agriculture stories in Marathi, grapes advice | Agrowon

द्राक्ष बागेमध्ये कलम करण्यासाठी महत्त्वाचा कालावधी
डॉ. आर. जी. सोमकुंवर, डॉ. रोशनी आर. समर्थ
गुरुवार, 12 सप्टेंबर 2019

द्राक्ष विभागामध्ये सध्या पावसाचे प्रमाण कमी झाले आहे. त्यानंतर वेलीमध्ये शारीरिक पातळीवर विविध घडामोडी सुरू झाल्या आहेत. बागेमध्ये विविध उपाययोजना व कार्यवाही महत्त्वाची ठरणार आहे. यामध्येच जानेवारी, फेब्रुवारी महिन्यांमध्ये लागवड केलेल्या खुंटरोपांची आता पुरेशी वाढ झाली असून, आता नवीन लागवड केलेल्या बागेमध्ये कलम करण्यासाठी महत्त्वाचा कालावधी आहे. द्राक्षबागेत कलम यशस्वी होण्याकरिता खालील गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत.

द्राक्ष विभागामध्ये सध्या पावसाचे प्रमाण कमी झाले आहे. त्यानंतर वेलीमध्ये शारीरिक पातळीवर विविध घडामोडी सुरू झाल्या आहेत. बागेमध्ये विविध उपाययोजना व कार्यवाही महत्त्वाची ठरणार आहे. यामध्येच जानेवारी, फेब्रुवारी महिन्यांमध्ये लागवड केलेल्या खुंटरोपांची आता पुरेशी वाढ झाली असून, आता नवीन लागवड केलेल्या बागेमध्ये कलम करण्यासाठी महत्त्वाचा कालावधी आहे. द्राक्षबागेत कलम यशस्वी होण्याकरिता खालील गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत.

१) खुंटरोपांची परिस्थिती -
खुंटरोपांची लागवड झाल्यानंतर रोपांची वाढ यशस्वी होणे गरजे असते. अशावेळी आपण खते व पाणी या दोन्ही गोष्टांची पुरेपूर वापर करतो. परंतू, एप्रिल- मे महिन्यात वाढलेले तापमान व कामी झालेली आर्द्रताबागेत नवीन रोपांची वाढ समाधानकारक होत नाही. त्याकरिता बागेमध्ये पाऊस नुकताच सुरू झाल्यानंतर खुंटरोपांचा पुन्हा जमिनीपासून ३-४ डोळ राखून रिकट घेतला जातो. यानंतर नवीन फुटी निघतात. या फुटी जोमदार असतात.
खुंटकाडीच्या निघालेल्या नवीन फुटी सशक्त, जोमदार वाढणाऱ्या व शक्यतो रोग व कीडमुक्त असाव्यात. या काडीमध्ये रस असावा. त्या ठिकाणी बागेत जोमदार फूट निघाली असेल. पाऊस झालेल्या परिस्थितीमध्ये काडीमध्ये रस चांगल्या प्रकारे असतो. कलम करण्याकरीता पुन्हा महत्त्वाची आवश्यक परिस्थिती म्हणजे खुंटकाडीवर आपण ज्या ठिकाणी कलम करणार अशा काडीची जाडी ही जमिनीपासून एक ते सव्वा फूट अंतरापर्यंत किमान ७ ते ८ मि.मी. असावी.

