agriculture stories in marathi agrowon agralekh on kharip MSP | Agrowon

हमीभाव की कमी भाव

विजय सुकळकर
शनिवार, 6 जुलै 2019

सर्वच पिकांच्या हमीभावात या वर्षी अत्यंत अल्प अशी वाढ करण्यात आली आहे. आश्चर्यकारक बाब म्हणजे गेल्या वर्षीच्या हमीभावातील वाढीच्या तुलनेत या वर्षीची वाढ कमी आहे.
 

देशभरातील शेतकरी पेरणीच्या कामांमध्ये मग्न असताना खरीप पिकांचे हमीभाव केंद्र सरकारने जाहीर केले आहेत. सर्वच पिकांच्या हमीभावात अत्यंत अल्प अशी वाढ करण्यात आली आहे. आश्चर्यकारक बाब म्हणजे गेल्या वर्षीच्या हमीभावातील वाढीच्या तुलनेत या वर्षीची वाढ कमी आहे. कापूस आणि सोयाबीन ही पिके शेतकरी नगदी पिके म्हणून घेतात. गेल्या वर्षी कापसाच्या हमीभावात प्रतिक्विंटल ११३० रुपये, तर सोयाबीनच्या हमीभावात ३४९ रुपये वाढ करण्यात आली होती. या वर्षी मात्र या पिकांच्या हमीभावातील वाढ अनुक्रमे १०० आणि ३११ रुपये आहे. तृणधान्य, कडधान्य आणि तेलबिया ही पिके देशभरातील जिरायती शेतीचा आत्मा मानली जातात. या पिकांच्या हमीभावातही गेल्या वर्षीच्या तुलनेत कमीच वाढ करण्यात आली आहे. डाळी आणि खाद्यतेल देशात मोठे परकीय चलन खर्च करून आयात करावी लागत असताना त्यांचे क्षेत्र आणि उत्पादनवाढीसाठी मात्र हमीभावाच्या वाढीतून प्रोत्साहन मिळताना दिसत नाही.

केंद्र सरकारने २०२२ पर्यंत शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे, शेतकऱ्यांसाठीचे प्रत्येक अभियान, योजना उत्पन्नवाढीशी जोडले जात आहे. परंतु उत्पन्नवाढीचा ज्याच्याशी थेट संबंध आहे अशा हमीभावाकडे मात्र जाणीवपूर्वक दुर्लक्ष केले जात आहे. यावरून देशाची अन्नसुरक्षा आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्नवाढ या दोन्हींबाबत केंद्र सरकार गंभीर नसल्याचेच दिसून येते. मागील वर्षीपासून उत्पादनखर्चाच्या दीडपट हमीभाव जाहीर केले जात असल्याचा दावा केंद्र सरकार करीत आहे. परंतु यांत पिकाचा संपूर्ण उत्पादनखर्च (c2) धरला जात नसल्याने त्यांचा हा दावाही फोल ठरतोय.    

हमीभाव जाहीर करण्याच्या वेळेवरही सातत्याने टीका होतेय. जूनअखेरपर्यंत देशातील अर्ध्या भागात पेरण्या आटोपतात, तर उर्वरित अर्ध्या भागाचे पेरणीचे नियोजन ठरलेले असते. अशा वेळी जुलैच्या पहिल्या-दुसऱ्या आठवड्यात हमीभाव जाहीर करण्याला अर्थ काय? याचा खुलासा सरकारनेच करायला हवा. सध्या उशिराने हमीभाव जाहीर करुन शेतकरी उत्पादित करीत असलेल्या शेतमालाचे भाव त्यांना माहीत नसले, तरी चालते असेच शासन पातळीवर गृहीत धरले जात असून, ते चुकीचे आहे. खरे तर १५ मेपर्यंत हवामानाचा अंदाज जाहीर होतो. त्यानंतर शेतकऱ्यांचे पेरणीचे नियोजन सुरू होते. अशा वेळी १५ मेदरम्यानच खरीप पिकांचे हमीभाव आणि शेतमाल आयात-निर्यातीचे धोरण जाहीर व्हायला पाहिजे. असे झाले तर शेतकरी त्यानुसार खरीप पिकांच्या नियोजनात बदल करु शकतो. 

