agriculture stories in marathi Area of Moringa goes on increasing in Nashik | Page 2 ||| Agrowon

नाशिक पट्ट्यात वाढतोय 'शेवगा' पिकाचा विस्तार

मुकुंद पिंगळे
बुधवार, 1 जुलै 2020

काटकपणा, अवर्षणातही टिकाव धरण्याची क्षमता यामुळे २००८ मध्ये केवळ तीन एकरांवर असलेले शेवग्याखालील क्षेत्र पुढील दोन वर्षांत २०० एकरांवर गेले. आज जिल्ह्यात हे क्षेत्र चार हजार एकरांपेक्षा अधिक आहे.
 

नाशिक जिल्ह्यात कसमादे पट्ट्यात डाळिंबाखालील वाढलेले क्षेत्र तेलकट डाग रोगाच्या प्रादुर्भावाने कमी करावे लागते. याला पर्यायी म्हणून पेरू, अंजीर, शेवगा असे प्रयोग झाले. मात्र, काटकपणा, अवर्षणातही टिकाव धरण्याची क्षमता यामुळे २००८ मध्ये केवळ तीन एकरांवर असलेले शेवग्याखालील क्षेत्र पुढील दोन वर्षांत २०० एकरांवर गेले. आज जिल्ह्यात हे क्षेत्र चार हजार एकरांपेक्षा अधिक आहे.

नाशिक जिल्ह्यामध्ये डाळिंबाला पर्याय म्हणून २००८ मध्ये मालेगाव तालुक्यात पहिला प्रयोग करण्यात आला. तीन एकर क्षेत्रात सघन पद्धतीने ५x५ अंतरावर लागवड झाली. त्यातून हे क्षेत्र हळूहळू विस्तारत गेले. डाळिंब, द्राक्ष बागांच्या नियोजनाचा अनुभव असलेल्या अभ्यासू शेतकऱ्यांनी नवे वाण व प्रयोग केले. पूर्वीच्या एक छाटणीऐवजी दुबार छाटणीमुळे उत्पादनात वाढ झाली. परिणामी
पारंपरिक पद्धतीतील एकरी उत्पादन ६ ते ७ टनावरून १५ टनांपर्यंत घेण्यात अनेक शेतकरी यशस्वी झाले.

सुधारित जातीची लागवड :
सुरुवातीला तमिळनाडू कृषी विद्यापीठाद्वारे प्रसारित पीकेएम-१ (कोईमतूर-१), पीकेएम-२ (कोईमतूर-२) तसेच कर्नाटकातील बागलकोट कृषी विद्यापीठाद्वारे प्रसारित भाग्या (के.डी.एम-०१) हे वाण लागवडीखाली होते. केवळ उन्हाळी बहाराचे ६ ते ७ टनांपर्यंत उत्पादन मर्यादित होते. पुढे 'ओडिसी' हे सुधारित वाण आले. त्यास वर्षातून दोनदा येणारा बहार, लागवडीनंतर अवघ्या ४ ते ५ महिन्यांत येणारा फुलोरा व सहा महिन्यांपासून हिरव्या रंगाच्या १.५ ते २ फूट लांबीच्या शेंगांची तोड सुरू होते. अधिक उत्पादकतेमुळे या वाणाला पसंती जास्त आहे. हंगामात शेवग्याला मागणी चांगली असल्याने दरही चांगला मिळतो. शेवगा जमिनीत नत्र स्थिर करतो. त्याचा पाला गळून जमिनीवर पडत असल्याने जमिनीचा पोत सुधारण्यास मदत होते.

गुणवत्तापूर्ण उत्पादनातून मिळविली बाजारपेठ :
सुरुवातीला स्थानिक बाजारपेठेत विक्री. मात्र, उठाव कमी असल्याने अडचणी आल्या. २००९ पासून मुंबईत वाशी मार्केटला विक्री सुरू झाली. गुणवत्तेमुळे नाशिकच्या शेवग्याला व्यापारी मुंबईत स्थानिक व निर्यातीसाठी प्राधान्य देऊ लागले. यामुळे पुढे आखाती देश, मलेशिया, सिंगापूर येथे निर्यात होऊ लागला. आज येथून होणाऱ्या एकूण निर्यातीपैकी ७० टक्के वाटा नाशिक जिल्ह्याचा असल्याचे प्रयोगशील शेतकरी अभिमानाने सांगतात. आता थेट मराठवाड्यातून नांदेड, औरंगाबाद, परभणी, जालना, बीड येथे व्यापारी खरेदीसाठी येतात. अन्य राज्यातील व्यापारीही थेट बांधावरून खरेदी करतात.

जिल्ह्यातील शेवगा लागवडीखालील अंदाजे क्षेत्र (एकर) 
मालेगाव (२५००), सटाणा (११००), देवळा (२५०), कळवण (१५०), चांदवड (१००), नांदगाव (२००), येवला (१००).

