agriculture stories in Marathi How retail drone delivery may change logistics network | Agrowon

वितरणासाठी ड्रोन तंत्रज्ञानाला गोदाम साखळीची जोड आवश्यक

वृत्तसेवा
बुधवार, 16 सप्टेंबर 2020

ड्रोनद्वारे अत्यंत दुर्गम ठिकाणावरील ग्राहकांपर्यंत उत्पादने  वेळेवर उत्पादने पोचवण्यासाठी ग्राहककेंद्रित वितरण केंद्रे किंवा छोटी गोदामांची साखळी उभारणे गरजेचे आहे.

सध्या केवळ ड्रोनच्या वापरातून उत्पादने ग्राहकांपर्यंत पोचवण्याचा विचार केला जात आहे. मात्र, अत्यंत दुर्गम ठिकाणापर्यंत वेळेवर उत्पादने पोचवण्यासाठी ग्राहककेंद्रित वितरण केंद्रे किंवा छोटी गोदामांची साखळी उभारणे गरजेचे असल्याचा निष्कर्ष अमेरिकेतील टेक्सास विद्यापीठातील संशोधकांनी काढला आहे.

कोविड १९ या रोगाच्या जागतिक पातळीवर झालेल्या थैमानामुळे माणसांच्या संपर्कावर विविध बंधने आलेली आहेत. अशा वेळी माणसांचा संपर्क कमी करण्याच्या विविध तंत्रांना जागतिक पातळीवर प्राधान्य मिळत आहे. सध्या विविध कंपन्या ड्रोनमार्फत वस्तूंच्या ने आण करण्यासंदर्भात संशोधन आणि प्रयत्न करत आहेत. अशा वेळी या तंत्रज्ञानाची किंमत आणि वेग आणखी वाढवण्यासाठी डल्लास येथील टेक्सास विद्यापीठातील नवीन जिंदाल व्यवस्थापन विद्यालयातील प्राध्यापक प्रयत्न करत आहेत. त्यांनी दुर्गम आणि शेवटच्या ठिकाणापर्यंत वहनाचे नेटवर्क कसे असू शकेल, यावर काम केले आहे. त्यांच्या मते अधिक विकेंद्रित स्वरूपाच्या नेटवर्कद्वारे ड्रोनचा वेग वाढू शकेल. त्यासाठी ग्राहककेंद्रीत वितरण केंद्रे किंवा त्याला दुर्गम भागातील गोदामे यांची आवश्यकता भासणार आहे. यामुळे अधिक अचूक आणि वेळेवर वितरण करणे शक्य होणार आहे. अर्थात, ड्रोन तंत्रज्ञान अधिक पक्व होत जाईल, तसतसा त्याचा वापर वाढत जाणार आहे. त्यांचे हे संशोधन ‘प्रोडक्शन अॅण्ड ऑपरेशन्स मॅनेजमेंट’ या ऑनलाइन संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

डॉ. मिलिंद दवांदे यांनी सांगितले, की ड्रोन उद्योगाला संपूर्ण बाजारपेठ ही अत्यंत आशावादाने पाहत आहे. यामुळे संपूर्ण उद्योगाची दिशा आणि संरचना बदलणार असल्याने काही प्रमाणात चलबिचलही आहे. जागतिक पातळीवरील उद्योगांना त्यांची उत्पादने ही अत्यंत वेगाने ग्राहकांपर्यंत जाण्यासाठी ड्रोनची आवश्यकता वाटत आहे. त्याच वेळी अत्यंत नावीन्यपूर्ण तंत्रज्ञानातून त्याची पूर्तता करण्यासाठी प्रयत्न होताना दिसत आहेत. मात्र, केवळ ड्रोन या यंत्रे किंवा तंत्रज्ञानावर अवलंबून राहून चालणार नसल्याचे आमच्या अभ्यासातून पुढे आले आहे. त्यासाठी अत्यंत दुर्गम भागापर्यंत ग्राहककेंद्रीत गोदामांची साखळी उभारावी लागेल.

विश्लेषणामध्ये उद्योगातून बाहेर पडलेल्या उत्पादनाच्या नफ्यातील मोठा हिस्सा हा किरकोळ विक्रेत्यांसाठी खर्च होत असतो. विशेषतः ज्या भागामध्ये वहनाच्या अडचणी असलेल्या ठिकाणी हे प्रमाण अधिक असले. त्याच प्रमाणे ग्राहकांपर्यंत अचूक वेळेवर उत्पादन पोचवण्यामध्ये अनेक अडचणी असतात. या अडचणींमुळे ग्राहकांना वेळेवर उत्पादन पोचेलच, याची खात्री देता येत नाही. ही बहुतांश उद्योजकांची अडचण आहे. यामुळे मोठ्या बाजारपेठेपर्यंत पोचता येत नाही.

