agriculture stories in marathi, crop plantation schedule for delayed rainfall | Page 2 ||| Agrowon

पावसानुसार करा पीक लागवडीचे नियोजन 

डॉ. भगवान आसेवार 
सोमवार, 29 जुलै 2019

पावसाच्‍या ताणाच्‍या काळात पिकांतील तणांचे नियंत्रण करावे. कोळप्याने वरचेवर उथळ मशागत करावी. यामुळे पिकाबरोबर तणांची स्‍पर्धा कमी होऊन जमिनीतील ओलावा जास्‍त काळ टिकेल. पिकांची उगवण झाल्‍यावर १५ ते २० दिवसांनंतर पिकामध्‍ये ४ ते ६ ओळीनंतर बळीराम नांगर किंवा कोळप्‍याच्‍या मदतीने सऱ्या काढाव्‍यात. यामुळे सुरवातीस पडलेला पाऊस सऱ्यामध्‍ये साठविला जाऊन पाण्‍याची उपलब्‍धता वाढते. 

पावसाच्‍या ताणाच्‍या काळात पिकांतील तणांचे नियंत्रण करावे. कोळप्याने वरचेवर उथळ मशागत करावी. यामुळे पिकाबरोबर तणांची स्‍पर्धा कमी होऊन जमिनीतील ओलावा जास्‍त काळ टिकेल. पिकांची उगवण झाल्‍यावर १५ ते २० दिवसांनंतर पिकामध्‍ये ४ ते ६ ओळीनंतर बळीराम नांगर किंवा कोळप्‍याच्‍या मदतीने सऱ्या काढाव्‍यात. यामुळे सुरवातीस पडलेला पाऊस सऱ्यामध्‍ये साठविला जाऊन पाण्‍याची उपलब्‍धता वाढते. 

या वर्षी पावसाचे आगमन वेळेपूर्वी होऊन जून महिन्याच्या पहिल्या पंधरवाड्यात चांगला पाऊस झाला परंतु, मागील काही दिवसांपासून पावसाने उघडीप दिली आहे. सध्याच्या परिस्थतीचा विचार केला तर ५० टक्के पेरण्या पूर्ण झालेल्या आहेत. पावसाच्या वितरणामध्ये तफावत दिसून येत आहे. 

पीक नियोजनाची पद्धती  
पेरणीयोग्‍य पावसाचा आगमन कालावधी कोणती पिके 
घ्‍यावीत
कोणती पिके
घेऊ नयेत
१६ जुलै ते ३१ जुलै सं. बाजरी, सूर्यफूल,  बाजरी + तूर, 
एरंडी + धने, एरंडी + तूर
कापूस, सं. ज्‍वारी, भुईमूग
१ ऑगस्‍ट ते १५ ऑगस्‍ट एरंडी आणि तीळ सं. बाजरी, रागी, सूर्यफूल, तूर, एरंडी + धने, एरंडी + तूर, एरंडी आणि धने (अपरिहार्य परिस्थितीत) कापूस, सं. ज्‍वारी, भुईमूग
१६ ऑगस्‍ट ते ३१ ऑगस्‍ट सं. बाजरी, सूर्यफुल, तूर, एरंडी + धने, एरंडी + तूर आणि धने कापूस, सं. ज्‍वारी, भुईमूग, रागी आणि तीळ

टीप ः सर्वसाधारणपणे उशिरा पेरणीसाठी तूर, बाजरी, सूर्यफुल, एरंडी आणि हलक्‍या जमिनीसाठी एरंडी, तीळ आणि कारळ ही पिके चांगली आढळून आली आहेत. उशिरा पडलेला जास्‍त प्रमाणातील पाऊस आणि अतिवृष्‍टीच्‍या वर्षात सार्वाधिक नफा तूर या पिकापासून मिळालेला आहे. 

