agriculture stories in marathi agrowon agralekh on high iron content variety of rice | Agrowon

एक पाऊल पोषणक्रांतीच्या दिशेने

विजय सुकळकर
सोमवार, 22 जुलै 2019

सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन आहारातील तांदूळ, आटा, मैदा, मीठ, तेल आणि दूध अशा खाद्यपदार्थांचे प्रक्रियेद्वारा पोषणमूल्य वाढविले तर कुपोषण दूर करण्यासाठीचे ते एक फार मोठे काम होईल. 
 

शे तकऱ्यांचे कष्ट, शास्त्रज्ञांचे प्रयत्न आणि शासनाचे धोरण यातून देशात हरितक्रांती यशस्वी झाली. असे असले तरी आज देशासमोर कुपोषणाचे मोठे आव्हान उभे आहे. दारिद्र्यामुळे बऱ्याच लोकांना पोटभर अन्न मिळत नाही, तेथे पोषणयुक्त आहाराचा विचार केला जात नाही. देशात पाच वर्षांखालील सुमारे ५८ टक्के बालके कुपोषित आहेत. शाळेत जाणाऱ्या ५० टक्के मुली आणि गर्भवती महिला अनेमियाग्रस्त (लोह कमतरता) आहेत. त्यामुळे देशात बालमृत्यू आणि मातामृत्यूंचे प्रमाण वाढत आहे. कुपोषित मुलांची बौद्धिक आणि शारीरिक वाढ होत नसल्याने अशी मुले पुढे काहीही काम करू शकत नाहीत.

ग्लोबल हंगर इंडेक्समध्ये आपले स्थान तळ गाठून आहे. कुपोषणाच्या बाबतीत नेपाळ, म्यानमार, बांगलादेश अशा छोट्या आणि गरीब देशांची स्थिती आपल्यापेक्षा चांगली आहे. अशा वेळी भूकेविरुद्ध आपण नव्याने पोषणक्रांतीसाठी सज्ज होण्याची गरज हरितक्रांतीचे जनक डॉ. एम. एस. स्वामिनाथन सातत्याने व्यक्त करीत असतात. दुर्दैवाची बाब म्हणजे आजही नवीन संशोधनामध्ये केवळ उत्पादनवाढ हेच मुख्य उद्दिष्ट ठेवले जाते. उत्पादित अन्न दर्जेदार आणि पोषणयुक्त असावे याबाबत संशोधन पातळीवरील प्रयत्न फारच तोकडे आहेत. अधिक लोह, जस्तयुक्त ज्वारी, बाजरीची काही वाणं विकसित करण्यात आली आहेत. परंतू त्यांचाही फारसा प्रसार झालेला नाही. अशावेळी आयआयटी खरगपूर येथील तज्ज्ञांनी केंद्र सरकारच्या एका प्रकल्पांतर्गत लोहयुक्त तांदळाची प्रक्रियेद्वारा निर्मिती केली आहे. 

आहारातील पोषणमूल्यावरच आपले आरोग्य अवलंबून असते. पोषक तत्त्वांच्या कमतरतेमुळे आपण कुपोषित होतो, हे लक्षात घेता संतुलित आहार हा रोजच्या जेवणाचाच एक भाग असायला हवा. परंतू बहुतांश गरीब वर्ग असा आहार घेऊ शकत नाहीत. अशावेळी सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन आहारातील तांदूळ, आटा, मैदा, मीठ, तेल आणि दूध अशा खाद्यपदार्थांचे प्रक्रियेद्वारा पोषणमूल्य वाढविले तर कुपोषण दूर करण्यासाठीचे ते एक फार मोठे काम होईल. खरे तर पोषणक्रांतीच्या दिशेने हे एक महत्त्वाचे पाऊलच म्हणता येईल. त्यामुळेच केंद्र सरकारने गोरगरिबांच्या दैनंदिन आहारातील या खाद्यपदार्थांचे पोषणमूल्य वाढविण्यास एका प्रकल्पाद्वारे सुरवातही केली आहे. विशेष म्हणजे लोहयुक्त तांदूळ निर्मितीत शास्त्रज्ञांना यशही आले आहे.

