agriculture stories in marathi agrowon agralekh on santra | Agrowon

संकटातील संत्रा
विजय सुकळकर
सोमवार, 8 जुलै 2019

डॉ. अनिल बोंडे हे आमदार असताना संत्र्याची विक्री आणि प्रक्रियेबाबत राज्य शासनाने नावीन्यपूर्ण धोरण राबविण्याची गरज नेहमीच बोलून दाखवत होते. आता ते राज्याचे कृषिमंत्री आहेत. त्यांच्या संकल्पनेतील नावीन्यपूर्ण धोरण त्यांनी तात्काळ राबवून संत्रा उत्पादकांना दिलासा द्यायला हवा.
 

अ  त्याधुनिक तंत्रज्ञानातून उत्पादनवाढ आणि उत्पादित संत्र्याला राष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठ मिळवून देण्याबाबत नाशिक जिल्ह्यातील सह्याद्री शेतकरी उत्पादक कंपनीने पुढाकार घेतला आहे. या कंपनीचे फळे-भाजीपाला उत्पादन, प्रक्रिया आणि विक्रीसाखळीतील काम पाहता, संत्रा उत्पादकांनाही चांगले दिवस येतील, असे वाटते. विदर्भाच्या मातीत रुजलेले एकमेव फळपीक म्हणजे संत्रा. आकर्षक रंग आणि अवीट अशा आंबटगोड चवीने नागपुरी संत्र्याला जगभरातून मागणी होते. असे असताना संत्र्याच्या बाबतीत नवसंशोधन, आधुनिक तंत्रज्ञान, विक्रीव्यवस्था आणि प्रक्रिया अशा सर्वच स्तरावर संस्थात्मक आणि शासन पातळीवर देखील कामच होत नसल्याचे दिसते. अमरावती आणि नागपूर भागात विस्तारलेल्या संत्रा बागांना पाणीटंचाईने ग्रासले आहे. दुष्काळाने या भागातील अनेक संत्रा बागा वाळल्या आहेत. संत्रा बागांची नव्याने मोठ्या प्रमाणात लागवड होत असल्याचे रोपवाटिकांतून रोपांच्या होत असलेल्या विक्रीतून दिसते; परंतु प्रत्यक्षात क्षेत्र वाढ मात्र दिसून येत नाही. 

लिंबूवर्गीय फळपिकांबाबतचे राष्ट्रीय स्तरावरील संशोधन केंद्र (एनआरसीसी) नागपूर येथे आहे. तरीही ‘नागपुरी संत्रा’ हे एकमेक वाण सोडले, तर शेतकऱ्यांना दुसरे वाण आजतागायत उपलब्ध होऊ शकले नाही. नागपुरी संत्र्यावर मुळकूज आणि डिंक्या या रोगांचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणात होतो; परंतु यावर संत्रा उत्पादकांना अजूनही प्रभावी उपाय मिळालेला नाही. नागपुरी संत्र्याची साल मऊ असून, त्यात बियांचे प्रमाण अधिक आहे. त्यामुळे याची टिकाऊक्षमता कमी आहे. प्रक्रियेसाठीसुद्धा हा वाण चांगला समजला जात नाही. अशावेळी एनआरसीसीने संत्रा उत्पादकांना अधिक उत्पादन देणारे, कीड-रोगांना प्रतिकारक, टिकवणक्षमता अधिक असलेले, बीनबियांचे किंवा बियांचे प्रमाण अत्यंत कमी असलेले वाण उपलब्ध करून द्यायला हवेत. 

विदर्भातील शेतकरी संत्र्याचे तीन बहार घेतात. मात्र, कुठल्याही बहाराचा संत्रा बाजारात आला की दर कोसळतात. उत्पादकांना तो मातीमोल भावानेच विकावा लागतो. विदर्भातून देशभरातील बाजारपेठेत संत्रा जातो; परंतु विक्री, साठवण, वाहतूक याबाबत पुरेशा सोयी उपलब्ध नसल्याने यात शेतकऱ्यांसह व्यापाऱ्यांनाही अनेक अडचणी येतात. संत्र्याची प्रतवारी करून आणि व्हॅक्‍स कोटिंग केले तर टिकाऊक्षमता वाढते, असा संत्रा दूरच्या बाजारपेठेत पाठविता येतो. कारंजा घाडगे येथील निर्यात सुविधा केंद्रात अशी सोय आहे. मात्र हे केंद्र अधूनमधूनच सुरू राहते. संत्र्याची निर्यात प्रामुख्याने बांगलादेश, भूतान, श्रीलंका या शेजारील राष्ट्रांत होते. बांगलादेश हा आपल्या संत्र्याचा मोठा आयातदार देश आहे; परंतु बांगलादेशाने आयात शुल्क वाढविल्याने तीन-चार वर्षांपासून संत्रा निर्यातीला चांगलीच खीळ बसली आहे. राज्य आणि केंद्र शासनाने व्यवस्थित पाठपुरावा केला, तर बांगलादेशाकडून आयात शुल्क कमी केले जाऊ शकते.