पावसाच्‍या ताणांमुळे निर्माण झालेल्‍या परिस्थितीतील व्‍यवस्‍थापन : 
आपत्‍कालीन परिस्थितीत शिफारस करण्‍यात आलेली पिके आणि पीक पध्‍दती घेतल्‍यानंतर पावसाच्‍या ताण पिकाच्‍या कोणत्‍याही कालावधीत पडू शकतो. 
खरीप हंगामाच्‍या सुरवातीस पावसाचा ताण : 
१) हंगामाच्‍या सुरवातीस पावसाचा ताण हा खरी हंगामातील पिके पेरल्‍याबरोबर अथवा मुळातच पावसाला उशिरा सुरवात झाल्‍यानंतर पडतो. खरीप पिकांची पेरणी झाल्‍याबरोबर पावसाचा ताण पडल्‍यास पिकांची कोवळी रोपे सुकतात. काही रोपे मरून जातात आणि पर्यायाने झाडांची प्रमाणित संख्‍या राखली जात नाही. अशा परिस्थितीत झाडांची संख्‍या २५ टक्‍के प्रमाणित संख्‍येपेक्षा कमी असल्‍यास पिकामधील नांगे भरून काढावीत. नांगे भरताना बी योग्‍य ओलीत पडल्‍याची दक्षता घ्‍यावी. कोवळ्या रोपांना मातीचा आधार द्यावा. 
२) जर झाडांची संख्‍या ५० टक्‍क्यांपेक्षा कमी असेल आणि रोपे वाळण्‍याचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणात असेल तर पेरलेले पीक मोडून नव्‍याने पेरणी करावी त्‍यासाठी लेखातील चौकटीमध्‍ये दर्शविलेल्‍या प्रमाणे त्‍या त्‍या वेळी योग्‍य पिके आणि पीक पध्‍दती पेराव्‍यात, ज्‍यामुळे होणारे नुकसान कमी प्रमाणात होऊन चांगला फायदा मिळतो. 

हंगामाच्‍या मध्‍यम कालावधीत पावसाचा ताण : 
१) पावसाच्‍या ताणाच्‍या काळात पिकांतील तणांचे नियंत्रण करावे. कोळप्याने वरचेवर उथळ मशागत करावी. यामुळे पिकाबरोबर तणांची स्‍पर्धा कमी होऊन जमिनीतील ओलावा जास्‍त काळ टिकेल. 
२) शेतातील कडीकचरा तसेच काढलेले अर्धवट सुकलेले तण शेतामध्‍ये पसरून टाकावे, ज्‍यामुळे जमिनीतील पाण्‍याचे बाष्‍पीभवन कमी होऊन पाण्‍याची उपलब्‍धता वाढते. 
३) पिकांची उगवण झाल्‍यावर सर्वसाधारण १५ ते २० दिवसांनंतर पिकामध्‍ये ४ ते ६ ओळीनंतर बळीराम नांगराने अथवा कोळप्‍याच्‍या मदतीने सऱ्या काढाव्‍यात. यामुळे सुरवातीस पडलेला पाऊस सऱ्यामध्‍ये साठविला जाऊन पाण्‍याची उपलब्‍धता वाढते. उत्‍पादनात १५-२० टक्‍के वाढ होते. 
४) पिकाच्या अवस्थेनुसार जमिनीतील ओलावा कमी झाल्यास अन्नद्रव्यांची मात्रा फवारणीतून द्यावी. यामध्ये पीक ३० दिवसांपर्यंत असल्यास पोटॅशिअम नायट्रेट १०० ग्रॅम प्रती १० लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी. त्यामुळे पिकांची पाण्याचा ताण सहन करण्याची क्षमता वाढते. 
५) या काळात विहिरीमध्‍ये अथवा शेततळ्यात पाणी असल्‍यास पिकाला संरक्षित पाणी द्यावे. 

