agriculture stories in marathi, insects as livestock - Considering nutritional needs of insects  | Agrowon

कीटकांचा पालनासाठी होतोय खास अभ्यास 
वृत्तसेवा
बुधवार, 14 ऑगस्ट 2019

नाकतोडे आणि क्रिकेट हे कीटक भविष्यातील वाढत्या लोकसंख्येच्या प्रथिनांची गरज पूर्ण करण्यासाठी महत्त्वाचे ठरणार असल्याचे संशोधकांचे मत आहे. सध्या ज्याप्रमाणे प्राणीज प्रथिनांसाठी पशूपालन केले जाते, त्याप्रमाणे भविष्यामध्ये कीटकांचे पालन करण्यासंदर्भात अभ्यास जगभरामध्ये केला जात आहे. म्युनिच तंत्र विद्यापीठामध्ये या कीटकांच्या आहार-विहारविषयक गरजांचा अभ्यास केला जात आहे. कीटकपालनातील अडचणी दूर करीत अधिक पर्यावरणपूरक पद्धतीने पालन करण्यासाठी त्याचा फायदा होणार आहे. 

नाकतोडे आणि क्रिकेट हे कीटक भविष्यातील वाढत्या लोकसंख्येच्या प्रथिनांची गरज पूर्ण करण्यासाठी महत्त्वाचे ठरणार असल्याचे संशोधकांचे मत आहे. सध्या ज्याप्रमाणे प्राणीज प्रथिनांसाठी पशूपालन केले जाते, त्याप्रमाणे भविष्यामध्ये कीटकांचे पालन करण्यासंदर्भात अभ्यास जगभरामध्ये केला जात आहे. म्युनिच तंत्र विद्यापीठामध्ये या कीटकांच्या आहार-विहारविषयक गरजांचा अभ्यास केला जात आहे. कीटकपालनातील अडचणी दूर करीत अधिक पर्यावरणपूरक पद्धतीने पालन करण्यासाठी त्याचा फायदा होणार आहे. 

अन्य पशू-पक्षीपालनामध्ये हरितगृह वायूंची निर्मिती ही मोठी समस्या मानली जात आहे. त्यामुळे किमान हरितगृह वायूनिर्मिती करणाऱ्या व प्रथिनांचे मुबलक प्रमाण असणाऱ्या कीटकांवर संशोधकांनी अन्न म्हणून लक्ष केंद्रित केले आहे. हे कीटक कमीत कमी निविष्ठामध्ये वाढू शकतील. त्याविषयी माहिती देताना जर्मनी येथील म्युनिच तंत्र विद्यापीठातील प्राणिपोषणशास्त्र विभागातील प्रो. विलहेल्म विंडिश्च यांनी सांगितले, की कीटकांचे पालन आणि त्यापासून प्रथिनांची उपलब्धता हे सध्या जरी आश्वासक दिसत असले तरी त्यांचे व्यावसायिक पालन करताना अनेक अडचणी उद्भवू शकतात. मोठ्या प्रमाणात कीटकांचे पालन करताना त्यांच्या पोषकतेच्या गरजा अद्याप मानवाला माहीत नाहीत. त्यावर प्रचंड काम करावे लागणार आहे. 

जर्मन - केनिया येथील संशोधकांचा गट क्रिकेट (Gryllus bimaculatus) आणि टोळ (Schistocerca gregaria) या कीटकांवर एकत्रितपणे काम करीत आहे. या दोन्ही जंगली कीटकांच्या व पानांवर जगणाऱ्या जाती आहेत. त्यांना सतत वर्षभर हिरवा पाला पुरवत राहणे, ही वाटते तितकी साधी गोष्ट नक्कीच नाही. त्यामुळे त्यांना योग्य त्या प्रमाणामध्ये दर्जा व सुरक्षितता यांचा विचार करून वाळवलेला, साठवता व वाहून नेण्याजोग्या व्यावसायिक खाद्याचा त्यांचा विचार करावा लागेल. या खाद्याच्या निर्मितीसाठी कीटकांच्या पोषकतेच्या नेमक्या गरजांचा नैरोबी येथील कीटक शरीरशास्त्र आणि पर्यावरणशास्त्र केंद्रामध्ये अभ्यास केला जात आहे. तिथे दोन प्रजातीच्या कीटकांना वेगवेगळ्या प्रकारेच खाद्य देऊन, त्यांच्या निवड तपासली जात आहे. तसेच कोरडे कॉर्नस्टार्च, प्रथिन आणि फायबरयुक्त चवळी पाने, सोयाबीन अर्क आणि जीवनसत्त्वांनी परिपूर्ण गाजराची भुकटी असे अनेक पर्याय ठेवले जात आहेत. 
त्यातील खाद्याचे प्रमाण, प्रौढ कीटकाचे वजन यांच्या नोंदी केल्या. अशा प्रयोगांचे तीन तीन महिन्यांच्या दोन चाचण्या घेतल्या आहेत. 

