agriculture stories in Marathi Brackishwater Aquaculture based Integrated Farming System | Agrowon

मत्स्य बीजोत्पादनातून पर्यायी उत्पन्नाचा स्रोत

वृत्तसेवा
गुरुवार, 7 जानेवारी 2021

कोवालम गाव (जि. चेंगलपट्टू) येथील गटाने खारवट पाण्यातील शोभीवंत माशांच्या बीजोत्पादनाचे तंत्र शिकून घेतले. त्याला एकात्मिक पद्धतीने पोल्ट्री, परसबाग भाजीपाला उत्पादनाची जोड देत पर्यायी उत्पन्नांचे स्रोत तयार केले.

कोवालम गाव (जि. चेंगलपट्टू) येथील गटाने खारवट पाण्यातील शोभीवंत माशांच्या बीजोत्पादनाचे तंत्र शिकून घेतले. त्याला एकात्मिक पद्धतीने पोल्ट्री, परसबाग भाजीपाला उत्पादनाची जोड देत पर्यायी उत्पन्नांचे स्रोत तयार केले.

डिसेंबर २००४ मध्ये भारतीय उपसागरामध्ये आलेल्या सुनामीमुळे तामिळनाडू राज्यातील किनाऱ्यावरील भागातील अर्थकारण बिघडून गेले. कुंद्रकड हॅमले कोवालम गाव (जि. चेंगलपट्टू) येथील लोकांना पर्यायी उत्पन्नाचा स्रोत निर्माण करण्यासाठी भारतीय कृषी संशोधन संस्थेच्या चेन्नई येथील सेंट्रल इन्स्टिट्यूट ऑफ ब्रॅकिश वॉर अॅक्वाकल्चर ( CIBA) येथील संशोधकांनी मार्गदर्शन केले. संस्थेने काही खासगी कंपन्यांच्या सामाजिक दायित्व निधीतून १० लोकांसाठी मत्स्यशेतीच्या प्रशिक्षणासह प्रकल्प उभारणीसाठी मदत केली. त्यातून पर्ल स्पॉट मासे (शा. नाव -Etroplus suretensis) यांच्या बीजोत्पादनाचा प्रकल्प उभारला. या सोबतच काही लोकांसाठी पोल्ट्री, अळिंबी उत्पादन आणि परसबाग यांचे एकत्रित प्रकल्प उभारले. यातून गटातील लोकांना रोजगारासोबतच उत्पन्नांची सोय झाली.

टाक्यांमध्ये मत्स्य जातीचे बीजोत्पादन केले जाते. त्यासाठी आवश्यक ते खाद्य तयार करणे, टाक्यांचे स्वच्छता, देखभाल यासाठी लोकांना काम मिळाले. माशांच्या वाढीवर सातत्यपूर्ण लक्ष ठेवून वेळीच निर्णय घेतले जातात. त्यानंतर योग्य आकाराचे बीज तयार झाल्यानंतर त्यांची काढणी करून मत्स्योत्पादन करणाऱ्या शेतकऱ्यांना पुरवले जातात.
संस्थेच्या मत्स्य अंडी उबवण केंद्रातून सरासरी १ सेंमी (०.८ ते १.२ सेंमी) आकाराची दोन हजार जिरे (फ्राय) वाढीसाठी दिले जातात. त्यांची वाढ चार सिमेंट टाक्यांमध्ये केली जाते. प्रति दिन माशांच्या आकाराच्या ३ ते ५ टक्के इतके खाद्य दिले जाते.
साधारणतः ५२ दिवसांमध्ये माशांचे सरासरी वजन ०.८ ग्रॅम ( ०.६ ते १.१ ग्रॅम) आणि सरासरी आकार ३.२ सेंमी ( २.८ ते ३.६ सेंमी दरम्यान) होतो.
सोडलेल्या दोन हजार जिऱ्यांपासून सुमारे १८६५ बोटूकली (फिंगरलेट्स) मिळतात. बिजोत्पादनामध्ये माशांच्या तग धरण्याचा दर हा ९३.३ टक्के असल्यास सर्व व्यवस्थापन उत्तम असल्याचे निदर्शक आहे.

ताळेबंद ः

  • खर्च ः साधारणपणे मत्स्यजिऱ्यांसाठी २००० रुपये आणि खाद्यासाठी ५०० रुपये इतका खर्च येतो.
  •  बोटूकली ही सुमारे ६ प्रति नग या दराने शेतकऱ्यांना किंवा शोभिवंत मासे विक्रेत्यांना विकली जाते.
  •  या प्रकल्पातून गटाला प्रति बॅच ९००० रुपये इतके उत्पन्न मिळते.
  •  मत्स्यबिजोत्पादन झाल्यानंतर राहिलेल्या पाण्यावर परसबागेमध्ये भाजीपाल्याचे उत्पादन केले जाते.