हमीभावाचा लाभ देशपातळीवर सध्या केवळ सहा टक्के शेतकऱ्यांना होतोय, असाही एक अहवाल सांगतो. तर २०१६ मध्ये निती आयोगाने हमीभावाच्या परिणामकारकतेबाबत केलेल्या पाहणीत अजूनही बहुतांश शेतकऱ्यांना हमीभावाची साधी जाणसुद्धा नाही. हमीभावाबाबत माहिती असलेले अनेक शेतकरी त्यांच्या गावापासून खरेदी केंद्र दूर असल्याने तेथे शेतमाल पाठवू शकत नाहीत. देशपातळीवर हमीभावाने खरेदीच्या यंत्रणेत मध्यस्थांचा सुळसुळाट असून ते शेतकऱ्यांच्या पदरात हमीभाव पडू देत नाहीत. निती आयोगाचा हा अहवाल येऊनसुद्धा दोन वर्षे उलटली असून हमीभावाने शेतमाल खरेदीच्या यंत्रणेत काहीही  बदल झालेला दिसून येत नाही. केंद्र सरकारला हमीभावाच्या लाभाची व्याप्ती वाढवायची असेल तर गाव तेथे खरेदी केंद्र सुरू करावे लागेल. या यंत्रणेतील मध्यस्थांना हटवावे लागेल. हमीभावाच्या कक्षेतील अधिकाधिक शेतमाल खरेदी करण्यासाठी देशपातळीवर साठवणुकीच्या सुविधा निर्माण कराव्या लागतील. त्याशिवाय शेतकऱ्यांना हमीभावाचा आधार मिळणार नाही. 



इतर अॅग्रो विशेष
नैसर्गिक नव्हे, सेंद्रिय शेतीची धरा काससुभाष पाळेकरांच्या पद्धतीनुसार बाह्य निविष्ठा...
जलयुक्त फेल, पुढे काय?उद्धव ठाकरे यांनी मुख्यमंत्रिपदाची सूत्रे हाती...
ऊस उत्पादकता २५० टनांपर्यंत न्यावीच...पुणे : देशातील ऊस उत्पादकता एकरी शंभर टन...
कर्जमाफीसाठी आकस्मिकता निधीतून दहा हजार...मुंबई : शेतकऱ्यांच्या कर्जमाफीसाठी राज्य सरकारने...
पीकविमा हप्त्यापोटी पाचशे कोटी वितरणास...मुंबई ः पंतप्रधान पीकविमा योजना खरीप हंगाम २०१९...
मोसंबी क्लटरमध्ये शाश्‍वत उत्पादन,...औरंगाबाद : मोसंबी उत्पादकांसाठी उत्पन्नाची...
डाळिंब उत्पादनात ३० टक्के घटसांगली ः सुरुवातीला दुष्काळी परिस्थिती, त्यानंतर...
कोरोनाच्या अफवेमुळे पोल्ट्रीचे १५०...पुणे : कुक्कुट पक्षी व कुक्कुट उत्पादने यांचा...
प्रयोगशील शेतीच्या आधारे चिंचवलीने...पारंपरिक भातशेतीत बदल करून ऊसशेती व त्यास...
कहर ‘कोरोना’चाकोरोना विषाणूच्या वाढत्या उद्रेकाने जगभर दहशतीचे...
नदी संवर्धनाचा केरळचा आदर्शकेरळ हे भारताच्या दक्षिण टोकाचे एक राज्य. अरबी...
शेतमजुराच्या मुलीने पटकावला ‘शिवछत्रपती...अकोला ः प्रबळ इच्छाशक्तीच्या जोरावर एका खेड्यातील...
साडेआठ हजार कोटी खर्चूनही 'जलयुक्त' फेल...मुंबई : फडणवीस सरकारची महत्त्वाकांक्षी जलयुक्त...
पीक विमा योजना यापुढे ऐच्छिक; केंद्र...नवी दिल्ली : केंद्र सरकारने शेतकऱ्यांना दिलासा...
राज्यात तापमानात चढ-उतार शक्यपुणे : राज्याच्या कमाल आणि किमान तापमानात वाढ...
सेंद्रिय धान्य महोत्सवातून हक्काची...तीन-चार वर्षांपासून कृषी विभागातर्फे पुणे येथे...
प्रयोगशीलतेने घडविली समृद्धी..अवर्षणग्रस्त कर्जत तालुक्यातील पाटेगाव (जि. नगर)...
राज्यासह देशात शिवजयंती उत्साहात साजरीपुणे : महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत छत्रपती शिवाजी...
शिवरायांची भविष्यवेधी ध्येयधोरणेछत्रपती शिवाजी महाराजांच्या रूपाने रयतेचा राजा...
आपणच आपला करावा उद्धारशेती फायद्याची करायची असेल, तर शेतकऱ्यांनी एकत्र...