आटा, मैदा, मीठ, तेल, दूध यांचेही पोषणमूल्य वाढविण्यासाठीच्या कामालासुद्धा शास्त्रज्ञांनी तत्काळ लागायला पाहिजे. असे प्रक्रियेद्वारा उच्च पोषणमूल्य असलेले खाद्यपदार्थ देशाच्या दुर्गम, डोंगराळ भागात पोचायला हवेत. असे खाद्यपदार्थ सेवन करण्याबाबत तेथील लोकांमध्ये व्यापक प्रबोधन व्हायला पाहिजे. विशेष म्हणजे त्यांचे दर कुपोषणग्रस्त सर्वसामान्य जनतेच्या आवाक्यात असायला हवेत. पोषणमूल्ययुक्त खाद्यपदार्थ शासनाच्या सार्वजनिक वितरण प्रणालीद्वारे देशातील गोरगरीब जनतेपर्यंत पोचायला हवेत.

हे करीत असताना भात, ज्वारी, बाजरी, नाचणी, वरई, भगर आदी आदिवासी बांधवांच्या दैनंदिन आहारातील या धान्यांमध्ये संशोधनातून पोषणमूल्य वाढविण्याच्या कामालाही गती मिळायला हवी. कुपोषणाचे मूळ हे दारिद्र्य आणि अज्ञानात आहे. जिथे कुपोषणाची समस्या अधिक आहे, अशा भागातील लोकांचा आर्थिक स्थर उंचावण्यासाठीसुद्धा शासनाने भर द्यायला हवा. अशा भागात रोजगाराच्या संधी उपलब्ध व्हायला हव्यात. ग्रामीण भागात शिक्षण आणि आरोग्याच्या दर्जेदार सोयीसुविधा पण पोचायला हव्यात. कुपोषण निर्मूलनासाठीचे असे अनेक कार्यक्रम एकत्र करून त्यांची प्रभावी अंमलबजावणी व्हायला हवी. असे झाले तरच देशातील वाढत्या कुपोषणाला आळा बसेल. 


इतर संपादकीय
पशुधन विकासाची वसाहत वाटपशुसंवर्धन, दुग्धविकास व मत्स्यव्यवसाय विभागाची...
रस्ते की मृत्यूचे सापळेआपला देश संपूर्ण विश्वात रस्ते अपघातात अव्वल आहे...
‘अटल योजने’द्वारे शाश्‍वत करूया भूजलजल म्हणजेच पाणी अर्थात अमृत. जलाचे वर्गीकरण आपण...
वेध भविष्यातील शेतीचाआपल्या देशात आणि राज्यात सुद्धा आजही बहुतांश...
शेतकऱ्यांच्या व्यापक हिताचे कार्य कधी?शेती उत्पादनाची वाढ व्हावयाची असेल, वाढत्या...
निर्यातवृद्धीचा रोडमॅपभारतात प्रदेशनिहाय माती, हवामान बदलते. अनेक...
दुबई वारी फलदायी ठरावी संत्रा हे जगभरातून मागणी असलेले फळपीक आहे....
उद्योगाप्रमाणे हव्यात शेतीला सवलतीशेती हा एक उद्योग आहे, याची जाणीव करून देण्याची...
गोड बोलण्यासारखी स्थिती नाही!गेल्या सहा वर्षांत भारतात एक नवी ‘भक्त-परंपरा’...
ना रहेगा बास...दोन वर्षांपूर्वी (२०१७ मध्ये) भारतात कीडनाशकांचा...
बदलती जीवनशैली अन् वाढते आजारजगात एकच गोष्ट शाश्वत आहे अन् तो म्हणजे बदल. हा...
खाद्यतेल स्वयंपूर्णतेची दिशादेशाची वार्षिक खाद्यतेलाची गरज २३.५ दशलक्ष टन आहे...
निसर्गाचा सहवास अन् गोमातेचा आशीर्वादमागील आठवड्यात उत्तर केरळमधील ‘पेय्यानूर’ या...
ऑल इज नॉट वेलअमेरिकेने ३ जानेवारीला बगदाद विमानतळावर घडवून...
एकत्रित प्रयत्नांतून करूया वनस्पतींचे...वनस्पती ह्या आपणास आवश्यक असलेल्या शुद्ध हवेचा व...
अमूल्य ठेवा, जतन कराआपला देश विविधतेने नटलेला आहे. येथे अनेक जाती,...
संकट टोळधाडीचेपाकिस्तानमध्ये सिंध प्रांतात टोळधाडीने धुडगूस...
सर्व शेतकऱ्यांना कर्जमुक्त कराकर्जमुक्ती म्हणत म्हणत केवळ दोन लाख...
वाढत्या असंतोषाने राज्यकर्ते चिंतेत पक्ष आणि संघ परिवाराचा ‘अजेंडा’ पूर्ण करीत ‘मोदी-...
आमूलाग्र बदलातूनच थांबतील आत्महत्यावर्ष २०१५ ते २०१९ या पाच वर्षांच्या काळात राज्यात...