ज्या बागेत काडी अजूनही बारीक आहे व खुंटरोपांची वाढ गरजेप्रमाणे झालेली नाही, अशा बागेमध्ये पुन्हा २० ते २५ दिवस थांबावे. यानंतर खुंटकाडीची विरळणी करून घ्यावी. यावेळी दोन सरळ जाणाऱ्या कोवळ्या फुटी राखून इतर फुटी काढून टाकाव्यात. सोबतच बागेत नत्र व स्फुरद असलेल्या खतांचा पुरवठा करावा. अशा बागेमध्ये ऑक्टोबर महिन्याच्या १५ तारखेपर्यंत कलम केले तरी चालेल. म्हणजेच तोपर्यंत आज कलम करण्यायोग्य स्थितीमध्ये नसलेली काडी त्यायोग्य होईल. मात्र, ज्या बागांमध्ये आज काडीची जाडी एक ते सव्वा फूटापर्यंत ७ ते ८ मि.मी. आहे, अशा बागेमध्ये कलम कुरून घ्यावे. अन्यथा खुंटकाडी परिपक्व होऊन अधिक जाड होईल आणि काडीमध्ये कलम यशस्वी होण्याइतका रस उरणार नाही.
कलम यशस्वी होण्यासाठी बागेमध्ये तापमान ३३ ते ३५ अंश सेल्सिअस आणि आर्द्रता ८० ते ९० टक्के असणे आवश्यक आहे. सध्या ही परिस्थिती बागेमध्ये उपलब्ध दिसते. तेव्हा बागेमध्ये करण्यासाठी हा महत्त्वाचा कालावधी असून, बागेमध्ये कलम करण्याची कार्यवाही त्वरीत करावी.

सायन काडीची परिस्थिती ः
द्राक्षबागेमध्ये कलम करण्याकरिता कोणती द्राक्षजात निवडावी व सायन काडी कशी असावी, हा शेतकऱ्यांसमोरील महत्त्वाचा प्रश्न असतो. नवीन द्राक्षबाग उभारतेवेळी आपला नेमका उद्देश काय आहे, यानुसार द्राक्षजातीची निवड करणे फायद्याचे राहील.
अ) निर्यातक्षम बागेसाठी -
हिरव्या द्राक्षजाती - थॉमसन सीडलेस, तास ए गणेश, क्लोन २ ए, मांजरी नवीन इ.
रंगीत द्राक्षजाती - शरद सिडलेस, नानासाहेब पर्पल इ.
रंगीत बियांची द्राक्षजात - रेड ग्लोब.

ब) स्थानिक बाजारपेठेकरिता -
लांब मण्याच्या हिरव्या द्राक्षजाती - सोनाका, सुपर सोनाका, माणिक चमन, एसएसएन.
लांब मण्याचा काळ्या द्राक्षजाती - क्रिश्ना सिडलेस, ज्योती सिडलेस, सवीता सिडलेस इ.

क) बेदाणा निर्मितीकरिता -
थॉमसन सिडलेस, क्लोन २ ए, तास ए गणेश, मांजरी, किशमीश इ.

सध्या आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेमध्ये लांब मण्याची मागणी वाढत असल्याचे दिसून येते. त्यावरून या द्राक्षजातीची निवड करायला हरकत नाही. कलम करतेवळी सायन काडी पूर्णपणे परिपक्व असणे फार महत्त्वाचे आहे. बऱ्याच वेळा ही काडी बाहेरून खाकी रंगाची दिसत असली तरी आतून परिपक्व असेलच असे नाही. काही परिस्थितीमध्ये काडी आतून कच्ची असू शकते. अशा काडीवर कलम केल्यानंतर डोळा फुटतो व २-३ पानांची वाढ झाल्यानंतर सुकायला लागतो. कलम यशस्वी होत नाही. कारण आपण वापरलेली सायन काडी ही फक्त दोन डोळ्यांची असते. अशा कच्च्या काडीमध्ये अन्नद्रव्यांचा साठा मुळीच नसतो.

निवडलेली सायनकाडी ही कीड व रोगमुक्त असून, जास्त उत्पादन देणाऱ्या वेलीवरील असावी. खरे तर सायन काडी ही मदर ब्लॉकमधूनच असावी. परंतू सध्या तरी आपल्याकडे अशी स्वतंत्र व्यवस्था केलेली दिसत नाही. त्यामुळे ज्या बागेत फळछाटणी घेणार आहोत. अशा बागेतून वाढनियंत्रक/ संजीवकाची फवारणी झाल्यानंतर सबकेनच्या पुढील काडी घेतली जाते. या वेळी काही महत्त्वाच्या गोष्टी सांभाळणे आवश्यक आहे.