या प्रयोगाचे निष्कर्ष आश्चर्यचकित करणारे असल्याचे विंडिश्च यांनी सांगितले. ते म्हणाले की, गाय, वराह किंवा कोंबड्या अशा पाळीव प्राण्यांच्या तुलनेमध्ये कीटकांची चयापचय आणि पचनक्षमता वेगळी आहे. मात्र, कीटकांच्या प्रजातीनुसारही त्यामध्ये भेद आहेत. उदा. टोळ हे माणसांना पचनीय नसलेले फायबरही चांगले पचवू शकतात. क्रिकेट कीटकांच्या विष्ठेमध्ये फायबरयुक्त अन्नाचा समावेश होता. टोळ प्रथिनांवर वाढवल्यास वेगाने वाढतात, तर क्रिकेट कीटकांना स्टार्च आवश्यक असते. 

  • हे प्रयोग अद्याप प्राथमिक स्तरावरील आहेत. अशा प्रत्येक अभ्यासातून कीटकांच्या फार्मपर्यंतचा रस्ता प्रशस्त होत जाणार आहे. जे अन्य प्राणी किंवा माणूस पचवू शकत नाही, अशा अन्नावर वाढणाऱ्या कीटकांचेच पालन फायदेशीर ठरू शकेल. 
  • पुढील प्रकल्पामध्ये या कीटकांच्या पचनसंस्थेमध्ये कार्यरत विकारांचा शोध घेण्यात येईल. त्यातून वनस्पती फायबरचे ग्लुकोजमध्ये कसे रूपांतर होते, हे समजून येईल. 

 

इतर ताज्या घडामोडी
खानदेशात मुगाचे दर स्थिर, उडदाच्या...जळगाव ः खानदेशातील प्रमुख बाजार समित्यांमध्ये...
नाशिकमध्ये कांद्याची आवक घटली; दरात वाढनाशिक : नाशिक कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये चालू...
औरंगाबादेत कोबी १००० ते १२०० रुपये...औरंगाबाद : येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
परतीच्या मॉन्सूनसाठी अनुकूल वातावरणमहाराष्ट्राच्या उत्तरेकडील भागावर १००६...
मानधनवाढीसाठी आशा कर्मचाऱ्यांचे मूक...नाशिक : आशा व गटप्रवर्तकांचे मानधन तिप्पट...
अकोल्यात पावसाळी वातावरणामुळे मूग...अकोला  ः गेल्या १५ दिवसांपासून कुठे रिमझिम...
ग्रामसेवकांच्या माघारीने...पुणे : राज्य शासनाकडून ग्रामसेवक संघटनेच्या...
हिंगोलीत खरिपात केवळ अकरा टक्के पीक...हिंगोली ः हिंगोली जिल्ह्यातील सर्वच बॅंकांनी यंदा...
नरोटेवाडीतील कालव्यातून हिप्परगा...सोलापूर  : शिरापूर उपसा सिंचन योजनेमधून...
रेशीम अळ्यांचे शास्त्रोक्‍त संगोपन आवश्...जालना : ‘‘चॉकी रेअरिंग सेंटरमुळे शेतकऱ्यांना...
परभणीत ८४९ कोटी ५६ लाख रुपयांची...परभणी ः छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान...
‘कडकनाथ’प्रकरणी ‘स्वाभिमानी’ आक्रमकसातारा : कडकनाथ घोटाळ्याप्रकरणी तिघांना आरोपीऐवजी...
पुराचे पाणी दुष्काळी भागाला देणार ः...कऱ्हाड, जि. सातारा ः महापुरामुळे सांगली,...
मुख्यमंत्र्यांच्या ताफ्यात सोडल्या...सांगली ः कडकनाथ कोंबडी घोटाळा प्रकरणांची चौकशी...
शरद पवार आजपासून राज्याच्या दौऱ्यावरमुंबई ः लोकसभा निवडणुकीपासून सुरू असलेली पक्षाची...
मोकाट जनावरांकडून पिकांचे नुकसान विंग, जि. सातारा ः अतिवृष्टीने खरीप धोक्‍यात...
नाशिकमध्ये उद्या द्राक्ष ऑक्टोबर छाटणी...नाशिक : महाराष्ट्र राज्य द्राक्ष बागायतदार संघ,...
सीताफळ कोरडवाहू क्षेत्रासाठी लाभदायी ः...अमरावती ः सीताफळ हे कोरडवाहू क्षेत्राला तारून...
वर्धा ः पांदण रस्ते विकासाकरिता दहा...वर्धा ः निविष्ठा व शेतमालाच्या वाहतुकीत पांदण...
अतिवृष्टीबाधितांना प्रशासनाकडून आर्थिक...गडचिरोली ः अतिवृष्टी व पुरामुळे बाधित झालेल्या...