agriculture stories in Marathi IIT Kharagpur researchers develop cellulose nano-crystals from cucumber peels for food packaging | Agrowon

काकडीच्या सालापासून पर्यावरणपूरक पॅकेजिंग

वृत्तसेवा
बुधवार, 25 नोव्हेंबर 2020

खरगपूर येथील भारतीय तंत्रज्ञान संस्थेतील (आयआयटी) संशोधकांनी काकडीच्या सालापासून सेल्युलोजचे अतिसूक्ष्म स्फटिक (सेल्युलोज नॅनो क्रिस्टल) तयार केले आहेत.

खरगपूर येथील भारतीय तंत्रज्ञान संस्थेतील (आयआयटी) संशोधकांनी काकडीच्या सालापासून सेल्युलोजचे अतिसूक्ष्म स्फटिक (सेल्युलोज नॅनो क्रिस्टल) तयार केले आहेत. या स्फटिकांद्वारे पर्यावरणपूरक पॅकेजिंग तयार करणे शक्य होणार आहे.

सध्या कोणत्याही गोष्टीसाठी प्लॅस्टिकचा वापर वेगाने वाढत आहेत. त्यातही एकदा वापरून टाकून देण्याच्या प्लॅस्टिक पॅकिंगमुळे पर्यावरणाला धोका पोचत आहे. प्लॅस्टिकच्या अतिसूक्ष्म कणांचे प्रदूषण विविध खाद्यांमध्ये होत आहे. त्याच प्रमाणे जलचरासह मुक्या प्राण्यांच्या शरीरातही प्लॅस्टिकचे प्रमाण वाढत असल्याचे अनेक संशोधनांमधून पुढे आले आहे. या प्लॅस्टिकला पर्यावरणपूरक पर्याय शोधण्याचे काम जगभरामध्ये केले जात आहे. खरगपूर (पश्‍चिम बंगाल) येथील भारतीय तंत्रज्ञान संस्थेतील प्रो. डॉ. जयिता मित्रा आणि संशोधक एन. साई प्रसन्ना यांनी या विषयावर संशोधन केले आहे. त्या विषयी माहिती देताना डॉ. मित्रा म्हणाले, की प्रक्रिया उद्योगामध्ये काकडीची साल मोठ्या प्रमाणात बाहेर पडते. काकडीची साल आणि शिल्लक राहणारे तुकडे यांचे प्रमाण १२ टक्क्यांपर्यंत असते. या सालीत सेल्युलोज अर्क आम्ही वेगळा केला असून, त्यापासून उत्तम दर्जाचे ताकदवान, पुनर्वापरयोग्य आणि आर्थिकदृष्ट्या परवडणारे पॅकेजिंग बनवणे शक्य आहे.

प्रक्रिया उद्योगामध्ये विविध पदार्थांच्या साली व अन्य भाग फेकून दिले जातात. त्यातील काकडीच्या सालीमध्ये सेल्युलोजचे प्रमाण सर्वाधिक (१८.२२ टक्के) आढळले आहे. त्यापासून पर्यावरणपूरक असे उत्तम प्रकारचे प्लॅस्टिकसदृश पॅकिंग घटक तयार करणे शक्य आहे. भविष्यामध्ये यापासून कागद, आवरणे, जैविक संयुगे आणि एकदम पारदर्शक फिल्म तयार करता येईल. जैविक पॉलिमर या क्षेत्रामध्ये प्रचंड संधी निर्माण होणार आहेत.


इतर टेक्नोवन
अर्का किरण’ पेरू वाणाची अति सघन लागवड...आंध्र प्रदेशातील प्रकाशम जिल्ह्यातील इसुका दार्सी...
शून्य मशागतीसह पेरणी यंत्राचा वापरतागाच्या लागवडीसाठी शून्य मशागत तंत्रासह आधुनिक...
शेती व्यवस्थापनामध्ये ड्रोन...पिकाची वाढ,दुष्काळ, रोग, किडींचा प्रादुर्भाव,...
हुमणी भुंगेऱ्यांच्या नियंत्रणासाठी गंध...भारतीय कृषी संशोधन  संस्थेच्या बंगळूर येथील...
तुषार सिंचनाने वाढवले कडधान्य पिकांचे...हमिरपूर येथील कृषी विज्ञान केंद्राने शेतकरी...
मळणी यंत्राची क्षमता, गुणवत्ता...काढणीनंतर पिकांची मळणी केली जाते. मळणीसाठी...
आधुनिक यंत्राद्वारे खूर साळणी झाली सोपीदुधाळ जनावरांमध्ये खूरसाळणीला मोठे महत्त्व आहे....
कोबीवर्गीय पिकांतील कीडनियंत्रणासाठी...बंगळूर येथील भारतीय फळबाग संशोधन संस्थेने...
जमिनीतील बाष्प मोजण्याच्या पद्धतीया पूर्वीच्या लेखांमध्ये वातावरणातील पाण्याचे...
मत्स्य बीजोत्पादनातून पर्यायी...कोवालम गाव (जि. चेंगलपट्टू) येथील गटाने खारवट...
निचरा प्रणाली सुधारण्यासाठी सबसॉयलर,...फळबागांमध्ये कमी अधिक प्रमाणात यांत्रिकीकरणामुळे...
व्हर्जिन कोकोनट ऑइल’ तंत्रज्ञान...गोवा राज्यात भारतीय कृषी संशोधन परिषदेअंतर्गत ‘...
मजुरी, वेळेत बचत करणारी अवजारेकृषी यांत्रिकीकरणामुळे मजूर टंचाईवर मात करणे शक्य...
अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाने शेती करता येईल...पारंपरिक पद्धतीची शेती करताना शेतकरी मेटाकुटीला...
अवघ्या सात हजारांत बनवली स्वयंचलित ठिबक...सोलापूर ः वीजपंपाच्या स्टार्टरला स्वतःच्या...
दोन एकर ‘व्हर्टिकल फार्म’ मध्ये ७२०...सॅनफ्रान्सिस्को येथील प्लेन्टी या कंपनीने...
पाण्यातील प्रतिमाही घेता येतील सहजतेनेस्टॅनफोर्ड येथील अभियंत्यांनी पाण्याबाहेरून...
डाळिंबाचे नवीन अधिक पोषक वाण ः सोलापूर... भारतीय कृषी संशोधन संस्थेच्या राष्ट्रीय डाळिंब...
पीक व्यवस्थापनात स्मार्ट कॅमेऱ्याचा वापरकृषी यंत्रणेमध्ये स्मार्ट कॅमेरा प्रणालीचा विकास...
बहुउद्देशीय टोकण यंत्राने वाचवले...नगर जिल्ह्यातील देवळाली प्रवरा येथील सौरभ कदम व...