  • ज्या बागेमध्ये वाढनियंत्रक/संजीवकाची फवारणी झाली अशा बागेमध्ये फवारणीच्या २-३ दिवसाच्या आतच काडी घ्यावी.
  • त्यानंतर काडी निवडतेवेळी सबकेनच्या १-२ डोळे राखून पुढील फक्त ४-५ डोळे कलम करण्याकरीता वापरावेत.
  • बऱ्याच वेळा सायनकाडी ज्या बागेतून घेतली जाते, अशा बागेत काडीवर तसेच पानांवर डाऊनी व पावडरी मिल्ड्यूचा प्रादुर्भाव बऱ्यापैकी झालेला दिसतो. अशा बागेतील काडी निवडल्यानंतर कलम करण्यापूर्वी २-३ तास ती काडी कार्बेन्डाझीम ३ ते ४ ग्रॅम प्रति पाणी या द्रावणामध्ये बुडवून ठेवावी.

संपर्क ः डॉ. आर. जी. सोमकुंवर, ०२०-२६९५६०६०
(राष्ट्रीय द्राक्ष संशोधन केंद्र, मांजरी, जि. पुणे)

फोटो गॅलरी

इतर ताज्या घडामोडी
पुण्यात हिरवी मिरची, गाजराच्या दरात वाढपुणे ः गुलटेकडी येथील पुणे कृषी उत्पन्न बाजार...
रब्बी हंगामासाठी ‘काटेपूर्णा’चे पाणी...अकोला ः यंदा तुडुंब भरलेल्या काटेपूर्णा...
शेतीमाल वाहतूकदारांची वाहने अडवीत पोलिस...अमरावती ः मॉन्सूनोत्तर पावसाच्या नुकसानीमुळे आधीच...
रब्बी हंगामासाठी कुळीथ, हरभरा बियाणे...रत्नागिरी ः अतिवृष्टी आणि अवकाळी पावसामुळे...
कर्जमाफीच्या याद्या करण्यासाठी...कोल्हापूर : पूरग्रस्त पंचनाम्यांची माहिती तातडीने...
आपत्तीचा सामना सकारात्मकतेने करा ः...नाशिक : ‘‘मुश्किलो से भाग जाना आसाँ होता है, हर...
पंचनाम्याच्या तुलनेत तीस टक्क्यांपेक्षा...रत्नागिरी ः अतिवृष्टीत रत्नागिरी जिल्ह्यातील भात...
सातारा : पावणेदोन लाख शेतकऱ्यांना...सातारा  : जिल्ह्यात अतिवृष्टीमुळे पिकांचे...
गडचिरोली : दुर्गंधीमुळे पोल्ट्री बंदचा...गडचिरोली ः मोठ्या प्रमाणात वातावरणात पसरणाऱ्या...
लष्करी अळीच्या भीतीने मका लागवडी...जळगाव ः खानदेशात हरभऱ्यानंतर महत्त्वाचे मानल्या...
खानदेशात कांदा लागवडी वाढण्याचे संकेतजळगाव ः रब्बी हंगामातील कांद्याची खानदेशात यंदा...
पुणे बाजार समितीतील बेकायदा हमाली,...पुणे  ः पुणे बाजार समितीमधील डाळिंब...
नगर जिल्ह्यात ‘जलयुक्त’मधून सहा...नगर  ः जलयुक्त शिवार अभियानातून करण्यात...
तीन जिल्ह्यांत दीड हजार क्विंटल मूग...नांदेड  ः किंमत समर्थन मूल्य योजनेअंतर्गत...
किसान सभेच्या दणक्यानंतर; परळीतील...पुणे ः परळी (जि. बीड) तालुक्यातील खरीप २०१८ मध्ये...
परभणी जिल्ह्यात रब्बीत चार; तर उन्हाळी...परभणी : यंदा परभणी जिल्ह्यातील दोन मध्यम आणि...
परभणी जिल्ह्यात रब्बीसाठी ४० हजार ९१७...परभणी ः जिल्ह्यात यंदाच्या रब्बी हंगामातील...
नगर जिल्ह्यात पावसाने ९४ टक्के कापसाचे...नगर ः आक्टोबर महिन्यात पावसाने झालेल्या नुकसानीची...
कोल्हापुरात ऊस दराबाबतची बैठक फिस्कटलीकोल्हापूर  : यंदाच्या हंगामात कोणत्याही...
शिवसेनाप्रमुखांच्या स्मृतिदिनानिमित्त ...मुंबई  ः शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे...