कमी होणारे क्षेत्र आपल्याला परवडणारे नाही.

राज्यातील काही शेतकरी सध्याच्या तीव्र दुष्काळातही शेतातीलच टाकाऊ पदार्थांचे आच्छादन, बाष्परोधक - प्रकाश परावर्तक अशा घटकांचा वापर करून, झाडाच्या खोडाभोवती मातीचा भर देऊन, कोणताही बहर न घेता छाटणीद्वारे झाडांचा आकार मर्यादित ठेऊन तसेच ठिबक सिंचन, मायक्रो स्प्रिंकलर, मटका सिंचन पद्धतीद्वारे अत्यंत कमी पाण्यात फळझाडे जगवित आहेत. परंतु अनेक शेतकरी कोणत्या फळपिकासाठी नेमके कोणते उपाय करायला हवेत, याबाबत अनभिज्ञ आहेत. अशा वेळी कृषी विद्यापीठे, कृषी विज्ञान केंद्रातील शास्त्रज्ञ तसेच कृषी विभागातील अधिकारी - कर्मचारी यांनी दुष्काळी पट्ट्यात कोणत्या फळपिकांना नेमके कोणते तंत्र वापरायला पाहिजे, याबाबत प्रबोधन करायला हवे. यापूर्वी दुष्काळात टॅंकरने फळबागा जगविण्यासाठी अनुदानाच्या स्वरूपात शासकीय मदत, तसेच पीककर्ज योजनांसारखे निर्णय शासन पातळीवर घेतले गेले होते. सध्या आचारसंहिता लागू असली तरी, प्रशासन पातळीवर असे निर्णय घेऊन शेतकऱ्यांना दिलासा देण्याचे काम राज्यात व्हायला पाहिजे. महत्त्वाचे म्हणजे असा निर्णय घेऊन त्याची तत्काळ, पारदर्शीपणे अंमलबजावणी झाली तरच शेतकऱ्यांचा दीर्घ कालावधीसाठीचा आधार तुटणार नाही. 


इतर अॅग्रो विशेष
जीवघेणा बाजारदेशात बोगस, भेसळयुक्त, अनधिकृत कीडनाशकांचा वापर...
मत्स्यदुष्काळ का जाहीर होत नाही?शासनाचे मत्स्यदुष्काळाबाबतचे धोरण अत्यंत चुकीचे...
धुळे ९.४ अंश; थंडीत हळूहळू वाढपुणे ः आकाश निरभ्र झाल्याने थंडीत हळूहळू वाढ होऊ...
साईप्रवरा शेतकरी कंपनीची उलाढाल पोचली...नगर जिल्ह्यातील चिंचोली (ता. राहुरी) परिसरातील...
उन्हाळी नाचणी लागवडीचा यशस्वी प्रयोगकोल्हापूर : राज्यात उन्हाळी नाचणीचे यशस्वी...
बाजारात रानमेवा खातोय भावअकोला ः गुलाबी थंडीची चाहूल लागताच बाजारात विविध...
बोगस कीडनाशकांची विक्री ४००० कोटींवर ! पुणे : देशातील शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दीडपट...
शेतकऱ्यांचा त्रास कमी करण्यासाठी ‘...सोलापूर : ठाकरे सरकारकडून किचकट ऑनलाइन...
राज्यातील साखर उत्पादन घटणारपुणे: राज्यातील साखर उत्पादन आधीच्या अंदाजाच्या...
भविष्यात देशी कपाशीला गतवैभव प्राप्त...परभणी: देशी कपाशीचे वाण रसशोषण करणाऱ्या किडीसाठी...
नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांसाठी २२७ कोटी...मुंबई: राज्यात जुलै ते ऑक्टोबर दरम्यान...
बेदाणा दरात वाढीचे संकेतसांगली ः दिवाळीनंतर बेदाण्याचे सौदे सुरु झाले...
पीकविमा कंपन्यांच्या नफेखोरीला चाप लावा...पुणे: कृषी विभागाच्या कामकाजाची माहिती...
द्राक्षाचे ४० वाण आयात करणार : डॉ. ए....पुणेः शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट करण्याच्या...
सुटीच्या दिवशीही बाजार समित्या सुरू ठेवापुणे: अवकाळी पावसाने लांबलेल्या शेतमालाच्या...
विदर्भापाठोपाठ खानदेशात थंडी वाढतेयपुणे ः राज्यातील अनेक भागांत हवामान कोरडे...
पणन महासंघाकडून ९ कोटी रुपयांचे चुकारेअमरावती ः राज्यात महाराष्ट्र राज्य सहकारी कापूस...
नुकसानग्रस्तांना ५,३०० कोटींचा दुसरा...मुंबई : देवेंद्र फडणवीस यांनी दुसऱ्यांदा...
साहेब, शेतीसाठी दिवसा वीज द्या हो...अकोला  ः रब्बी हंगामात सिंचनाचे काम सुरू...
नोकरीला शेतीची जोड देत उंचावले अर्थकारणआसोदे (ता. जि. जळगाव) येथील नीलेश नारायण माळी एका...