आंतरपिकावर द्या भर ः 
१) संशोधनातून असे निदर्शनास आले की आपत्‍कालीन परिस्थितीत कोणतेही सलग एक पीक घेण्‍यापेक्षा मुख्‍य पीक आधारित आंतरपीक पध्‍दती, शिफारस केलेल्‍या प्रमाणानुसार घेणे जास्‍त फायद्याचे ठरते जसे : ज्‍वारी + तूर (३:३ किंवा ४:२ ओळी), बाजरी + तूर (३:३), एरंडी + धने (१:२ ओळी). 
२) या पध्‍दतीने आंतरपीक पध्‍दतीचे अवलंबन करावे. आपत्‍कालीन पीक परिस्थितीत रोग आणि किडीचे प्रमाण जास्‍त असल्‍याची शक्‍ता असते त्‍यामुळे रोग प्रतिबंधक आणि किडींना कमी बळी पडणाऱ्या पिकांच्‍या जातींची निवड करावी. 

संपर्क ः डॉ. भगवान आसेवार-९४२००३७३५९ 
(मुख्य शास्त्रज्ञ, अखिल भारतीय समन्वयीत कोरडवाहू शेती संशोधन प्रकल्प, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी) 


फोटो गॅलरी

इतर कृषी सल्ला
तुरीवरील किडींचे एकात्मिक व्यवस्थापनमहाराष्ट्रातील प्रमुख कडधान्य पीक असलेल्या तुरीची...
फळमाशी नियंत्रणासाठी घरगुती सापळाभारतामध्ये फळमाशीच्या सुमारे १६ प्रजातींची नोंद...
हवामान बदल रोखण्यासाठी पावले उचलण्याची...हवामान बदलावरील आंतरसरकारी पॅनेल (...
कृषी सल्ला (कोकण विभाग)भात अवस्था ः फुलोरा ते दाणे भरणे अवस्था...
सीताफळावरील पिठ्या ढेकूण व्यवस्थापनपिठ्या ढेकूण (इंग्रजी नाव - मिलीबग) ही कीड...
नियोजन रब्बी ज्वारी लागवडीचे....कोरडवाहू रब्बी ज्वारी पेरणी १५ सप्टेंबर ते १५...
निर्मितीनंतर तणनाशकाचा...संशोधनाअंती मूलद्रव्यांचा शोध घेतल्यानंतर...
कृषी सल्ला (राहुरी विभाग)रब्बी ज्वारी अवस्था ः पेरणीपूर्व तयारी...
कृषी सल्ला (कोकण विभाग)भात अवस्था - फुलोरा ते दाणे भरणे काही...
भातावरील निळ्या भुंगेऱ्याचे नियंत्रणभुंगेरे गर्द निळ्या रंगाचे तर अळी भुरकट पांढऱ्या...
नियोजन रब्बी पिकांच्या लागवडीचे...कोरडवाहू शेतीत प्रति हेक्टरी रोपांची योग्य‍...
तणनाशकांची परिणामकारकता वाढविण्याचा...मजुरांच्या कमतरतेमुळे तणनाशकांचा वापर वाढला असला...
कपाशीवरील अमेरिकन लष्करी अळीचे नियंत्रणसुसरे (जि. नगर) तसेच परभणी जिल्ह्यातही कापूस...
केळीच्या पिल बागेतील सिगाटोका रोगाचे...केळी पिकावर दरवर्षी पिवळा करपा म्हणजेच ‘सिगाटोका...
मित्रबुरशींच्या संवर्धनातून लष्करी...सध्या राज्याच्या विविध भागात अनुकूल हवामानामुळे...
कृषी सल्ला : बीटी कापूस, सोयाबीन, मूग,...या वर्षी पावसाचे आगमन उशिरा झाले असले तरी काही...
गाजरगवत निर्मूलनासाठी नियमित सामुदायिक...पडीक जमिनी, मोकळ्या जागा, रस्त्याच्या कडा या...
पावसाचे प्रमाण कमी होत जाणारपालघर, नंदूरबार, धुळे, जळगाव नाशिक व विदर्भातील...
पावसाच्या खंड काळात घ्यावयाची काळजीपिकांची उगवण झाल्यावर सर्वसाधारण १५ ते २०...
पूरग्रस्त द्राक्षवेलीची मुळे कार्यरत...सांगली जिल्ह्यातील द्राक्ष विभागामध्ये जास्त...