संत्रा प्रक्रियेच्या बाबतीत बोलायचे झाले, तर आजतागायत विदर्भात एकही मोठा प्रकल्प उभा राहू शकला नाही, हे वास्तव आहे. 
फडणवीस सरकारच्या बालेकिल्ल्यातील संत्रा शेती अशी चोहोबाजूने संकटात सापडली आहे. संत्रा उत्पादन वाढीपासून ते प्रक्रिया, निर्यात याबाबत केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी हेही सातत्याने प्रयत्न करीत असतात; परंतु त्यांनाही अपेक्षित यश आलेले नाही. डॉ. अनिल बोंडे हे आमदार असताना संत्र्याची विक्री आणि प्रक्रियेबाबत राज्य शासनाने नावीन्यपूर्ण धोरण राबविण्याची गरज नेहमीच बोलून दाखवत. आता ते राज्याचे कृषिमंत्री आहेत. त्यांच्या संकल्पनेतील नावीन्यपूर्ण धोरण त्यांनी तात्काळ राबवून संत्रा उत्पादकांना दिलासा द्यावा.


इतर संपादकीय
कामाच्या दर्जात तडजोड न स्वीकारणारा...सर विश्वेश्वरय्या यांच्या कामाची मुहूर्तमेढ धुळे...
अंगावर काटा येणारच!देशाचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी मधुरेमध्ये दाखल...
मराठवाड्यात उसाला पर्याय हवाचयावर्षी मराठवाड्यात पडलेला तुटपुंजा पाऊस, ६६ पैकी...
गटशेती योजना चांगली; पण...रा ज्यातील शेती लहान लहान तुकड्यांमध्ये विभागली...
‘स्मार्ट’ निर्णयरा ज्य शासनाचा पाच वर्षांचा कार्यकाळ आता पूर्ण...
कृष्णेचे भय संपणार कधी?कोल्हापूर, सांगली परिसरात १९८९ मध्ये मोठा पूर आला...
महापुराचा वाढता विळखानिसर्गापुढे माणूस हतलब होतो आणि पुराचे रौद्र रूप...
आधुनिक ‘सापळा’मा गील तीन-चार वर्षांपासून वाढत्या नैसर्गिक...
भूजल नियंत्रण की पुनर्भरण? देशात भूगर्भातील पाण्याचा अतिउपसा होत असल्याने...
आक्रमक राजकारण; दिशाहीन धोरणजम्मू-काश्‍मीरला विशेष दर्जा देणाऱ्या...
पावसाच्या सरासरीमागचं वास्तवयंदाच्या पावसाळ्याचे तीन महिने आता होऊन गेले आहेत...
अनभिज्ञता की जाणीवपूर्वक दुर्लक्षव्यवहारात पारदर्शकता येऊन तो अधिक गतिमान आणि सुलभ...
राज्यात रेशीम शेतीला प्रचंड वावपारंपरिक पिकांना पर्याय म्हणून रेशीम शेतीकडे...
जैवविविधतेचे ऱ्हासपर्व १९९२ मध्ये रिओ-दि-जानेरो येथे पर्यावरणासंबंधी...
शाश्‍वत पर्यायाची ‘अशाश्‍वती’कृ षिपंपांना पारंपरिक वीजपुरवठ्यात अनंत अडचणी...
भ्रष्टाचाराचा ‘अतिसार’ राज्यात पुराचे थैमान नुकतेच संपले असून सर्वच...
साखर उद्योगातील कामगारांची परवडचमहाराष्ट्रातील साखर उद्योग सध्या मोठ्या ...
वित्तीय समावेशकतेचा भारतीय प्रवास१९६९ मध्ये १४ मोठ्या खासगी बँकांचे तर १९८० मध्ये...
भूमापनाचे घोडे कुठे अडले?आ पल्या राज्यात जमीन, बांध, शेत-शिवरस्ते यांच्या...