 

नैसर्गिक आपत्तीच्या स्थितीतही बऱ्यापैकी स्थिर उत्पन्न देणारे पीक म्हणून आम्ही सुरुवातीला शेवगा पिकाकडे वळलो. जागतिक बाजारपेठेत मागणी दिवसेंदिवस वाढत आहे. याकडे नवी संधी पाहत भविष्यामध्ये सेंद्रिय शेवगा शेतीकडे वळावे लागणार आहे. यात प्रक्रियेलाही मोठ्या संधी आहेत.
- कृषिभूषण अरुण पवार, शेवगा उत्पादक, पवारवाडी, ता. मालेगाव

शेवगा पीक कमी खर्चात, कमी पाण्यावर येणारे नगदी पीक ठरत आहे. पारंपरिक पिकाच्या तुलनेमध्ये किफायतशीर ठरत आहे. आर्थिक अडचणीच्या काळात शेवग्याने उत्तम साथ दिली आहे.
- मनोहर खैरनार, शेवगा उत्पादक, डोंगराळे, ता. मालेगाव

नाशिक जिल्ह्यातील कसमादे पट्ट्यात डाळिंब या फळपिकानंतर शेवग्याचे क्षेत्र मोठ्या प्रमाणात वाढत आहे. शेवग्याचे आयुर्वेदातील महत्त्व लक्षात घेता भविष्यात प्रक्रिया उद्योगाला मोठ्या संधी आहेत.
- दिलीप देवरे, उपविभागीय कृषी अधिकारी, मालेगाव


इतर यशोगाथा
सहा गुंठ्यात पंचवीसहून अधिक सेंद्रिय...मखमलाबाद (जि. नाशिक) येथील सुनील दराडे घराशेजारील...
ट्रॅक्टरचलित मडपंपाद्वारे शेणस्लरी...साखर कारखान्यातील मोठ्या पदावरून स्वेच्छानिवृत्ती...
उच्चशिक्षित युवा महिला झाली व्यावसायिक...पळशी (जि. सांगली) येथील शैला शिंदे या उच्चशिक्षित...
दुग्धव्यवसायातून साधली गाडेकरांनी भरभराटशेळकेवाडी (अकलापूर) (ता. संगमनेर. जि. पुणे) येथील...
महिला बचत गट बनवतो २६ प्रकारचे मसालेपाहुणेवाडी (ता.बारामती, जि.पुणे) येथील सुवर्णा...
‘कोरडवाहू‘ला दिशा देण्यासाठी संस्था...कोरडवाहू क्षेत्राचे पुनरुज्जीवन करण्यासाठी...
ग्राहकसेवेला सर्वोच्च प्राधान्य देणारा...नाशिक शहराजवळ शिवनगर (पंचवटी) येथील क्षीरसागर...
बेरड जातीच्या कोंबडीपालनाने अर्थकारण...प्रयत्नवाद, सातत्याने प्रयोग करण्यातला उत्साह,...
आदर्श कामांच्या उभारणीतून ठसा उमटवलेले...द्राक्ष, डाळिंब,कांद्यासाठी जगभर प्रसिद्ध नाशिक...
कुडावळेमध्ये `शत प्रतिशत भात लागवड'...गाव आणि शेतीचा शाश्वत विकास करायचा असेल तर...
यांत्रिक पद्धतीने भात लागवड ठरतेय...चांदखेड (ता. मावळ जि. पुणे) परिसरातील वाढत्या...
युवा शेतकऱ्याची वीस एकर व्यावसायिक करार...सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गडमठ (ता.वैभववाडी) येथील...
एकनाथ खडसेंच्या शेतीत सीडलेस जांभूळ,...राजकीय वर्तुळात चर्चेत असलेला चेहरा म्हणजे एकनाथ...
काजूगर निर्मितीचा स्वयंचलित अत्याधुनिक...रत्नागिरी जिल्ह्यात गव्हाणे येथे रत्नागिरी कृषी...
संयमवृत्तीनेच होते नफावृध्दी व...जनावरे मग ती दुभती असोत की नको असलेली, योग्य...
दूग्ध, रेशीम व्यवसायातून अर्थकारण केले...परभणी शहरानजीक शेती असलेल्या ढगे कुटुंबाने शेतीला...
शेतकरी नियोजन- कापूसमाझ्या शेतातील कपाशीचे पीक सध्या जवळपास ३५ ते ४२...
पीक नियोजनातून बसवले कुटुंबाचे आर्थिक...बाभूळसर (ता. शिरूर) येथील रामचंद्र नागवडे व...
महिला बचतगटाचा ‘जय भोलेनाथ’ ब्रॅण्डभेंडा बुद्रूक (ता. नेवासा,जि.नगर) येथील वीस...
हिरवे हिरवेगार गालिचे, हरित तृणांच्या...हिरवे हिरवेगार गालिचे हरित तृणांच्या मखमालीचे......