तंत्रज्ञान हस्तांतरणाचे फायदे
या गटाकडे संस्थेकडून तंत्रज्ञान हस्तांतरण झाल्यानंतर या गटाने पुढील पाऊल उचलले. त्यांनी तिरुवल्लूर जिल्ह्यातील पुलिकेट या तलावातून पर्ल स्पॉट माशांच्या ५० ते ८० ग्रॅम वजनाच्या सुमारे चाळीस जोड्या मिळवल्या. या जोड्यांचे व्यवस्थित अलगिकरण करून सिबा संस्थेच्या उबवण केंद्रामध्ये २० दिवसांसाठी ठेवल्या. त्यानंतर गटांने उभारलेल्या टाक्यांमध्ये आणून त्यांची वाढ केली. या माशांपासून जून २०२० मध्ये १३० मत्स्यजिरे मिळाले. हे मत्स्यजिरे चांगल्या पद्धतीने वाढवून बोटूकली आकाराचे झाल्यानंतर विक्री केली. मत्स्य बीजोत्पादनाच्या जोडीला गटाने उभारलेल्या पोल्ट्रीतून १० ते १२ हजार रुपये, परसबागेतील भाजीपाल्यातून ५ ते ६ हजार रुपये उत्पन्न मिळाले.


फोटो गॅलरी

इतर टेक्नोवन
गोचिड निर्मूलनासाठी पर्यावरणपुरक पद्धतीजनावरांच्या शरीरावरील गोचिड निर्मुलन करण्यासाठी...
सुधारित भोपळा जातीच्या लागवडीतून...ओडिशा येथील चंदन कुमार खुंटिया यांनी केवळ...
फवारणी यंत्राची देखभालआपण शेतामध्ये फवारणी यंत्रांचा अनेक वेळा वापर करत...
कडक जमिनींसाठी ठरतोय ‘व्हायब्रेटिंग...खोल जमिनीत तयार झालेला कडक थर फोडण्यासाठी तसेच...
शेळी दूध प्रक्रियेला संधीभारतीय कृषी संशोधन परिषदने शेळीच्या दुधापासून...
मशागतीसाठी सुधारित रोटरी नांगररोटरी नांगर हे प्राथमिक मशागतीसाठी वापरले जाणारे...
विद्यार्थी बंधूंनी उभारला जैविक स्लरी...पुणे जिल्ह्यातील नानगाव येथील प्रतीक व प्रवीण या...
कार्यक्षम जल व्यवस्थापनासाठी नव्या दिशाकाटेकोर सिंचन व कार्यक्षम जलवापर पद्धतीच्या...
शेती नियोजनासाठी ड्रोन तंत्रज्ञानपिकांमधील पाण्याचा ताण, सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची...
पर्वतीय, पठारी प्रदेशातील शेतीसाठी...भारतीय कृषी संशोधन परिषदेच्या रांची येथील पर्वतीय...
हवामान बदल समरस शेतीसाठी हवी यंत्रणाआज अन्नधान्याचे उत्पादन पुरेसे असले, तरी भविष्यात...
आधुनिक काळाची गरज ः कृषी यंत्रमानवजागतिक पातळीवर आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर...
कृषी अभियांत्रिकी ज्ञानाचा उपयोग व्हावामहाराष्ट्र राज्य अवर्षण, दुष्काळ याबरोबरच अनियमित...
‘हायड्रोपोनिक’ तंत्रज्ञानावर आधारित...नांदेड शहरापासून जवळच असलेल्या पुयणी (ता. नांदेड...
ट्रॅक्टरचलित फवारणी यंत्रेरोग, किडीपासून पिकांचे संरक्षण करण्यासाठी फवारणी...
अर्का किरण’ पेरू वाणाची अति सघन लागवड...आंध्र प्रदेशातील प्रकाशम जिल्ह्यातील इसुका दार्सी...
शून्य मशागतीसह पेरणी यंत्राचा वापरतागाच्या लागवडीसाठी शून्य मशागत तंत्रासह आधुनिक...
शेती व्यवस्थापनामध्ये ड्रोन...पिकाची वाढ,दुष्काळ, रोग, किडींचा प्रादुर्भाव,...
हुमणी भुंगेऱ्यांच्या नियंत्रणासाठी गंध...भारतीय कृषी संशोधन  संस्थेच्या बंगळूर येथील...
तुषार सिंचनाने वाढवले कडधान्य पिकांचे...हमिरपूर येथील कृषी विज्ञान केंद्राने शेतकरी...