अचूक वितरण वेळ व्यवस्थापनाची समस्या ः

दवांदे यांनी पुढे सांगितले, की ग्राहकाच्या ठिकाणानुसार प्रत्येक ग्राहकाला वेगवेगळी वितरण वेळ सांगणे शक्य होईल. उदा. एक मैल अंतरावरील एका ग्राहकांसाठी वितरणाची वेळ पाच मिनिटे असेल, तर दीड मैलावर दुसऱ्या ग्राहकांसाठी ती सात मिनिटे असू शकते. सैद्धांतिक पातळीवर हे शक्य वाटत असले तरी प्रत्यक्षामध्ये हे अशक्य ठरते. त्यामुळे बहुतांश उत्पादक हे पाच मैल अंतरातील सर्व ग्राहकांना विश्वासार्ह पंधरा मिनिटांची वेळ देताना दिसतात. मात्र, अनेक वेळा ग्राहक हा वेळेबाबत अत्यंत संवेदनशील असतो. प्रत्येकाला तुम्हा पंधरा मिनिटांची वेळ गृहीत धरली तरी एकूण विचार करता ती अनेक वेळा तीन दिवसांपेक्षा अधिक जाऊ शकते.
१) वितरणासाठी ड्रोनचा वेग वाढवणे ही एक बाब आहे. यातून अधिक वस्तूंचे वितरण शक्य झाल्यास फायदा वाढू शकतो.
२) दुर्गम भागापर्यंत वितरणगृह किंवा गोदामांची संख्या वाढवावी लागतील.
अर्थात शहरी भागामध्ये गोदामांच्या उभारणीसाठी जागेची समस्या उद्भवू शकते. बाजारपेठांमध्ये आधीच प्रचंड गर्दी झालेली आहे. त्या ठिकाणी पहिला पर्याय उपयुक्त ठरू शकतो. दुसरा पर्याय शहरापासून दूर असलेल्या बाजारपेठांसाठी अत्यंत फायद्याचा ठरणार आहे.

  • ड्रोन तंत्रज्ञान हे सर्वदूर स्वीकारले जाईपर्यंत खासगीपणा जपणे, सुरक्षा याबाबतही समस्या उद्भवू शकतात. त्यासाठी ड्रोनच्या प्रवासासंदर्भात वेगवेगळे कायदे करावे लागतील. अशा उडत्या वस्तूंबाबत असलेले लोकांचे समज, त्यांच्या मनातील चिंता यांचाही विचार करावा लागेल.
  • या विश्लेषणामध्ये अन्य वितरण वाहने उदा. रोबोट, इलेक्ट्रिक बाईक इ. चा विचार करण्यात आला.
  • ड्रोन तंत्रज्ञानामुळे वेळ वाचणार असून, माणसांची गरज कमी होणार आहे. ज्या देशांमध्ये अशा कामांसाठी माणसांची कमतरता भासते, त्या ठिकाणी हे तंत्रज्ञान अधिक उपयुक्त ठरेल.
  • या तंत्रज्ञानाच्या चाचण्यांसाठी एखादा पथदर्शी प्रकल्प राबवून त्यातून प्रत्यक्षात येणाऱ्या अडचणींचा आढावा घेण्याची गरज संशोधकांनी व्यक्त केली आहे.
     

इतर टेक्नोवन
केव्हीकेने दाखवली ‘वीडर’ची पॉवर, छोट्या...मजूरटंचाई व वाढलेले मजूरदर लक्षात घेऊन ममुराबाद (...
नत्राच्या वापराबाबत अचूक सूचना देणारे...कोणत्याही पिकाच्या व्यवस्थापनामध्ये वापरल्या...
कॉम्प्रेस्ड बायोगॅस ः सुवर्णसंधी की...पेट्रोलजन्य पदार्थांच्या वाढत्या किमतीमुळे देशाचे...
वापरण्यास सुलभ जैविक खतांच्या कॅप्सूल!मातीची सुपीकता ही त्यातील अन्नघटकांइतकीच त्यातील...
नाशीवंत शेतीमालाच्या साठवणीसाठी आधुनिक...जागतिक पातळीवर भारत हा भाजीपाला व फळ...
वैशिष्ट्यपूर्ण वाणांसह तंत्रज्ञान...वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाने सोयाबीनचे...
शाश्‍वत उत्पन्नासाठी एकात्मिक शेती...गोव्यातील बिचोलिम येथील प्रगतशील शेतकरी अनिता आणि...
आवळा प्रक्रियेसाठी हस्तचलीत यंत्रहस्तचलीत यंत्राच्या साहाय्याने मध्यम आकाराच्या...
व्हे प्रथिनांच्या उत्पादनातून वाढेल...निवळी (व्हे) प्रथिने ही उच्च दर्जाची प्रथिने असून...
संपूर्ण स्वयंचलित हरितगृहाचे आव्हान...नेदरलॅंड येथील वॅगेनिंगन विद्यापीठ आणि संशोधन...
मसाल्यांचा स्वाद टिकवण्यासाठी...प्राचीन काळापासून जगभरामध्ये भारत हा मसाले व...
राहुरीच्या कृषी विद्यापीठात कडधान्य...राहुरी येथील महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाने...
शेतकऱ्यांसाठी खास शूजची निर्मितीशेतकऱ्यांच्या समस्या लक्षात घेऊन, त्याला...
भात लावणी ते झोडणीपर्यंत आदिवासी...पालघर जिल्ह्यातील गांजे येथील चंद्रकांत कोलेकर या...
अन्न प्रक्रियेमध्ये ३ डी प्रिंटिंगची...थ्री डी प्रिंटिंग तंत्राचा वापर बांधकाम,...
कष्ट कमी करणाऱ्या बियाणे टोकण यंत्राची...खरीप हंगामात कापूस लागवड ही टोकन पद्धतीने...
हळद लागवडीसाठी ट्रॅक्टरचलित यंत्रात...नांदेड जिल्ह्यात हळदीकडे नगदी पीक म्हणून शेतकरी...
खर्च, जोखीम करणारे नागरे यांचे तीनमजली...शिवणी आरमाळ (जि.. बुलडाणा) येथील कैलास नागरे...
मानवचलित सुधारित चारा कापणी यंत्रशेतीला पूरक असा घरगुती वापरासाठी २ ते ४ जनावरे...
पशूपालनामध्ये ‘आरएफआयडी’ तंत्रज्ञान...जनावरांच्या व्यवस्थापनामध्ये माहिती तंत्रज्ञानाचा...